ನಿನ್ನ ನೀನು ಮರೆತರೇನು ಸುಖವಿದೆ? ತನ್ನತನವ ತೊರೆದರೇನು ಸೊಗಸಿದೆ?

ಮೊನ್ನೆ ವೋಲ್ವೋ ಬಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪಯಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ನಮ್ಮ ಹೊಚ್ಚ ಹೊಸ ಆರ್.ಜೆ ನಟ/ನಿರ್ದೇಶಕ ಉಪೇಂದ್ರರ ಮಾತು ಕೇಳಲು ಸಿಕ್ಕಿತು.ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ದುಃಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದ್ದ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತ - ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ ಸಶಕ್ತವಾಗಿದೆ; ಬೇರೆ ಭಾಷೆಗಳ ಚಿತ್ರಗಳ ಪೈಪೋಟಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಬಂದ ಬಾಬ್ತು; ಇದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಗೆಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂಬಂತೆ ನುಡಿದರು. ನನಗೆ ಇವರ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಹೊರನೋಟದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿ ಕಂಡರೂ - ಕನ್ನಡದ ಚಿತ್ರಗಳು ಬಹುತೇಕ ಬೇರೆ ಭಾಷೆಗಳ ಚಿತ್ರಗಳ ಮರುಮೇಕುಗಳೇ! ಉಪೇಂದ್ರ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ್ದು - ಅವರು ಮತ್ತವರ ಹೆಂಡತಿಯೇ ನಟಿಸಿರುವಂಥ "ಶ್ರೀಮತಿ" ಚಿತ್ರ - ಹಿಂದಿಯ ಐತ್ರಾಜ್ ಚಿತ್ರದ ಮರುಮೇಕು ಎಂದು. (ಆ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರವೂ ಇಂಗ್ಲೀಷಿನ "ದಿಸ್-ಕ್ಲೋಷರ್" ನ ರೀಮೇಕು - ಬಿಡಿ). ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೆ, ಅದೂ ಬೆಂಗಳೂರಿಗರಿಗೆ ಬೇರೆ ಭಾಷೆಗಳೂ ಬರುತ್ತವೆ ಅನ್ನುವ ವಿಷಯ ಈ ಚಿತ್ರರಂಗದವರಿಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲವೋ ಏನೋ! ಒಳ್ಳೆಯ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ದುಡ್ಡಿತ್ತು ನೋಡುವ ಜನರು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮರುಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅದೇ ಕಥೆಯನ್ನು ಕಾಣಲೆಳಸುವರೇ? ಈ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಜ್ಞಾನವೂ ಬೇಡವೇ?

ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕಥೆಗಳಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ವಂತ ಚಿತ್ರಗಳು ಕಡಿಮೆಯೆಂದರೆ ಅದು ನಾನೊಪ್ಪದ ಸಂಗತಿ! ಏಳೇಳು ಜ್ಞಾನಪೀಠಿಗಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಭಂಡಾರ, ಅಷ್ಟೊಂದು ಕಥೆಗಾರರು, ಕವಿಗಳಿರುವ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹೊಸಕತೆಗಳಿಗೆ ಬಡತನವೇ? ಇದು ನಮ್ಮ ಚಿತ್ರರಂಗದವರ ಸೋಮಾರಿತನ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಗೇಡಿತನಗಳ ಪರಿಣಾಮ. ಇದೇ ಜಾಡ್ಯ ನಮ್ಮ ಬಾನ್ನೋಟದ (ದೂರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಬದಲಿಗೆ ನನಗೀಗ ತಾನೆ ಹೊಳೆದ ಪದ) ಚ್ಯಾನಲ್ಲುಗಳಿಗೂ ತಗುಲಿದೆ. ಇದು ಹೇಗೆಂದು ಮುಂದೆ ನೋಡೋಣ.

ಈಗ ಕನ್ನಡದ ಚ್ಯಾನಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳೆಡೆಗೆ ಕಣ್ಣು ಹಾಯಿಸೋಣ. ವಾರ್ತೆಗಳು, ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು, ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು - ಇದನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ಬೇರೆ ಬಗೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳೆಂದರೆ "ರಿಯಾಲಿಟಿ" ಷೋಗಳು. ಇವು ಕೆಲವು ಬಗೆಯವು - ಹಾಡು, ಕುಣಿತ, ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ ಹೀಗೆ. ನನ್ನ ಸದ್ಯದ ಗುನುಗು ಈ ಹಾಡು-ಕುಣಿತಗಳ ಬಗ್ಗೆ. ಎಲ್ಲ ಹಾಡು ಅಥವಾ ಕುಣಿತದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನಾಧರಿಸಿದ್ದು.

ನನ್ನನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚುಚ್ಚಿದ ಎರಡು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು - ಜೀ ಕನ್ನಡದ "ಸ ರಿ ಗ ಮ ಪ ಚ್ಯಾಲೆಂಜ್" ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನದ "ಮಧುರ ಮಧುರವೀ ಮಂಜುಳ ಗಾನ". (ಈ ಟಿ.ವಿ. ಯ ಎದೆ ತುಂಬಿ ಹಾಡುವೆನು ಕೂಡ ಇದೇ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು). ಈ "ಸ ರಿ ಗ ಮ ಪ" ದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ ನಾಲ್ವರು ದಿಗ್ದಂತಿಗಳು - ಇವರು ಆ ಎಳೆಯರ ಹಾಡಿಕೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುವವರು. ಈ ಹುಡುಗ ಹುಡುಗಿಯರು ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿ ತಮಗೆ ತಿಳಿದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹಾಡುವುದು. ಈ ದಿಗ್ದಂತಿಗಳು (ಇವರ ಖ್ಯಾತಿ ಯಾವ ಮಟ್ಟದ್ದು?) ಅವರಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿ ಅವರನ್ನು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಿಂದ ಹೊರದೂಡುವುದು. ಇವರು ಅಳೆಯುವ ಹಾಡಿಕೆ ಎಂಥದ್ದು? ಎಲ್ಲ ಸಿನಿಮ ಸಂಗೀತ. ಸಿನಿಮಾ ಸಂಗೀತ ಚೆನ್ನಾಗಿಲ್ಲವೆಂದಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿನ ರಸ ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಣವಾದಾಗ ಆ ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳು ಪೂರ್ಣವಾದವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಭೆ ಸಂಗೀತನಿರ್ದೇಶಕರದು; ವಾದ್ಯ ವೃಂದದ್ದು, ಹಾಡಿದ ಕಲಾವಿದರದು. ಆ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದರೆ ಸಾಲದೆ? ಈ ಹಾಡುಗಾರರು ಆ ಹಾಡುಗಳ ಅನುಕರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದೂ ಮಾಡಿದ್ದೇ! ಅನುಕರಣೆ ಮನೋರಂಜನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾದರೂ ಶುದ್ಧವಾದ ಕಲೆಯಾಗಿ ಎಂದೆಂದಿಗೂ ನಿಲ್ಲಲಾರದು. ಹಾಡುಗಾರರ ಸಂಗೀತದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೇ ಇದು? ಇಲ್ಲಿ ಹಾಡುವವರ ಬಾಯಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದು ಧ್ವನಿಸುರುಳಿಯನ್ನು ತುರುಕಿದ್ದರೆ ಅವರೇ ವಿಜೇತರು. "ಮಖ್ಖಿ ಕಾ ಮಖ್ಖಿ" ಕಾಪಿಗಳು ಸಂಗೀತದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಅಳೆಯಲಾರವು. ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಎಂದೋ ಮಾಡಿಟ್ಟ ಹಾಡನ್ನು ಸುಶ್ರಾವ್ಯವಾಗಿ ಹಾಡಿದರೆ ಮುಗಿಯಿತು ಕಥೆ. ಅಲ್ಲಿರುವ ವಾದ್ಯ ನುಡಿಸುವವರು, ಆ ಸಂಗೀತ ರಚನೆ - ಇವೆಲ್ಲ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸರಿದು ಕೇವಲ ಹಾಡುಗಾರ ದೊಡ್ಡವನಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಶುದ್ಧ ಅನ್ಯಾಯ.

ಇದೇ ರೀತಿಯ ಇನ್ನೊಂದು ಜುಗುಪ್ಸೆ ಕೊಡುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ "ಮಧುರ ಮಧುರವೀ ಮಂಜುಳ ಗಾನ". ನಾಡಿನ ಊರೂರು ತಿರುಗಿ ಹಾಡಿದ ಹಾಡುಗಳನ್ನೇ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕೆಟ್ಟಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ಹಾಡಿಸಿ ತಲೆ ಚಿಟ್ಟು ಹಿಡಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಿದು. ಮತ್ತಲ್ಲಿ ಹಾಡುವವರು ಕೇವಲ ಅನುಕರಣಶೀಲರು - ಸಂಗೀತದ ಶಕ್ತಿ ಇವರಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೂ ಅದು ನಮಗೆ ತಿಳಿಯದ ಹಾಗೆ ಬಚ್ಚಿಡಬಲ್ಲವರು.

ಸಂಪದ್ಭರಿತ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಇಂಥ ದ್ರೋಹವಾಗಬಾರದು. ಚಲನಚಿತ್ರಗಳದೇ ಸಂಗೀತವೆ?

ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ - ಅದೂ ಕರ್ಣಾಟಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಎಂದು ನಾಡಿನ ಹೆಸರನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ ಸಂಗೀತ. ಯಾವ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡಿಗರಲ್ಲಿ ಅಗ್ರೇಸರರಾದ ದಾಸಶ್ರೇಷ್ಥ ಶ್ರೀ ಪುರಂದರದಾಸರು ಪಿತಾಮಹರೋ ಆ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ತನ್ನ ನಾಡಿನಲ್ಲೇ ಗೌರವವಿಲ್ಲವೇ? ಜಯ ಟಿ.ವಿ (ತಮಿಳು ವಾಹಿನಿ) ಯಲ್ಲಿ ಹೋದ ವಾರ ಮೂಡಿದ "ಕರ್ಣಾಟಿಕ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಐಡಲ್" ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನೋಡಿದ್ದರೆ ಮನೋಧರ್ಮದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿಯುತ್ತಿತ್ತು.

ಅದಿಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಭಾವಗೀತೆ? ಈ ಸುಂದರ ಪ್ರಕಾರ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷವಾದದ್ದು - ಇದೂ ತನ್ನ ನ್ಯಾಯವಾದ ಗೌರವವನ್ನು ಪಡೆದಿಲ್ಲ.

ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಂತಿಕೆಯನ್ನು ಮರೆಸುವ ಅನುಕರಣೆಯನ್ನು ಮೆರೆಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ನನ್ನ ಈ ಧಿಕ್ಕಾರ!

SL Bhyrappa's sAkshi - a quick reflection

"dharmAviruddho bhuteShu kAmo.asmi bharatarShabha"
(O bull among the bharatas, I am kAma not opposed to Dharma in all beings)
declares the Lord in the bhagavadgItA. kAma and dharma are fundamental puruShArthas in the Indian psyche. It is easy to understand why Krishna qualified kAma with the additional adjunct of not being against Dharma. But still, in this age, when kAma and the artha are the more favored and attractive puruShArthas, sAkShi - Bhyrappa's novel, underscores the importance of Dharma and sounds a sobering note to those solely focused on the the second and third values of life.

sAkShi (English: witness) is in my opinion, Bhyrappa's most explosive novel. AvaraNa might be more controversial and tantu or parva more voluminous and philosophical. But no other book I have read recently packs profound, even mind-blowing philosophical questions with such a complex but gripping story line. Written in 1986, it is puzzling to me that this title is not on the lips of people. Bhyrappa is more identified with Parva, vamshavrikSha, dharmashrI and more recently with AvaraNa - but never so much with sAkShi.

sAkShi - the novel - is on a different plane altogether. While most of his other novels are mostly bound in a definite time and place, for example dATu (post-independent rural India) or tantu (India during emergency), or even Parva (mahAbhArata age) sAkShi with a few changes can easily transcend space and time, for, the concerns it raises are universally human. It is not that the others I mentioned lack parts of timelessness - but that this novel when stripped of its particulars can be equally at home with ancient India or with even modern America or medieval Europe. And it would be quite easy to strip them out lending itself quite well to an English adaptation (not just translation).

sAkShi also marks the creation of a great character, from a literary perspective - Manjayya. More about him later.

Some words of caution : sAkShi is not for the weak stomached. For example, I would shudder to share it with some one who is puritanical minded or some one who has just started reading.  People with Victorian mores are to be shooed away from this book.

The story begins and ends with a unique plot-device - discussions in the judgement court of Yama, the Supreme controller and arbiter in the Hindu puranic realm. It sounds fanciful, but does not come across as such and ends up enhancing the appeal of the novel. The novel begins with a dead soul in the court of Yamadharma narrating the conditions of its suicide. The spirit is then given permission to passively witness the mental conditions and thoughts of other actors in its earlier life.

Back in the real world, the story is set in the surroundings of Tiptur, Channarayapatna and Hassan - as Bhyrappa is wont to do. I suppose he has this particular choice of region for a couple of reasons. The first and most obvious is that Bhyrappa is himself intimately aware of these settings - given that he grew up there. The second one is that he probably finds it convenient to get the necessary scaffolding for his story out of the way as quickly as possible before grappling with the more fundamental issues. To explain it a little further, Bhyrappa is keen on exploring the universal in the particular. The structure of a novel demands that he give a certain "believability" to his characters and the plot. If he chose a place different from his customary surroundings, he would have to do research about a topic that he is peripherally interested in at best. By using a place he is already familiar with he achieves a wonderful narrative very easily and can set his mind to digging deep into each character's innards. Look at sArtha for a diametrically opposite kind of novel. Set in ancient India, Bhyrappa had to probably do enormous amounts of research to lend authenticity to the story. Here, he gets to the core quickly.

When the soul that has committed suicide is given a chance to explore the minds of its acquaintances as a silent witness, it chooses to do so. The characters range from the silent but thoughtful rAmakrishnayya (reminds you of shrInivAsa shrotri of vamshavrikSha), his wife, a money-minded Sukanya (a predecessor to tantu's kAnti) and their son Ganesha.  Manjayya is a coconut farm owner in the same village. Nagappa, the epitome of artha as an independent value, is Sukanya's father and Satyappa the Gandhian is Ramakrishna's brother-in-law. Savitri is the daughter of the house. Mention has to be made of Lakku and Sarojakshi who bring about profound changes in the story.

Continuing in the aftermath of a murder trial, the story serially narrates different events from the perspectives of different characters. Of course, we, as readers are also sAkShis in the book. It is quite difficult to go into the character without narrating some of the plot and that conflicts with the objective of this post - getting readers from this post to the book. However, the questions it raises are worthy of examination.

What is truth/falsehood? Are these absolute values?

Is concealment different from lying? Why do some people keep lying?

Is stating a truth a different way the same as lying?

Is it better to control one's base desires and falter occasionally or go all out in self-gratification?

What is the basis of carnal desire? Is it just the body or is there something else to it? When would it stop?

What is better - to have base desires secretly without satisfaction or treat it the same as any other bodily affliction?

Are suicides primarily caused by disproportionately morbid amplification of a momentary setback without a thought for the bigger picture?

What is Dharma in action? How do you recognize it?

The notion of purity and conversely, of sin- how much of the body and how much of the mind?

Is abstinence a virtue? How so or why not?

The Ego and its power

Manjayya is so much of this world - we see a lot of his likes everywhere - as anonymous statistics and reports in newspapers and sometimes in ourselves. Yet, there is something other-worldly about him; for no where else can we see such single minded self-indulgence. Manjayya is on par with a Duryodhana or a rAvaNa - Note that these characters are
not simple minded "evil-doers" - they are complex and layered. Manjayya is like that. Bhyrappa has created several characters - but Manjayya ranks with the highest, of course from a purely literary stand-point. SLB portrays Manjayya so convincingly that at times, there is no way to refute his arguments. 

The situation of Satyappa is very similar to that of Praneshacharya in URA's Samskara. The difference between URA and SLB is basically in what happens to each of their characters after they succumb to desire. Praneshacharya becomes a libertine whereas Satyappa is mortified. Satyappa is shaken out of his ivory tower and is ostracized by his family and society. However, Satyappa himself does not change - he sees the folly of his earlier ways and uses his fall (his perception) to achieve more focus on his life's mission.

Nagappa is another finely etched character. While self-indulgence for Manjayya is through bodily desires, the miserly Nagappa devotes his life to amassing wealth. Bhyrappa portrays the extreme nature of his desire brilliantly.

Sarojakshi is an intriguing character as well. While her similarity to Manjayya is alluded to on the surface, it ends right there. Her character could not be more different from that of Manjayya. Towards the end, the face off between the two shows how different they really are. While Manjayya epitomizes single pointed kAma, Saroja shows how kAma could be spread across pursuits. 

The story progresses towards a climax with two dramatic events. Between AvaraNa and sAkShi, there is a similarity of motif in the brutal nature of the first event. The second event - a revelation - is not as brutal but more disruptive to the characters and the reader. The plot twists are both unexpected and powerful, impacting both the reader and the story. 

However, Bhyrappa offers a vision of what he sees as ideal. For him, the ideal of disinterested karma as a tool to purify the mind is an important one. His focus, as seen in other works, on nirlepa karma (tantu, dATu) is echoed here as well.  The following sentence of Shankara in his introduction to the gItAbhAShya - "dvividho hi vedokto dharmaH | pravRttilakShaNo nivRttilakShaNashcha|" ("..Dharma is two fold, one characterized by activity and the other by renunciation") finds an echo in Bhyrappa's characters.

The two faces of his ideal are Ramakrishna and Satyappa. The former - distant, worthy of respect and immersed in Vedanta - is in the tradition of nivRtti dharma. The latter -  more down to earth, realistic and worthy of sympathy - is in the pravRtti path.

Bhyrappa leaves us with a question - "what is the origin of lies?"

To summarize, Bhyrappa is in his element here - so much so that the reader does not care for the name of the author when reading it. For all readers of serious literature, don't miss this.

PS: My apologies for writing this review in English. In hindsight, a review in Kannada would have been a lot better. Also, it seems that this book has been translated into both Hindi and English.

ಪೂಜೆಯ ಹೂಗಳು

ನಮ್ಮ ಮನೆಯ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಅಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಲ್ಲ. ಆದರೆ ಗಿಡಗಳೂ ಹೂಗಳೆಂದರೆ ನಮ್ಮ ತಾಯಿಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರೀತಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮನೆಯ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಹೂವಿನ ಕುಂಡಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ. ದೇವರ ಪೂಜೆಗೆ ಆಗುವ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಹೂವು ಇಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯವೂ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲಂತೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ನಾನು ಮನೆಯ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಗೆ ಹೋಗುವುದು ಅಪರೂಪ. ತಿಂಗಳುಗಟ್ಟಲೆ ಆಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗದೇ ಇದ್ದೇನೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ನನ್ನ ಡಿಪಾರ್ಟ್ ಮೆಂಟ್ ಅಲ್ಲ. ಹೋದರೆ ಈಗೊಮ್ಮೆ ಹಾಗೊಮ್ಮೆ. ಹೋದಾಗ ಆ ಹಸಿರು, ಆ ಬಣ್ಣದ ಹೂಗಳನ್ನು ನೋಡಿ "ಇಲ್ಲೇಕೆ ಪದೇ ಪದೇ ಬರಬಾರದು?" ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಅದಾದ ಮೇಲೆ ಒಂದೆರಡು ದಿನ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುವುದೂ ಆಗುತ್ತದೆ. ಆಮೇಲೆ ಮಾಮೂಲು ಕೆಲಸ. ಮನೆಯ ಮೇಲಿನ ಹಸಿರಿನ ಮೇಲೆ ಗಮನವಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ಹೀಗೊಮ್ಮೆ ನಾನು ಮೇಲೆ ಹೋದಾಗ ನನ್ನ ಪಾಲಿಗೆ ಗಿಡಗಳಿಗೆ ನೀರುಣಿಸುವ, ಜೊತೆಗೆ ದೇವರ ಪೂಜೆಗೆಂದು ಹೂಗಳನ್ನು ಆರಿಸುವ ಕೆಲಸಗಳು ಬಂದವು. ಹೋದಾಗ ಬೆಳಗಿನ ಸುಮಾರು ಏಳರ ಸಮಯ. ತಣ್ಣನೆಯ ಗಾಳಿ ಬೀಸಿತ್ತು. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಭಾಸ್ಕರನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ. ಹಾರಿದ್ದ ನಿದ್ದೆಯ ಮಂಪರಿನ ನನಗೆ ಗಿಡಗಳು ಶಾಲೆಗೆ ಬರುವ ಅಪರಿಚಿತನನ್ನು ಆಶ್ಚರ್ಯ-ಸಂತೋಷಗಳಿಂದ ಕಾಣುವ ಪಾಠದ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮಕ್ಕಳ ಹಾಗೆ ಕಂಡವು. ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಆಹ್ಲಾದವಾಯ್ತು.

ನೀರುಣಿಸುವುದೋ ಹೂವನ್ನು ಬಿಡಿಸುವುದೋ ಎಂಬ ಯೋಚನೆ ಬಂದಿತು. ಅದರ ಆಹಾರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ನಂತರ ಅವುಗಳಿಂದ ಪಡೆಯೋಣವೆಂದು ನೀರನ್ನು ಕೊಳವೆಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕುಂಡಕ್ಕೂ ಬಿಡುತ್ತ ಬಂದೆ. ಆ ಕುಂಡಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ಆರಿ ಮಣ್ಣು ಒಣಗಿಹೋಗಿತ್ತು. ಹಸಿವಾದವನ ಹೊಟ್ಟೆಯೊಳಗೆ ಹೋಗಿ ಎಲೆಯಿಂದ ಖಾಲಿಯಾಗುವ ಊಟದ ಹಾಗೆ ನೀರೆಲ್ಲವೂ ಇಂಗುತ್ತ ಹೋಯ್ತು. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸರ್ವೇ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದರೂ ಕೆಲಸದ ಕಗ್ಗಂಟಿನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಹೋಗಿದ್ದ ನನಗೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಂಡಿತು.

ತನ್ನ ಸಂತತಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವುದು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಲಕ್ಷಣ. ಒಂದೇ ಜೀವಕೋಶದ ಅಮೀಬಾದಿಂದ ಹಲವು ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ತೂಗುವ ತಿಮಿಂಗಿಲದ ವರೆಗೂ ಇದೇ ಸಾಮಾನ್ಯದ ಅಂಶ. ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದಾಗುವುದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲ್ಲವೇ? ಹೂಗಳು ತಮ್ಮ ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ದಳಗಳಿಂದ ಚಿಟ್ಟೆ ಮುಂತಾದ ಕೀಟಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿ ತನ್ನ ಸಂತತಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆಯಲ್ಲವೇ? ಇದೇ ಹೂವು ಹಣ್ಣೂ ಆಗಿ ಬೀಜಗಳ ಮೂಲಕ ದೂರ ಹರಡಿ ತನ್ನ ಸಂತಾನದ ವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣವಲ್ಲವೇ?

ಈ ಯೋಚನೆಗಳ ನಡುವೆ ಹೂವನ್ನು ಬಿಡಿಸುವ ಸರದಿ ಬಂದಿತು. ಪೂಜೆಗೆ ನಿತ್ಯವೂ ಹೂವನ್ನುಪಯೋಗಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಅಂದು ಗಿಡದ ಮೇಲೆ ನಗುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಹೂವನ್ನು ನಮ್ಮ ದೇವರ ಪೂಜೆಗೆ ಕೊಯ್ಯುವುದು ನನಗೆ ಅಷ್ಟು ಹಿತವೆನಿಸಲಿಲ್ಲ. ದೇವರು ನಿತ್ಯತೃಪ್ತನು. ನಮ್ಮ ಪೂಜೆಯ ಮೂಲಕ ಅವನನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸುತ್ತೇವೆ ಅನ್ನುವುದು ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದವೇ ಸರಿ. ಅಂಥ ದೇವನ ಪೂಜೆಗೆ ಅವನದೇ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಹೂವನ್ನು ಅವನ ಸೃಷ್ಟಿಯೇ ಆದ ನಾವು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ಒಂದು ರೀತಿ ಚೆನ್ನಾಗಿಯೇ ಕಂಡರೂ ("ಕೆರೆಯ ನೀರನು ಕೆರೆಗೆ ಚೆಲ್ಲಿ") ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು ಎಂದು ಅನ್ನಿಸದೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಹೂವನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದ ತಕ್ಷಣ ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಣವೇನಿದ್ದರೂ ಇಲ್ಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ನಿರ್ಜೀವಕುಸುಮಗಳಿಂದ ನಾವು ದೇವರ ಪ್ರತೀಕವನ್ನೋ ಮನೆಯನ್ನೋ ಸುಂದರ ಸ್ತ್ರೀಯೊಬ್ಬಳ ಕೃಷ್ಣಕಬರಿಯನ್ನೋ ಅಥವಾ ನಿರ್ಜೀವವೇ ಆದ ಗತಪ್ರಾಣವಾದ ದೇಹವನ್ನೋ ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತೇವೆ. ಎಂಥ ವಿಪರ್ಯಾಸ!

ಆ ಹೂಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಲ್ಲವೇ? ನಮ್ಮ ನಯನಮನೋಹರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಇವಿರುವುದು?

ಯಜ್ಞಗಳ ನೆನಪು ಬರದೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲೂ ಹಿಂದೆ ಪಶುವಧೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಯಜ್ಞಪಶುವು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದೆಂದು ಋತ್ವಿಜರ ನಂಬಿಕೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಹೂವಿನ ಕೃತಕೃತ್ಯತೆ ದೇವರ ಪ್ರತೀಕದ ಸ್ಪರ್ಶಾಲಂಕಾರಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಇರುವುದೆಂದು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಜನರ ನಂಬಿಕೆಯಲ್ಲವೇ? ಹೂವು ದೇವರನ್ನು ಸೇರಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಅದಕ್ಕೆ ಪುಣ್ಯವೆಂದು, ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಅದಕ್ಕೆ ಮಾಡಬಹುದಾದಂಥ ಎಲ್ಲ ಉಪಕಾರವನ್ನು ಮಾಡಿರುವುದಾಗಿಯೇ ನಮ್ಮ ಸಾಮಾನ್ಯ ಚಿಂತನೆ. ನಮ್ಮಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಮಾಡಲಾಗದ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ಮೀರಿದ ಒಂದು ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತೇವೆ.

ಯುದ್ಧವೂ ಪೂಜೆಯಲ್ಲವೆ? ಅಲ್ಲಿ ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಡುವ ದೈವ ಅವರವರ ದೇಶ/ಮತ ಅಥವಾ ಆ ಯುದ್ಧಗಳ ಧುರೀಣರ ಅಹಂಕಾರ. ಪೂಜೆಯ ಹೂಗಳೋ ಯುದ್ಧಮಾಡುವ ಸೈನಿಕರು. ಒಂದೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇನೆಂದರೆ ಗೆದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಪೂಜೆ ಸಂದ ಹಾಗಾಗುವುದು. ಇಲ್ಲವೆಂದರೆ ಯುದ್ಧವೆಂಬ ಪೂಜೆ ನಿರರ್ಥಕವಾಗಿಬಿಡುವುದು. ನಿತ್ಯದ ಪೂಜೆಯಾದ ಮೇಲೆ ಆ ದಿನ ಮಾತ್ರ ದೇವರ ಮೇಲೆ ಹೂವಿರುತ್ತದೆ. ಇಂದಿನ ಪವಿತ್ರ ಹೂಗಳು ನಾಳಿನ ನಿರ್ಮಾಲ್ಯವಾಗಿ, ಗೌರವಕ್ಕೆ ಅರ್ಹವಾದರೂ, ವಿಸರ್ಜಿಸಬೇಕಾದುವು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲೂ ಹಾಗೆಯೇ ಅಲ್ಲವೆ?

ಹೀಗೆ ಸಾಗಿದ ಯೋಚನೆಯ ಯಾನಕ್ಕೆ ರಸ್ತೆಯ ತಡೆ ಸಿಕ್ಕಿತು - ಕೆಳಗಿನಿಂದ ಮನೆಯವರ ಕೂಗು ಬಂದಿತ್ತು. ಆ ವೇಳೆಗೆ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಾಗಿತ್ತು. ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಬಗೆದು ಸರಸರನೆ ನಡೆದೆ.

ವಿ. ಸೂ - ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಹೊಸ ೨೦೦೮ರ ಶುಭಾಶಯಗಳು. ಕೆಲಸ ಹೆಚ್ಚು. ಬರೆಯಲು ಸಮಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಮೇಲಿನ ಬರಹದ ಸಂಗತಿಯಾಗಿ ಒಂದು ತಿಂಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಕಳೆದಿದೆ. ಈಗ ಮೇಲೆ ಹಾಕಲು ಸಮಯ ಬಂದಿತು. ಕೆಲಸದ ಮಾತನ್ನು ಬಿಡಿ - ಎಂದಿನಂತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿಯೇ ಇದೆ :)

ಕನ್ನಡವನ್ನು ಕುರಿತ ಕೆಲವು ಮಾತುಗಳು

ನಿನ್ನೆ ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ. ಕರ್ನಾಟಕ ಅಥವಾ ಕರ್ಣಾಟಕದ ಏಕೀಕರಣವಾದ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲು ಆಯೋಜಿಸಿರುವ ಉತ್ಸವವಿದು. ಕರುನಾಡಿನ ಹೆಗ್ಗುರುತು ಕಸ್ತೂರಿಯ ಕಂಪನ್ನು ಸೂಸುವ ಕನ್ನಡನುಡಿ. ಕನ್ನಡದ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಬರೆಹವಿದ್ದರೆ ನಾಡಹಬ್ಬವನ್ನು ಚೆನ್ನಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಿದ ಹಾಗಾಗುವುದೆಂದು ಬಗೆದು ಇದನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.

ಸಂಸ್ಕೃತ-ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷಾಧಾತುಗಳ ಹದವಾದ ಮಿಶ್ರಣವೆಂದು ಕನ್ನಡವನ್ನು ಕರೆಯಬಹುದಾದರೂ ಅದಕ್ಕೆ ಮಿಶ್ರಣದಾಚೆಯ ಮಹತ್ತ್ವವಿದೆ. ಸೋಡಿಯಂ ಮತ್ತು ಕ್ಲೋರಿನ್ ಗಳ ಕೂಡಿಕೆಯಿಂದಾದ ಉಪ್ಪು ಮೂಲಧಾತುಗಳ ಗುಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ತನ್ನದೇ ಆದ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಹಾಗೆ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅದರದೇ ಸೊಗಡಿದೆ. ಆದರೆ ಆ ಮೂಲಧಾತುಗಳಿಲ್ಲದೆ ಕನ್ನಡವೂ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಎಲ್ಲರೂ ಮನಗಾಣಬೇಕು.

ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಕಾವ್ಯಪರಂಪರೆಯಿದೆ, ವ್ಯಾಕರಣಪರಂಪರೆಯಿದೆ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತರಿಸದೆ ಈ ವಾರದ ಸುಧಾ ಪತ್ರಿಕೆಯೆಡೆ ಓದುಗರ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆಯಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ನರಸಿಂಹಮೂರ್ತಿ ಎಂಬ ಲೇಖಕರು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.

ಕನ್ನಡ ಈ ದಿನ ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಅನೇಕ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನೆದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಕನ್ನಡನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಎಲ್ಲೆಡೆಗಳಿಂದ ಆಗಮಿಸಿದವರು ಕನ್ನಡವನ್ನು ಕಲಿಯದಿರುವುದರಿಂದ; ಅದರಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹರಿಸದೇ ಇರುವುದರಿಂದ ಭಾಷೆಯ ಜನಶಕ್ತಿ ಕುಂಠಿತವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕನ್ನಡಿಗರೂ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಸಂಭಾಷಿಸುವುದನ್ನು ಕಡಮೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಜಾಗತೀಕರಣ ಎಲ್ಲರ ಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಚದುರಿಸಿ "ಎಲ್ಲಾ ಒ.ಕೆ. ಕನ್ನಡ ಯಾಕೆ?" ಎಂದು ಕೇಳುವ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದೆ. ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯ ಆರ್ಥಿಕಶಕ್ತಿ ತಾಯಿತಂದೆಯರು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕನ್ನಡಮಾಧ್ಯಮಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಸದಿರುವ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದೆ. ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಓದುವವರು ತೀರ ನಿರ್ಗತಿಕರೇ ಆಗಿರುವ ಸಂಭಾವನೆ ಹೆಚ್ಚು. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಆರ್ಥಿಕವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಹಿಸುತ್ತ ಬಡತನದಲ್ಲಿರುವ ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸವಾಲಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ. ತೀರ ತಿಳಿಯದವರೋ ಅಥವಾ ಸ್ವಲ್ಪ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದಿರುವವರು ಮಾತ್ರ ಸ್ವದೇಶದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನುಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಧ್ಯದ ಹಲವರಿಗೆ "ಸಂಸ್ಕೃತಿ? ಹಾಗೆಂದರೇನು? ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಹಿಟ್ಟು, ಬಟ್ಟೆಗ ಜೀನಿದ್ದರೆ ಸಾಲದೆ?" ಎಂದು ಕೇಳುವವರೇ! ಎಮ್.ಜಿ. ರಸ್ತೆಯ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ, ಕೋರಮಂಗಲದ ಮಾಲ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಫಲಕಗಳಿರುವುದು ಕನ್ನಡದ ಅಭಿಮಾನಿಗಳೆಂದು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವೇ ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಕೆಲವರ ಕಲ್ಲುತೂರಾಟದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಾತ್ರ. ಆ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಅಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡವೇನೇನೂ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲು ವಿಷಾದವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕನ್ನಡದ ದೊಡ್ಡ ಕೊರತೆಯೇನೆಂದರೆ ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೆ ತಮ್ಮ ನಾಡು-ನುಡಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇಲ್ಲದಿರುವ ಅಭಿಮಾನ. ನಾವು ತೀರ ಅಭಿಮಾನಶೂನ್ಯರು. ಕನ್ನಡದ ಬಗ್ಗೆ ಅಭಿಮಾನವಿದ್ದರೆ ತಾನೆ ನಮ್ಮ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು; ಹೊರಗಿನ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪದಗಳು ಕನ್ನಡದೊಡನೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆರೆತಿವೆ. ಒಂದು ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಅಮ್ಮನ ಬದಲಾಗಿ ಮದರ್, ಅಪ್ಪನ ಬದಲಾಗಿ ಫಾದರ್ - ತೀರ ಹತ್ತಿರದ ಶಬ್ದಗಳನ್ನೂ ನಾವು ಬಿಟ್ಟರೆ ನಮ್ಮ ನುಡಿ ಕನ್ನಡವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ? "ಉ" ಕಾರ ಸೇರಿಸಿಬಿಟ್ಟರೆ ಅದು ಕನ್ನಡವೇ? "ನಮ್ ಫಾದರ್ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಿಕ್ ಆಗಿದಾರೆ. ಅವರನ್ನು ನಮ್ಮ ಬ್ರದರ್ ಡಾಕ್ಟರ್ ಹತ್ರ ಡ್ರಾಪ್ ಮಾಡಲು ಹೋಗಿದಾರೆ" - ಈ ರೀತಿಯ ಮಾತುಗಳು ಸರ್ವೇ ಸಾಮಾನ್ಯ, ನಮ್ಮನ್ನು ಆಶ್ಚರ್ಯಕ್ಕೀಡುಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವೆಂಬುದೇ ಖೇದದ ಸಂಗತಿ. ಜೊತೆಗೆ ನಮ್ಮ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ, ದೂರದರ್ಶನವಾಹಿನಿಗಳಲ್ಲಿ, ಬಾನುಲಿ (ಎಂಥ ಸೊಗಸಾದ ಶಬ್ದ!) ಯ ವಾಹಿನಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಕನ್ನಡ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ, ಕೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಜನರ ಓದಿನ ಮತ್ತು ಮಾತಿನ ಬಗೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬಲ್ಲ ಸಶಕ್ತ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಾದ ಇವು ಭಾಷೆಯನ್ನುಳಿಸುವ ರೀತಿಯೆಲ್ಲಿ, ಕನ್ನಡನುಡಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸಬೇಕು ಎಂಬ ಮಾದರಿಗಳಾಗಬೇಕೆಂದು ನಾನು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟು ನುಡಿಯ ಶೈಥಿಲ್ಯ ಕಾಣದೇ ಹೋದರೂ ಸಾಹಿತ್ಯ-ಸಮಾಜ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದಕ್ಕೆ ಅಂಟಿರುವುದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಶುದ್ಧಸಾಹಿತ್ಯ ನಮ್ಮಲ್ಲೀಚೆಗೆ ಕಡಮೆಯಾಗಿದೆ. ಅದರ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಮನಗಾಣದಿರುವವರೇ ಹಲವರು. ಶುದ್ಧಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮನಸ್ಸಿರುವವರು ಹಳೆಯಕಾಲದವರಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಾಷೆ ಬೆಳೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಉಳಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕೊಡುಗೆ ಅಪಾರ. ಇದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದ ವಿಚಾರವೆಂದುಕೊಂಡಿದ್ದೆ. ಆದರೆ ಹಲವರಿಗೆ, ಸಾಹಿತ್ಯಸುದೂರರಿಗೆ ಇದರ ಗಂಧವೇ ಇಲ್ಲ.

ಅಭಿಮಾನರಾಹಿತ್ಯ ಕನ್ನಡಾಭಿಮಾನದ ಕಾಮನಬಿಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಕೊನೆಯಾದರೆ, ದುರಭಿಮಾನ ಇನ್ನೊಂದು ಕೊನೆ. "ತಮಿಳು ತಲೆಗಳ ನಡುವೆ" ಯ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ನಾವು ಕನ್ನಡಿಗರು ಸದ್ಯ ತಮಿಳರ ರೀತಿ ದುರಭಿಮಾನಿಗಳಲ್ಲವಲ್ಲ ಎಂದು ನೆಮ್ಮದಿಯ ನಿಟ್ಟುಸಿರನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದೆ. ಆದರೆ ನನ್ನ ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಆ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ. ಈಚೆಗೆ ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಗೆ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ಕೆಲವು "ಕಟ್ಟಾ" ಕನ್ನಡಾಭಿಮಾನಿಗಳು ಕನ್ನಡದ ಉದ್ಧಾರ ಕನ್ನಡೇತರ ವಿಷಯಗಳ ಹಗೆಯಿಂದಲೇ ಸಾಧಿಸಬಹುದು ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡ ಹಾಗಿದೆ. ಕನ್ನಡ ಬೇರೆಯ ಭಾಷೆಗಳಿಂದ ಉಪಕೃತವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ತಥ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿದರೂ ಹಲುಬುವವರೇ ಹೆಚ್ಚು. ಒಪ್ಪುವವರೂ ಆ ಭಾಷೆಗಳ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕನ್ನಡದಿಂದ ಕಿತ್ತು ಹಾಕಬೇಕೆಂಬ ಹುನ್ನಾರದಲ್ಲಿರುವವರು. ಅಚ್ಚಗನ್ನಡದ ಪ್ರವರ್ತಕರಿವರು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ: "ಭಾಷೆ" ಎಂದರೆ ಇಂಥವರಿಗೆ ಮೈಲಿಗೆ. ಉಲಿ ಅಥವಾ ನುಡಿಯೆನ್ನಬೇಕು. ಧನ್ಯವಾದವೆನ್ನದೆ "ನನ್ನಿ" (ತಮಿಳಿನ ನನ್ರಿಯ ಹಾಗೆ)ಯೆನ್ನಬೇಕು. ಒಂದು ಶಬ್ದ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿಲ್ಲವೆಂದರೆ ಅದರ ತದ್ಭವವನ್ನಾದರೂ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು - "ಹೊತ್ತಿಗೆ"ಯೆಂದೇ ಹೇಳಬೇಕೇ ಹೊರತು "ಪುಸ್ತಕ"ವೆಂದಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ವೀರವ್ರತಿಗಳಿವರು. ಆದರೆ "ಇಂಜಿನಿಯರು" ಎಂದೆನ್ನಬಹುದು. ಜೊತೆಗೆ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅದರದೇ ವಿಜ್ಞಾನವಿರಬೇಕು, "ನಾನು ಮೊದಲು ಕನ್ನಡಿಗ, ಆಮೇಲೆ ಭಾರತೀಯ" ಮುಂತಾದ ವಿಚಾರಗಳು ಈ ಗಣಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ. ಇವನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ "ತಮಿಳು-ದುರಭಿಮಾನ"ವೇ ಮೊದಲಾದ ವಿಷಯಗಳು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬಂದುವು. ನಮ್ಮ ಜನರಲ್ಲಿ ಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಕಡೆಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದ್ದಿತು. ಕನ್ನಡವನ್ನೇ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕೆಂಬ ಇವರ ಧೋರಣೆ ಶ್ಲಾಘನೀಯವೇ ಆದರೂ ಇವರ ದ್ವೇಷ-ಪೂರ್ಣ-ಆಗ್ರಹ ಸರಿಯೇ ಎಂಬುದು ನನ್ನ ಪ್ರಶ್ನೆ. ನುಡಿಯೊಲುಮೆಯಿಂದ ನುಡಿಗಳನ್ನುಲಿಯಬೇಕೇ ಹೊರತು ಬೇರೆಯದರ ಹಗೆಯಿಂದಲ್ಲ. ಭಾಷೆಯ ಜೊತೆ ಜಾತಿ-ಧರ್ಮ-ಸಮಾಜವಾದಗಳ ಸಂಕರವನ್ನು ಇವರು ತಿಳಿದೋ ತಿಳಿಯದೆಯೋ ಮಾಡಿರುವಂತಿದೆ. ಆದರೆ ಒಂದು ಮಾತನ್ನು ಇವರು ನೆನಪಿಡಬೇಕು.ಭಾಷೆಯ ಗತಿಯನ್ನು ಒಂದು ಸಮುದಾಯ ಕಾಲ ನಡೆದ ಹಾಗೆ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಠಾತ್ತನೆ ಚುನಾವಣೆ ಮಾಡಿ ಅಲ್ಲ. ಈ ಗಣದ ಆ ಬಣದ ಕನ್ನಡವೆಂದೇನೂ ಇಲ್ಲ.

ಒಬ್ಬರದಂತೂ ಒಂದು ಭಾಷೆಯ ಗತಿಯನ್ನು ಚುನಾವಣೆ ಮಾಡಿ ನಿರ್ಧರಿಸಬಹುದೆಂಬ ಗಟ್ಟಿ ನಿಲುವು. ಜನರ ಚುನಾವಣೆಯ ತೀರ್ಪು ಭಾಷೆಯ ಗತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕೇ ಹೊರತು ಹಳೆಯ ವ್ಯಾಕರಣವಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಇವರ ಅಂಬೋಣ. ಇದು ನಾನೊಪ್ಪದ ಮಾತು. ಒಂದನೆಯ ತರಗತಿಯ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕರೆದು - ನಿಮಗೆ ಗಣಿತದ ವಿಷಯ ಬೇಕೇ ಬೇಡವೇ ಎಂದು ತೀರ್ಪು ಕೇಳಿದರೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಮಕ್ಕಳು ಗಣಿತ ಬೇಡವೆಂದೇ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಗಣಿತ ಆ ಒಂದನೆಯ ತರಗತಿಯ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಬೇಡವೆಂದೇ? ಅಥವಾ ನಮ್ಮ ಈಗಿನ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಅನರ್ಥ ಇವರಿಗೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿಲ್ಲವೇ? ಸಂಸ್ಕೃತ-ವ್ಯಾಕರಣ ಬೇಡವೇ ಬೇಡ, ಕೇಶಿರಾಜನ ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣವೂ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಜಾಡನ್ನನುಸರಿಸುವುದರಿಂದ ಬೇಡ. ಅವೆಲ್ಲವೂ ಗೊಡ್ಡು, ಅವರನ್ನನುಸರಿಸುವರು ಪ್ರತಿಗಾಮಿಗಳು ಎಂದೆಲ್ಲ ವಾದ ಇವರಂಥ ಕೆಲವರದು. "ವೈಯುಕ್ತಿಕ", "ಇಂತಿ", "ಅಂತಃಶಿಸ್ತೀಯ","ಆಂತರ್ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ" - ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಶಬ್ದಗಳು ವ್ಯಾಕರಣ-ರೀತ್ಯಾ ತಪ್ಪಾದರೂ ಕೆಲವು ಜನರು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಸರಿ ಎನ್ನುವ ಹಠ ಅವರದು. ನನ್ನ ಉತ್ತರ : ಜನಸಮುದಾಯ ಭಾಷೆಯ ಗತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರೂ ಅದು ಹಠಾತ್ತನೆ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾಲಮಾನವನ್ನೂ ಹೇಳಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಗೂ ಕಳೆಗೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿಲ್ಲದೇ ಹೋಗಿ ಕಳೆಯೇ ಬೆಳೆ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಏಕಾಏಕಿ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಥವಾ ಬೆಳೆದವರು ಬೆಳೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕಳೆಯನ್ನೇ ತಿನ್ನಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರೆ ಆಗಬಹುದೋ ಏನೋ!

ಸಂಸ್ಕೃತದ ವ್ಯಾಕರಣವನ್ನು ಮಹರ್ಷಿ-ಪಾಣಿನಿಯು ಮಾಡಿದ್ದು. ಈತ ತನ್ನ ಕಾಲದ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ಅದನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಸೂತ್ರರೂಪದಲ್ಲಿ ನೀಡಿ ಸಂಸ್ಕೃತ-ವಾಙ್ಮಯಕ್ಕೆ ಉಪಕಾರವನ್ನು ಗೈದಿದ್ದಾನೆ. ಭಾಷೆಯ ಸಾಧ್ವಸಾಧುತನಗಳನ್ನು ಇದಮಿತ್ಥಮ್ ಎಂದು ನಿರೂಪಿಸಬಲ್ಲುದು ಈತನ ವ್ಯಾಕರಣ. ಈ ವ್ಯಾಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಬದ್ಧವಾದದ್ದರಿಂದಲೇ ನಮಗೆ ಈಗಲೂ ಕಾಲಿದಾಸನ, ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ, ವ್ಯಾಸರ ವಚನಗಳು ಅರ್ಥವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯ. ಇದನ್ನು "ನಿಂತ ನೀರು" ಎಂದು ಕರೆಯುವವರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಇರಬಹುದು. ಆದರೆ ಆ ನಿಂತ ನೀರು ಕೊಳವಲ್ಲ, ಅಗಾಧ-ಸಮುದ್ರವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಅನಂತ-ನೂತನ-ಶಬ್ದೋತ್ಪಾದನದ ಅಂತಃಶಕ್ತಿಯಿದೆ. ಬೇರೆ ಭಾಷೆಯ ನೆರವನ್ನು ಕೋರದೆ ಹೊಸ ಪದವನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಬಹುದು. ಇರಲಿ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಆಮೇಲೆ ಮಾತಾಡೋಣ. ಗೀರ್ವಾಣಭಾಷೆಯ ವ್ಯಾಕರಣದಲ್ಲಿ ನಾವು ಕನ್ನಡಿಗರು ಪಂಡಿತರಾಗಬೇಕೆಂದೇನಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸ್ಥೂಲವಾದ ಅರಿವನ್ನಾದರೂ ಕನ್ನಡಿಗರಾದ ನಾವು ಪಡೆಯಬೇಕು. ನಾವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾತಾಡುವ ಭಾಷೆಯೆಡೆ ಗಮನ ಹರಿಸಿದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಅದರ ಮಹತ್ತ್ವ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ - "ಶಂಕರ" ಮತ್ತು "ರುದ್ರ" ಇವೆರಡೂ ಪದಗಳು ಶಿವನ ಪರ್ಯಾಯಶಬ್ದಗಳಾದರೂ ಶಂಕರನೆಂದರೆ ಮಂಗಲವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವವನು, ರುದ್ರನೆಂದರೆ - "ಹೋ ಎಂದು ಅಳುವವನು, ಲಯಕರ್ತಾ" ಎಂಬ ಅರ್ಥಗಳಿವೆ. ಆಯಾ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಬಳಸಬೇಕಾದಾಗ ಅದರ ಅರ್ಥವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಕಡೆ ದೃಷ್ಟಿಯಿರಬೇಕೆಂಬುದಷ್ಟೆ ನನ್ನ ವಿಚಾರ. ಅಷ್ಟಕ್ಕೆಷ್ಟು ಸಂಸ್ಕೃತ ಬೇಕೋ ಅಷ್ಟನ್ನು ಕಲಿತರೆ ತಪ್ಪೇನಿಲ್ಲವಲ್ಲ? ಸಂಸ್ಕೃತಶಬ್ದಗಳನ್ನುಪಯೋಗಿಸುವಾಗ ಆ ಭಾಷೆಯ ಮರ್ಯಾದೆಯನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ತರುವುದು ಸರಿಯೋ ತಪ್ಪೋ? ಈಗ, ಫ್ರೆಂಚಿನ "Bourgeois" ಅನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಆಂಗ್ಲದ ಮೂಲಕ ತಂದಾಗ ಅದನ್ನು ಬೂರ್ಝುವಾ ಅಂದೆವೋ ಅಥವಾ ಬೌರ್ಜಿಯಾಯಿಸ್ ಎಂದೆವೋ? ನೀವೇ ಯೋಚಿಸಿ ನೋಡಿ. ಇದನ್ನೇ ಸಂಸ್ಕೃತಮೂಲದ ಶಬ್ದಗಳಿಗೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬುದು ನನ್ನ ಆಶಯ. "ಜ್ಞಾನ"ವನ್ನು ಗ್ನಾನವೆಂದು ಆಡುಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಬಹುದೇ ಹೊರತು ಬರೆವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ. ಹಾಗೆ ಬಂದಾಗ ಕೃತಜ್ಞತೆ-ಕೃತಘ್ನತೆಗಳಿಗೆ ಭೇದವಿಲ್ಲದೇ ಹೋಗಿ ಕೃತಗ್ನತೆ ಆಗಬಹುದು - ಇಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲ, ಅಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲ! ಸಂಸ್ಕೃತ-ವ್ಯಾಕರಣವನ್ನು ಕನ್ನಡಿಗರು ಆದ್ಯಂತವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬುದೇನೂ ನನ್ನ ಧೋರಣೆಯಲ್ಲ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತ-ಭೂಯಿಷ್ಠವಾದ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹರಿಸಬೇಕೆಂಬ ಧೋರಣೆಯೂ ನನ್ನದಲ್ಲ. ಈಗ್ಗೆ ಐವತ್ತು-ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಬಂದ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಹದವಿದೆ. ಈಗಲೂ ಬಹಳಷ್ಟು ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಕೆ.ಎಸ್.ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿಗಳ ಭಾಷೆ ಆ ಹದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪ್ರತೀಕ (ನನ್ನ ಪ್ರಕಾರ). ಅಲ್ಲೋ ಇಲ್ಲೋ ತಪ್ಪು ಬಂದರೆ ವ್ಯಾಕರಣದ ದುರ್ಬೀನಿನಿಂದ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದೂ ಅಲ್ಲ. ಶಬ್ದಗಳ ಸಾಧುತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಬುದ್ಧಿಯ ಒಂದು ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಯೋಚನೆಯಿರಲಿ ಎಂದು ಮಾತ್ರ ಹೇಳಲು ಬಯಸುವೆ. ವಸ್ತುತಃ ಹಲವು ಸಾಹಿತಿಗಳ ಭಾಷೆ ನೋಡಿದಾಗ ಹದದಿಂದಲೇ ಅವರು ಸಾಹಿತ್ಯನಿರ್ಮಾಣಮಾಡುವುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇವೆ.

ಸಂಸ್ಕೃತಾಂಗ್ಲಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಹಾನಿಕಾರಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಅವೆರಡನ್ನು ಸಮೀಕರಿಸುವುದನ್ನು ಕೂಡ ಕಂಡಿದ್ದೇನೆ. "ಎರಡೂ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಪರಕೀಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವೆರಡೂ ತ್ಯಾಜ್ಯ" ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಕೂಡ ಇದೆ. ನನ್ನ ಪ್ರಕಾರ ಅದು ಅವಿವೇಕ. ಏಕೆಂದರೆ ಆಂಗ್ಲವಿಲ್ಲದೆ ಕನ್ನಡದ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಾಹಿತ್ಯವಿದೆ. ಆದರೆ ಸಂಸ್ಕೃತವಿಲ್ಲದೆ ಕನ್ನಡಸಾಹಿತ್ಯ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆಂಡಯ್ಯ ಬರೆದ ಅಚ್ಚಗನ್ನಡಗಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಸಂಸ್ಕೃತದಿಂದ ಪಡೆದ ಕನ್ನಡೀಕರಿಸಿದ ಶಬ್ದಗಳೇ ಇದ್ದುವು. ಹಿಂದೆಯೇ ಬರೆದ ಹಾಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತಶಬ್ದಗಳ ಹಿತ-ಮಿತವಾದ ಬಳಕೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿರಬೇಕು. ಪಿತಾಶ್ರೀ ಅಥವಾ ಮಾತ್ರೃಶ್ರೀ ಎಂದು ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರನ್ನು ಸಂಬೋಧಿಸುವುದು ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದವೇ ಬಿಡಿ. ತೆಲುಗಿನ ಹಾಗೆ ಅತಿ ಮಾಡಬಾರದು. ತಮಿಳಿನ ಹಾಗೆ ತೊರೆಯಲೂ ಬಾರದು. ಆದರೂ ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಅವೆಷ್ಟೋ ಸಂಸ್ಕೃತಶಬ್ದಗಳಿವೆ. ಅವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ಅನಿಷ್ಟಗಳಿಗೂ ಶನೈಶ್ಚರ ಮೂಲವೆಂಬಂತೆ ಸಂಸ್ಕೃತವನ್ನು ದೂರುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತಿರುವುದೇಕೆಂದರೆ ಜಾತಿ ರಾಜಕಾರಣ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ನುಸುಳುತ್ತಿದೆ. ಅದು ಭಾಷೆಯ ಒಳಿತಿಗೆ ಅಷ್ಟು ಒಳ್ಳೆಯ ಸಂಗತಿಯಲ್ಲ.

ಕೆಲವರು ಆಡುಗನ್ನಡಕ್ಕೇ ಗ್ರಾಂಥಿಕ ಕನ್ನಡಕ್ಕಿಂಥ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ಕೊಡಬೇಕು ಎಂದು ವಾದಿಸುವವರಿದ್ದಾರೆ. ಆಡುಗನ್ನಡಕ್ಕೂ ಗ್ರಂಥಗಳ ಕನ್ನಡಕ್ಕೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಅಂತರಜಾಲದ ಬ್ಲ್ಗಾಗುಗಳ ಕನ್ನಡವೂ ಬಹಳಷ್ಟು ಎರಡನೆಯ ಬಗೆಯದೇ. ಆಡುಗನ್ನಡಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಮಣೆಹಾಕಿದರೆ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ನಮ್ಮ ಶಬ್ದಭಂಡಾರ ಕುಸಿದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಡ ಎಂದು ಹೇಳಲು ಏನುಳಿಯುತ್ತದೆ? ಹಳಗನ್ನಡದ ಎಷ್ಟೋ ಶಬ್ದಗಳು ಈಗ ಕಳೆದುಹೋಗಿವೆ. ಅದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಭಾಷೆಯೇ ಬಡವಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ ತುಳು-ಕೊಡವ ಭಾಷೆಗಳ ಸ್ಥಿತಿ ಕನ್ನಡದ್ದಾಗಬಾರದು ಎಂದು ನನ್ನ ಆಶಯ.

ಪಂಪ-ರನ್ನ-ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ-ವಚನಕಾರ-ದಾಸರ ಕನ್ನಡ ನಮಗೆ ಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾಗಿರುವ ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ನಮಗೆ ಬೇಕು. ಆಡುಭಾಷೆಯನ್ನೇ ಗಮನಿಸಿ ಗ್ರಾಂಥಿಕಭಾಷೆಯನ್ನು ಎಣಿಸದೇ ಹೋದರೆ ಅನರ್ಥವಾದೀತು. ಒಂದು ಭಾಷೆ ಏಕೆ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ? ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಂವಹನೆಗೆ. ಇದರದೇ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ ಭಾವನಾಭಿವ್ಯಕ್ತಿ. ದೈನಂದಿನ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಆಡುಭಾಷೆ ಮುಖ್ಯ. ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಶಬ್ದಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಮೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಆಡುನುಡಿಗೂ ಮತ್ತೊಂದರ ಆಡುನುಡಿಗೂ ಬಹಳಷ್ಟು ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆಡುನುಡಿಯನ್ನು ಇದೇ ಎಂದು ಹೇಳಲು ಆದ್ದರಿಂದ ಕಷ್ಟ. ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಕರಣ ಮಾಡಿದರೂ ನಿತ್ಯ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿರಬೇಕು. ಭಾವಾಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ಕಾನೂನು ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲೂ ಆ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧ್ಯವಾಗಬೇಕಾದರೆ ಆ ಕನ್ನಡ ಗ್ರಾಂಥಿಕವೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಹತ್ತಿರ ಬರುತ್ತದೆಯಲ್ಲವೇ? ಜೊತೆಗೆ ವಿಜ್ಞಾನ, ವಾಣಿಜ್ಯ, ಕಾನೂನು ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಡುಭಾಷೆಯೇ ಸಾಕಾಗುತ್ತದೆಯೇ? ಆಮೇಲೆ ರಸಾನಂದ ಕೊಡುವ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ? ಕನ್ನಡದ ಅಪಾರಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಸವಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಆಡುಗನ್ನಡವಷ್ಟೇ ಸಾಲದು. ಕನ್ನಡವೆಂದರೆ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕಿಂಥ ಹೆಚ್ಚಿನದು. ಆಡುಗನ್ನಡವನ್ನೇ ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವವರು ಇದನ್ನು ಗಮನಿಸಲೇಬೇಕು.

"ಹಿಂದೂಸ್ಥಾನದ ಆರು ಕುರುಡರು" ಎಂಬ ಪದ್ಯ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಡ ಅಲ್ಲಿನ ಆನೆಯಿದ್ದ ಹಾಗೆ. ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರೂ ತಮಗೆ ಕಂಡದ್ದೇ ಸತ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿದು ಹಾಗೆ ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಾನು ಅರೆಕುರುಡನೆಂದು ತಿಳಿದೇ ಇದನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಒಂದೇ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಾಗಿರುವ ಬೇರೆಯವರೂ ಇದೇ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ನೋಡಿದರೆ ಬೇರೆಬೇರೆ ದೃಷ್ಟಿಗಳ ಸಮನ್ವಯ ಸಾಧ್ಯವೋ ಏನೋ. ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕುರುಡರೊಬ್ಬರು ಮತ್ತೊಬ್ಬರನ್ನು ಅರೆಕುರುಡನೆಂದು ಜರೆಯುವುದೇ ಇಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದೆ. ತಮಗೆ ಸಿಕ್ಕ ಬೈಗುಳಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ ಬೈಯುವುದರಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯ ವ್ಯಯವಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲ.

ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕನ್ನಡ-ನಾಡಹಬ್ಬದ ಶುಭಾಶಯಗಳು.

|| ಸಿರಿಗನ್ನಡಂ ಗೆಲ್ಗೆ ||

ಶ್ರಾವಣ, ಮಳೆ, ಬಾಹುಲ್ಯ, ಅಸಡ್ಡೆ, ಕೃತಜ್ಞತೆ

ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳು ಸಂದವು ಈ ಶ್ರಾವಣಕ್ಕೆ. ಕಳೆದೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಶ್ರಾವಣಗಳು ಮಳೆಯಿಲ್ಲದೆ ವರ್ಷಋತುವಿಗೆ ತಪ್ಪು ಹೆಸರನ್ನೇನಾದರೂ ಇಟ್ಟಿದ್ದರೆ ಎಂಬ ಸಂಶಯವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿದ್ದುವು.

ಅದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಈ ವರ್ಷ ಕರ್ಣಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬಹು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಲ್ಲಿ ಶ್ರಾವಣವೆಂದರೆ ಹೀಗಿರಬೇಕು ಅನ್ನುವ ಹಾಗಿದೆ. ಯಾವಾಗಲೂ ಮಳೆ ಅಥವಾ ಮೋಡ ಕವಿದ ವಾತಾವರಣ. ಸೂರ್ಯ ಅಪರೂಪಕ್ಕೆ ಹೊರಗೆ ಬಂದಾಗ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಎದುರಿನ ವಾಹನ ಕಾಣಿಸದೆ ನೋಟವನ್ನು ಬಿಳಿ-ಕಪ್ಪು-ಬೂದು ಬಣ್ಣಗಳ ಮೋಡಗಳ ಬೆಳಕಿನಾಟ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಹಿಮಾಲಯ-ಮಲೆನಾಡುಗಳನ್ನು ಜ್ಞಾಪಿಸುವ ಆಗಸದೆತ್ತರಕ್ಕೇರಿದ ದಿಗಂತದ ಮೋಡಗಳು ಮನಸ್ಸನ್ನೂ ತಮ್ಮೆತ್ತರಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಸವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಏರಿಸಿಬಿಡುತ್ತವೆ. ಶ್ರಾವಣದ ಮದುವೆ-ಲಗ್ನಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಛತ್ರಗಳ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಈಗ ಹಿಂದಿನ ಹಾಗೆಯೇ ಚಪ್ಪಲಿಗಳ ಜೊತೆ ತೊಯ್ದ ಛತ್ರಿಗಳು ಸ್ಥಲಾವಕಾಶಕ್ಕೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಿರುವ ಹಾಗೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಈ ಎಲ್ಲ ಸುಂದರ ಭಾವನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಜನರ ಶಾಪಗಳೂ ಕೇಳುತ್ತವೆ - "ಈ ಹಾಳು ಮಳೆ!". ಇದೇ ನನ್ನನ್ನು ಆಲೋಚನೆಗೀಡು ಮಾಡಿದ್ದು.

ಮನುಷ್ಯ ಸ್ವಭಾವ ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಚಿತ್ರವಾದದ್ದು. ಅಂದ ಹಾಗೆ, ನಾನೂ ಮನುಷ್ಯನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಹೊರತಲ್ಲ. ಆದರೆ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಆಗಾಗ ನಾವೇಕೆ ಹೀಗೆ ಅನ್ನುವ ಜಿಜ್ಞಾಸೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಹೀಗಿರುವುದರಿಂದ ಏನಾದ ಹಾಗಾಯಿತು ಎಂದು ಯೋಚನೆ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ.

ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಹಾತೊರೆದು, ಗ್ರೀಷ್ಮದಲ್ಲಿ ಛಳಿಯನ್ನಿಷ್ಟ ಪಟ್ಟು, ಛಳಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಬಿಸಿಲನ್ನಪೇಕ್ಷಿಸುವ ಜನ ನಾವು. ಆಯಾ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆ ಋತು ಬಂದಾಗ ತಾನೆ ಸೊಗಸು? ನಮಗೆ ತಡೆಯಲು ಸುಖವಾಗಿರುವಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಂದರೆ ಮಾತ್ರ ಸುಖವೇ?

ಇದಕ್ಕೂ ಮಿಗಿಲಾಗಿ, ಒಂದು ವಸ್ತುವು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಕ್ಕಾಗ, ನಮಗೆ ಅದರೆ ಪ್ರಮುಖತೆಯ ಅರಿವು ಹಿಂದೆ ಸರಿದು, ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಡ್ಡೆ ಮುಂದೆ ಬರುತ್ತದೆ.

ಮಾನವನ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಏನೇನು ಬೇಕು ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿದಾಗ ಆಹಾರ, ಗಾಳಿ, ನೀರು - ಇವೆಲ್ಲ ಬೇಕೆಂಬುದು ಸರ್ವವಿದಿತ. ಆದರೆ ಬಹಳ ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವುದರಿಂದ ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಮಗೆ ಸಾಮನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ದಿವ್ಯ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ. ಹಾತೊರೆಯುವುದು ಏತಕ್ಕಾಗಿ? ಹೊನ್ನು, ಅಧಿಕಾರ, ಅಂತಸ್ತು - ಇವೇ ಮೊದಲಾದವು. ಇವು ಯಾವುದೂ ಬೇಡವೆಂದಲ್ಲ, ಆದರೆ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಇವು ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ನೀರಿನಷ್ಟು ಮೂಲಭೂತವೇ? "ಗಾಳಿ, ನೀರು - ಇರುವವೇ ಅಲ್ವೇ? ಅದಕ್ಯಾಕೆ ಸುಮ್ನೆ ಚಿಂತೆ?" ಅನ್ನುವ ಜಾಯಮಾನ ನಮ್ಮದು.

ಅನಂತದ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಜೀವಕ್ಕೆ ಸೌಕರ್ಯವಿರುವ ಪ್ರಾಯಶಃ ಒಂದೇ ಒಂದು ಗ್ರಹವೆಂದರೆ ನಮ್ಮ ಪೃಥ್ವಿ. ಭೂಮಿಯು ತಣ್ಣಗೆ ಕೊರೆಯುವ ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಜೀವಾಣುಗಳ, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಭೂಮಿಯ ಈ ಮಟ್ಟದ ಸಹಿಸುವ ಉಷ್ಣಾಂಶಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಕಾರಣ ನಮ್ಮ ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಅವನಿಂದ ಭೂಮಿಯಿರುವ ಸರಿಯಾದ ದೂರ. ಇನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಹತ್ತಿರವಿದ್ದಿದ್ದರೆ ಸುಟ್ಟು ಬೂದಿಯಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರವಿದ್ದಿದ್ದರೆ ತಣ್ಣಗೆ ಕೊರೆಯುವ ಶೀತಲವಾದ ಸಾವು ನಮ್ಮ ಭೂಮಿಯ ಜೀವಜಂತುಗಳದ್ದಾಗಬೇಕಿತ್ತು. ಇವೆಲ್ಲ ಸರಿಯಾಗಿರುವುದು ದೊಡ್ಡ ಅಚ್ಚರಿಯಲ್ಲವೇ?

ಈ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಜೀವಕಾರಣಗಳಿಗೆ ನಾವೆಂದಾದರೂ ಕೃತಜ್ಞತೆಯನ್ನಿತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ? ಕೊಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆ ಭಾವನೆಯಾದರೂ ಇದೆಯೇ? ನಾವು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಮನುಷ್ಯರ, ವಸ್ತುಗಳ, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಇದೇ ರೀತಿಯ ನಡೆವಳಿಕೆಯೇ.

ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯೊಬ್ಬರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಮಾತು ಜ್ಞಾಪಕಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. "ಇರುವಾಗ ತಾಯಿ-ತಂದೆಯರನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳದೆ, ಅವರ ವಾರ್ಷಿಕ ಶ್ರಾದ್ಧಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ದುಃಖದಿಂದ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ". ಇದ್ದಾಗ ಅವರ ಬೆಲೆಯನ್ನರಿಯದವರು ಅಗಲಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವೇ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದಿಂದ ಹಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರೇಮದಲ್ಲೂ ವಿರಹದ ಭಾವನೆಯದೇ, ವಿಪ್ರಲಂಭ ಶೃಂಗಾರದ್ದೇ ಮೇಲುಗೈ. ಪ್ರೇಮಿಗಳು ಕೂಡಿದ್ದರೆ,ಹೇಳುವವರು ಯಾರು? ಬರೆಯುವವರು ಯಾರು? ತಮ್ಮ ಹೆಂಡತಿ ತೌರಿಗೆ ಹೋದಾಗಲೇ ಇರಬೇಕು, ನಮ್ಮ ಕೆ.ಎಸ್.ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿಗಳು - "ಹೆಂಡತಿಯೊಬ್ಬಳು ಮನೆಯೊಳಗಿದ್ದರೆ ನನಗದೆ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ" ಎಂಬ ಕವನ ಬರೆದದ್ದು, ಅಲ್ಲವೇ?

ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಯಾವುದಾದರೂ ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಸ್ತುವೇ ದೊರೆಯಲಿ, ಅದು ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರೆತಾಗ, ಅದರೆ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಬರುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಪೂರ್ಣಾವತಾರನಾದರೂ, ಅರ್ಜುನ ಅವನನ್ನು ತಿಳಿದೋ ತಿಳಿಯದೆಯೋ ಸಲಿಗೆಯಿಂದ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ, ದುರ್ಯೋಧನಾದಿಗಳು ಅವನ ಬಗ್ಗೆ ತಾತ್ಸಾರವನ್ನೇ ತಾಳುತ್ತಾರೆ. "ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗೋಪ" ಎಂದು ಜರೆದವರೇ ಹೆಚ್ಚು. ಆದರೆ ಅದೇ ಗೋಪಾಲ ಗೀತಾಚಾರ್ಯನಾಗಿ ತನ್ನ ದುರ್ಲಭ ವಿಶ್ವರೂಪವನ್ನು ತೋರಿದಾಗ, ಅರ್ಜುನ ತನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನರಿತು - "ಸ್ವಾಮಿ, ನಿನ್ನನ್ನು ಕೇವಲವಾಗಿ ಕಂಡೆ, ನನ್ನನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸೆಂ"ದು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಭಕ್ತ-ಭಗವಾನರ ನಡುವಣ ಇರುವ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಕುರಿತಲ್ಲ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದು. ಹೇಗೆ ಅಪರೂಪವಾದ ಒಂದು ವಸ್ತುವೇ ನಮಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರೆತಾಗ, ಅದನ್ನು ಅಸಡ್ಡೆ ಮಾಡುತ್ತೇವಲ್ಲ, ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ.

ಈ ರೀತಿಯ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಸುಭಾಷಿತವಿದೆ.
"ಅತಿಪರಿಚಯಾದವಜ್ಞಾ ಸಂತತಗಮನಾದನಾದರೋ ಭವತಿ |
ಮಲಯೇ ಭಿಲ್ಲಪುರಂಧ್ರೀ ಚಂದನತರುಕಾಷ್ಠಮಿಂಧನಂ ಕುರುತೇ||"

ಅತಿಪರಿಚಯದಿಂದ ಅಸಡ್ಡೆಯೂ, ಸತತ ಒಬ್ಬರ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವುದರಿಂದ ಅನಾದರವೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಡಿತಿ ಚಂದನ (ಗಂಧದ) ಮರದ ತುಂಡುಗಳನ್ನೇ ತನ್ನ ಒಲೆಗೆ ಇಂಧನವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾಳೆ.

ನಮ್ಮ ಸ್ವಭಾವ ಹೇಗಾದರೂ ಇರಲಿ. ಆದರೆ ನಾವು ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಣ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನೂ, ನಮಗೆ ಉಪಕಾರ ಮಾಡಿದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು, ಪರಿಸರವನ್ನೂ, ಜನರನ್ನೂ ಕೃತಜ್ಞತೆಯಿಂದ ಸ್ಮರಿಸುವುದು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲವೇ? ನಮ್ಮ ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಮಗ್ರ ದೃಷ್ಟಿಯಿದ್ದ ಹಾಗೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅದರ ಹಲವು ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಕೃತಜ್ಞತೆಯ ಭಾವನೆ ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ನೀರಿನ ಬಗ್ಗೆ "ಆಪೋ ಹಿ ಷ್ಠಾ" ಮಂತ್ರ ಎಷ್ಟು ಸೊಗಸಾದದ್ದು! ಎಷ್ಟು ಅರ್ಥಗರ್ಭಿತವಾದದ್ದು! ಸೂರ್ಯನ ಸ್ತುತಿಯಾದ ಮಂತ್ರಗಳಿವೆ. ಪವನನನ್ನು ಕುರಿತಾದ ಮಂತ್ರಗಳಿವೆ. ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅನೇಕ ಕಡೆ ಹಾಡಿ ಹೊಗಳಿದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅಂಗ-ಅಂಗವನ್ನೂ ಕೃತಜ್ಞತೆಯಿಂದ, ಆದರದಿಂದ ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ. ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರನ್ನು, ಗುರುವನ್ನು ಕೂಡ ಅಷ್ಟೇ ಗೌರವಾದರಗಳಿಂದ ಸ್ಮರಿಸಿದೆ.

ಎಷ್ಟು ವಸ್ತುಗಳಿಂದ, ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ, ಜನಗಳಿಂದ, ನಾವು ಉಪಕೃತರಾಗಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿದಾಗ, ನಾವೇನೇನೂ ಅಲ್ಲ ಎಂಬ ಭಾವನೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆಯೂ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕೃತಜ್ಞತೆಯಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸಿದರೆ ಎಷ್ಟು ಸೊಗಸಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲವೇ?

|| ಇತಿ ಶಮ್ ||

ಚಂದ್ರಗ್ರಹಣ ಮೂಡಿಸಿದ ಚಿಂತನೆ

ಇಂದು ಬೆಳಗ್ಗೆ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನೋದುವಾಗ ಎರಡು ವಿಷಯಗಳು ಒಮ್ಮೆಲೆ ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರವಾದುವು. ಮೊದಲೆನಯದು ಚಂದ್ರಗ್ರಹಣದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮಾಡುವ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಕುರಿತದ್ದು. ಇನ್ನೊಂದು - ಅದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಕಂಡದ್ದು - ಖ್ಯಾತ ಜ್ಯೋತಿಷಿಗಳೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡ ಎಸ್. ಕೆ. ಜೈನ್ ಅವರ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಚಂದ್ರಗಹಣ ಸೂರ್ಯಗ್ರಹಣಗಳು ಒಂದೇ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ (ಹದಿನೈದು ದಿನಗಳೊಳಗೆ) ನಡೆಯುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಇದು ಅವಲಕ್ಷಣವಾದ ನಿಮಿತ್ತ. ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಾಗುವ ದುರಂತಗಳ ಸೂಚನೆ ಇದು ಎಂಬಂತೆ ಹೇಳಿದ್ದರು. ಇದೇ ರೀತಿಯ ಗ್ರಹಣದ್ವಯ ಮಹಾಭಾರತದ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧದ ಮುಂಚೆಯೂ ಆಗಿತ್ತು (ಹದಿಮೂರು ದಿನಗಳು ಈ ಗ್ರಹಣಗಳ ನಡುವಣ ಅಂತರ) ಎಂದು ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿಯೇ ಬಂದಿದೆ. ಗ್ರಹಣಗಳು ಮನುಷ್ಯನ ಮೇಲೆ ಗಾಢವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಕಂಡು ಬರುವ ಸಂಗತಿ.

ಆದರೆ ಇದು ನನ್ನನ್ನು ಯೋಚನೆಗೀಡು ಮಾಡಿತು. ಇದೇ ಜ್ಯೋತಿಷಿಗಳು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೧, ೨೦೦೧ ರ ದುರಂತದ ಬಗ್ಗೆ ಮುಂಚಿನ ಸೂಚನೆಯನ್ನೇನಾದರೂ ನೀಡಿದ್ದರೇ? ಒಂದೊಂದು ದುರಂತವಾದ ಮೇಲೂ ಈ ಜ್ಯೋತಿಷಿಗಳು - "ಆಹಾ ನೋಡಿದಿರಾ ಈ ಗ್ರಹಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಮೊದಲೇ ಕಂಡಿತ್ತು. ಎಂಥ ಒಳ್ಳೆ ಜ್ಯೋತಿಷಿ ನಾನು" ಎಂಬಂತೆ ತಮ್ಮ ಬೆನ್ನನ್ನು ತಾವೇ ತಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವವರೇ! ಇಲ್ಲವೇ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಏನಾದರೂ ಆಗುವಂತೆ ಕಾಣುವ ಒಂದು ವಿಷಯವನ್ನು ತಾವು ಜ್ಯೋತಿಃಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಿದ ಹಾಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಒಮ್ಮೆಯಾದರೂ ಆ ಸುನಾಮಿಯ ದುರಂತದ ಬಗ್ಗೆಯೋ ಅಥವಾ ಈಚೆಗೆ ಹೈದರಾಬಾದಿನ ಬಾಂಬ್ ಸ್ಫೋಟದ ಬಗ್ಗೆಯೋ ಮೊದಲೇ ಹೇಳಿದ್ದರೇ? ಊಹೂಂ.

ಆದರೂ ಜನರು ಇವರನ್ನು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಹೇಳಿದ್ದು ವೇದವಾಕ್ಯಕ್ಕೂ ಮಿಗಿಲು ಎಂಬಂತೆ ಇವರ ನಂಬಿಕೆ. ನಮ್ಮ ಸಮಾಜ ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು ಆಧುನಿಕವಾಗಿದ್ದೂ ಈ ಹಿಂದಿನ ಅಷ್ಟೇನೂ ಪ್ರಗತಿದಾಯಕವಾಗದ (ಜೊತೆಗೆ ಅಷ್ಟು ವಿಚಾರಪೂರ್ಣವಲ್ಲದ) ಒಂದು ನಂಬಿಕೆಗೆ ತಮ್ಮ ಶ್ರದ್ಧಾಭಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಕೊರಗುತ್ತಿದೆ. ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಾನಿನ್ನೂ ಬಾಲಕ. ಆದರೆ ಈ ಮಟ್ಟದ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದ ತಾಂಡವವನ್ನು ಕಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದರ ಹಿಂದೆಯೂ ಹಾಗೆ ನನ್ನ ತಿಳಿದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನಮ್ಮ ತಾತ-ಅಜ್ಜಿಯವರ ಮದುವೆ ಈಗಿನ ಹಾಗೆ ಜಾತಕ ನೋಡಿ ನೋಡಿ ಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲ! ಆದರೂ ಅವರು ಐವತ್ತು-ಅರವತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಲ ಸಂಸಾರ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಈಗ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದ ಉಪಯೋಗ! ಬೆಳಗ್ಗೆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಮುಂಚೆ ರಾಹುಕಾಲದ ಪರೀಕ್ಷೆ! ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಗುಳಿಕ-ರಾಹು-ಯಮಗಂಡಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ! ಹಲವು ಹಳೆಯ ಮನೆಗಳು ಈಗಿನ "ವಾಸ್ತು" ಪ್ರಕಾರ ಕಟ್ಟಿದ್ದಲ್ಲ. ಆದರೂ ಆ ಮನೆಗಳು ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಬಾಳಿ ಬೆಳಗಿವೆ. ಆದರೆ ಈಗ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಟ್ಟಡವೂ "ವಾಸ್ತು ಪ್ರಕಾರ" ಇರಬೇಕು. ಅದಿಲ್ಲವೆಂದರೆ ಯಾರೋ ಬಂದು - ನಿಮ್ಮ ವಾಸ್ತು ಸರಿಯಿಲ್ಲ ಅನ್ನುವುದು, ನಿಮಗೆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬೇಜಾರಾಗುವುದು ಎಲ್ಲ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಗತಿಗಳು. ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ "ಮೂಢನಂಬಿಕೆ" ಎಂದು ಮೂಲೆಗುಂಪು ಮಾಡಬಹುದಾದಂಥ ನಂಬಿಕೆಗಳಿಗೇಕೆ ಮೊರೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ ನಮ್ಮ ಜನ?

ಆಧುನಿಕತೆ ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಐಶಾರಾಮವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ್ದರೂ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡಿದೆಯೆಂದೇ ಹೇಳಬೇಕು. ಭೌತಿಕದ ಆರಾಮದಿಂದ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹಾರಾಡುವುದಕ್ಕೆ ರೆಕ್ಕೆ ಬಂದ ಹಾಗಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲ. ಹಿಂದೆಯಾದರೋ ಊಟಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ನೀರಿಗೆ ಪರದಾಟವಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ರೀತಿಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಯೋಚಿಸಲು ಸಹ ಸಮಯವಿರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಈಗ ಓಡಾಡಲು ಕಾರು-ಪ್ಲೇನು, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಟಿವಿ, ಮಿಕ್ಸಿ, ತಂಗಳು ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಮುಂತಾದ ಉಪಕರಣಗಳು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಇವೆ. ದೇಹಕ್ಕೆ ಸುಖ ಸಿಕ್ಕಿದೆ. ಆದರೆ ಮನಸ್ಸು "idle" ಆಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಖ್ಯಾತವಾದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಗಾದೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗೊತ್ತಲ್ಲ? "An idle mind is the devil's workshop". ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಜನರಿಗೆ ಇದೇ ಆಗಿರುವುದು ಎಂದು ನನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆ (ನಾನೂ ಇದಕ್ಕೆ ಹೊರತಲ್ಲ). ಬೇರೆ ಕೆಲಸವಿಲ್ಲವಲ್ಲ? ಅದಕ್ಕೆ ಪಕ್ಕದ ಮನೆಯ ಟಿವಿ ದೊಡ್ಡದಾದರೆ ನಮ್ಮ ಮನೆಯದು ಇನ್ನೂ ದೊಡ್ಡದಾಗಬೇಕೆಂಬ ಹಂಬಲ ಬರುತ್ತದೆ. ಕೆಲಸ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡದೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಶೇಕಡಾ ಮುವ್ವತ್ತರಷ್ಟು ಸಂಬಳ ಹೆಚ್ಚಬೇಕು ಎಂಬಂಥ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು ಬೇರೆ. ಕೆಲಸ ಆದಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ಆದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಭೋಗಗಳನ್ನು ಸವಿಯಬೇಕೆಂಬುದು ಬಹಳ ಕಾಲದಿಂದ ಮಾನವನ ಹಂಬಲವಾದರೂ ಈಗ ಅದು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಾಗಿಯೇ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು. ಇವೆಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಮನುಷ್ಯಸಮಾಜ ಅತಂತ್ರತೆ ಮತ್ತು ಅಶಾಂತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರ ಬೇಕಾದದ್ದೇ. ಪರಿಹಾರದ ಆಭಾಸವಾಗಿ ಸಾಂಖ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ (numerology), ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ, ಮಂತ್ರ/ತಂತ್ರ ಮುಂತಾದವು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನ ಪಡದೆ ಯಾರಿಗೋ ದುಡ್ಡು ಕೊಟ್ಟು "ಶಾಂತಿ" ಮಾಡಿಸಿಕೊಂಡರೆ ತಮ್ಮ ತೊಂದರೆ ಪರಿಹಾರವಾದ ಹಾಗೆ ಅನ್ನುವ ಯೋಚನೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ನಮ್ಮ ಜನರ ಮೆದುಳುಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೂರಿದೆ. ಸುಖ ದುಃಖಗಳ ಮೂಲಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ನಿಷ್ಕರ್ಷೆ ಮಾಡುವ ಬುದ್ಧಿ ನಮ್ಮ ಜನರಲ್ಲಿದ್ದಿದ್ದರೆ ಈಗ ಕಾಣುವ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಕರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಕ್ಕರ್ಧ ಬೇರೆ ವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಒಂದು ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುವೆ. ನನಗೆ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದ ಶಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಷ್ಟು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರಲ್ಲಿ ದೋಷವಿದೆ ಎಂದು ನಾನು ಹೇಳಲಾರೆ. ಆದರೆ ಸಮಾಜದ ಈ ಹೊಸ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಒಳ್ಳೆಯದಲ್ಲ.

"ಇವೆಲ್ಲ ಗೊಡ್ಡು ಹಿಂದು ಧರ್ಮದ ಕೆಟ್ಟತನ. ಕರ್ಮ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಬುನಾದಿಯಿರುವುದರಿಂದ ಜನರು ಅದನ್ನು ನಂಬಿ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕೈ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಕುಳಿತಿದ್ದಾರೆ. ಇದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಸಮಾಜ ಉದ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ", ಎನ್ನುವುದು "ಪ್ರಗತಿಪರ" ರೆಂದು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವೇ ಬಣ್ಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಬಣ. ಈ ಮಾತು ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಬಹಳ ದೂರವಾಗಿದೆ. ಧರ್ಮದ ಸರಿಯಾದ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯಿಲ್ಲದ ಜನರು ಈ ರೀತಿ ಮಾತಾಡುತ್ತಾರೆ. ಜಾತಕ ನೋಡುವ, ಮುಹೂರ್ತ ಇಡುವ, ಹಸ್ತ ಸಾಮುದ್ರಿಕೆ ಮೊದಲಾದುವೇ ಹಿಂದು ಧರ್ಮ ಎಂದು ಇಂಥವರ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆ. ಪುರಾಣಗಳ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ರಾಮ-ಸೀತೆಯರ, ಕೃಷ್ಣ-ರುಕ್ಮಿಣಿಯರ, ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರ ಮದುವೆಗಳನ್ನು ಜಾತಕ ನೋಡಿಯೇ ಮಾಡಿದ್ದರೆ? ಹೋದರೆ ಹೋಗಲಿ, ದ್ರೌಪದಿಯ ಮದುವೆಯನ್ನು? ದುಷ್ಯಂತ-ಶಕುಂತಲೆಯ ಮದುವೆಗೆ ಮುಹೂರ್ತ ಇಟ್ಟಿದ್ದರೆ? ಈ ದೇವಾಧಿದೇವತೆಗಳ, ನಾಯಕನಾಯಿಕೆಯರ ಚಿತ್ರಪಟಗಳನ್ನಿಟ್ಟು ಪೂಜೆ ಮಾಡುವವರು ಅಥವಾ ಅಭಿಮಾನಿಸುವವರು ಅವರಿಂದ ಕಲಿಯುವುದು ಇಷ್ಟನ್ನೇ?

ನಮ್ಮ ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದ ಪರಿಚಯ ಇತ್ತೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದರೂ, ಪುರುಷ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಅಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟೇ ಇದೆ. ಜೀವನವನ್ನು ಕುರಿತು ಜುಗುಪ್ಸೆಯಿಲ್ಲ; ಅದರ ಬದಲಿಗೆ ಆದರವಿದೆ, ಪ್ರೀತಿಯಿದೆ. "ಪಶ್ಯೇಮ ಶರದಶ್ಶತಂ ಜೀವೇಮ ಶರದಶ್ಶತಂ ನಂದಾಮ ಶರದಶ್ಶತಂ ಮೋದಾಮ ಶರದಶ್ಶತಮ್" ಅನ್ನುವುದು ನಮ್ಮ ವೇದಗಳ ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ಉದ್ಗಾರ. (ನೂರು ಶರತ್ಕಾಲಗಳನ್ನು ನೋಡೋಣ, ನೂರು ಶರತ್ಕಾಲಗಳ ಜೀವನ ಮಾಡೋಣ, ನೂರು ಶರತ್ಕಾಲಗಳ ಆನಂದ ಹೊಂದೋಣ, ನೂರು ಶರತ್ಕಾಲಗಳ ಮುದವನ್ನು ಹೊಂದೋಣ).

ಇನ್ನೊಂದು ಯೋಚನೆ ಕೂಡ ನನಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಕಷ್ಟಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುವುದೇ ಈ ಸಾಮಾಜಿಕ ದೌರ್ಬಲ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಿರಬಹುದೇ? ಹಿಂದೆ ಸವಲತ್ತುಗಳು ಸರಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಜನರು ಕಷ್ಟ ಪಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಷ್ಟ ಪಡಲು ಹೇಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಈಗ ಕಷ್ಟ ಬಂದರೆ ಅದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂದೇ ಮೊದಲು ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ನಾವು ಸುಮ್ಮನೆ ಕಷ್ಟ ಪಡಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಷ್ಟವನ್ನಾದರೂ ಪಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧರಿರಬೇಕು. ಈ ಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಎಂಥ ಕಷ್ಟ ಬಂದರೂ ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ರೂಢಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಗುಣದ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವಿಕೆಯೇ ಈ "ನಕ್ಷತ್ರಜೀವಿಗಳ" (ಜ್ಯೋತಿಷ್ಕರು, ಮಂತ್ರ/ತಂತ್ರ ಮಾಡುವ ಮೊದಲಾದವರು) ಹೆಚ್ಚುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವೇ?

ಅಂದ ಹಾಗೆ, ಎಲ್ಲ "ಪ್ರಗತಿಪರರೂ" ಹೇಯವೆಂದು ತೆಗಳುವ ಮನುಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ನಕ್ಷತ್ರಜೀವಿಗಳು ಪಂಕ್ತಿಭೋಜನಕ್ಕೆ (ಅಂದರೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕರೆದು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕುಳಿತು ಊಟ ಮಾಡುವುದು) ಯೋಗ್ಯರಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಹಿಂದು ಧರ್ಮದ ಆಭಾಸ ಹೀಗೆ ಕಂಡರೆ, ನಮ್ಮ ಸನಾತನ ಧರ್ಮದ ವಾಸ್ತವದ ಪರಿಚಯಕ್ಕೆ ಯಾವುದನ್ನು ನೋಡಬೇಕು? ಗೀತಾಚಾರ್ಯನಾದ ನಮ್ಮ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಹೇಳಿದ ಈ ಮಾತುಗಳೇ! ಸಮಸ್ತ ಹಿಂದೂ ಜನಾಂಗಕ್ಕೆ ಆದರಣೀಯವಾದುದು ಗೀತೆ. ಅದೇನು ಹೇಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ನೆನಪಿಟ್ಟರೆ ಹಿಂದು ಧರ್ಮದ ಸ್ಥೂಲ ಪರಿಚಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಜೀವನ ನಡೆಸಲು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾದರೂ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ, ಮಂತ್ರ/ತಂತ್ರದ ಪ್ರಸಕ್ತಿ ಬರುವುದೇ ನೋಡಿ!

ನನಗೆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬಂದ ಕೆಲವು ಬಹಳ ಪ್ರಿಯವಾದ ಗೀತೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಮತ್ತು ಶ್ಲೋಕಾರ್ಧಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸುತ್ತೇನೆ.

"ಮಾತ್ರಾಸ್ಪರ್ಶಾಸ್ತು ಕೌಂತೇಯ ಶೀತೋಷ್ಣಸುಖದುಃಖದಾಃ |
ಆಗಮಾಪಾಯಿನೋನಿತ್ಯಾಃ ತಾನ್ಸ್ ತಿತಿಕ್ಷಸ್ವ ಭಾರತ ||"

ಸ್ಥೂಲ ಅನುವಾದ : "ಶೀತ-ಉಷ್ಣ, ಸುಖ-ದುಃಖ ಮೊದಲಾದ ದ್ವಂದ್ವಗಳು ಕೇವಲ ಇಂದ್ರಿಯಜನ್ಯಗಳು. ಬಂದು ಹೋಗುವ ಇವು ಅನಿತ್ಯಗಳು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನ್ನು ತಡೆದುಕೋ, ಅರ್ಜುನ".

"ಕರ್ಮಣ್ಯೇವಾಧಿಕಾರಸ್ತೇ ಮಾ ಫಲೇಷು ಕದಾಚನ |
ಮಾ ಕರ್ಮಫಲಹೇತುರ್ಭೂಃ ಮಾ ತೇ ಸಂಗೋಸ್ತ್ವಕರ್ಮಣಿ"

ಸ್ಥೂಲ ಅನುವಾದ : "ಅರ್ಜುನ: ನಿನಗೆ ಕರ್ಮ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ. ಇದರ ಫಲದಲ್ಲಲ್ಲ. ನೀನು ಕರ್ಮಫಲಕ್ಕೆ ಆಸೆ ಪಡಬೇಡ. ಅದೇ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕರ್ಮ ಮಾಡುವುದನ್ನೂ ಬಿಡಬೇಡ"

"ಸ್ವಕರ್ಮಣಾ ತಮಭ್ಯರ್ಚ್ಯ ಸಿದ್ಧಿಂ ವಿಂದತಿ ಮಾನವಃ" - ತನ್ನ ಕರ್ಮದಿಂದ ಭಗವಂತನನ್ನು ಅರ್ಚಿಸಿ ಮನುಜ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.

"ಯೋಗಃ ಕರ್ಮಸು ಕೌಶಲಮ್ " - ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದೇ ಯೋಗ.

"ಸರ್ವಧರ್ಮಾನ್ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಮಾಮೇಕಂ ಶರಣಂ ವ್ರಜ |
ಅಹಂ ತ್ವಾ ಸರ್ವಪಾಪೇಭ್ಯೋ ಮೋಕ್ಷಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಮಾ ಶುಚಃ||"

"ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನನ್ನನ್ನು ಮಾತ್ರ ಶರಣು ಹೊಂದು. ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಂದಲೂ ಬಿಡಿಸುತ್ತೇನೆ. ದುಃಖಿಸಬೇಡ". - ಈ ಮಾತು ಕೊನೆಯದು. ಏನನ್ನೂ ಮಾಡಲು ಆಗದಾಗ ಶರಣು ಹೊಂದುವುದೊಂದೇ ಮಾರ್ಗ.

|| ಇತಿ ಶಮ್ ||

ಆಷಾಢಸ್ಯ ಪ್ರಥಮದಿವಸೇ

ಇಂದು ಆಷಾಢಮಾಸದ ಮೊದಲ ದಿನ.

"ಆಷಾಢವೆಂದರೆ ಯಾವ ಶುಭಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೂ ಇರದ ತಿಂಗಳು. ಯಾವ ದೊಡ್ಡ ಹಬ್ಬವೂ ಇಲ್ಲದ ಮಾಸ." ಎಂದು ಎಲ್ಲರೂ ತಿಳಿಯುವ ವಿಷಯ. ಆದರೆ ಕೆಲವರಿಗೆ ಇದು ಹಬ್ಬ. ಅದೂ ಈ ಮಾಸದ ಮೊದಲ ದಿವಸ.

"ಟಾಟಾ ಇಂಡಿಕಾಮ್" ನ ಜಾಹಿರಾತಿನಲ್ಲೊಬ್ಬಳು "ಐ ಲವ್ ಯೂ" ಎಂದು ಮೂರು ಬಾರಿ ಹೇಳಿದ ಬಳಿಕ ಆ ಕಡೆ ಕೇಳಿಸದಿದ್ದರಿಂದ ಆ ಫೋನಿಗೆ "ಐ ಹೇಟ್ ಯೂ" ಎಂದು ಜುಗುಪ್ಸೆಯಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. "ನಾ ನಿನ್ನ ಪ್ರೀತಿಸುವೆ" ಅನ್ನುವ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಲು ಕೂಡ ತಾಳ್ಮೆಯಿಲ್ಲದ ಜನಾಂಗವಾಗಿದ್ದೇವೆ.

ಈ-ಮೈಲ್ ಯುಗದ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಂದೇಶಗಳು ನಿತ್ಯನಿರಂತರ ಪ್ರವಹಿಸುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ನಮಗೆ ಸಂವಹನವೆಂದರೆ ಎಷ್ಟು ಸುಲಭ! ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬಂದವರನ್ನು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಹುದು. ಈ ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಸೆಲ್, ಆ ಕಡೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬರದ್ದು. ಮಾತಿಗೆ ಮೊದಲಿಡುವುದು ಬಹಳ ಸುಲಭ. ಆದರೆ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಹಾಗಿರಲಿಲ್ಲವಲ್ಲ! ಫೋನ್ ಎಂದರೆ ಕಷ್ಟ. ಎಲ್ಲ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರವೇ! ಇನ್ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ? ಹೋಗಲಿ, ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ?

ಸಂವಹನದ ಅಗತ್ಯ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇದೆ. ಆದರೆ ಇದರ ಅಗತ್ಯ ಆಗುವುದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರೇಮಿಗಳಿಗೆ. ಈಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಾನು ಮೊದಲೇ ಹೇಳಿದ ಹಾಗೆ ಸಂವಹನದ ಭೌತಿಕ ಕಂದಕವನ್ನು ನಾವು ದಾಟಿದ್ದೇವೆ. ಏನನ್ನು ಹೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೋ - ಅದೇ ಮಾನಸಿಕ ಮತ್ತು ಬೌದ್ದಿಕ ಕಂದಕಗಳು - ಅದನ್ನು ಮೀರಿಸುವ ಕಷ್ಟ ಇದ್ದೇ ಇದೆ. ನಾವಿರುವವರೆಗೂ ಇರುತ್ತದೆ.

ಈಗ ಊಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ಸುಮಾರು ಎರಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲ. ಅವನು ಬೇಸಿಗೆಯ ಬೇಗೆಯಲ್ಲಿ ತಪ್ತನಾಗಿ ಈಗಿನ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ. ಅವಳು ಹಿಮಾಲಯದ ತಣ್ಣನೆಯ ವಾತಾರವರಣದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ವಿರಹದ ಬೇಗೆಯಿಂದ ಬೇಯುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ. ಈ ಪ್ರೇಮಿಗಳ ಸಂಪರ್ಕ ಹೇಗೆ ತಾನೆ ಸಾಧ್ಯ? ಒಳ್ಳೆಯ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ವಸ್ತುವಾಗಬಲ್ಲುದು ಈ ಸಂಪರ್ಕ. ಆಗಿದೆ ಕೂಡ.

ಈ ವಸ್ತುವನ್ನೇ ನಮ್ಮ ಕವಿಕುಲಕ್ಕೆ ಗುರುವೆನಿಸಿಕೊಂಡ ಕಾಲಿದಾಸನು ತನ್ನ ಮೇಘದೂತದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಮುಂಚೆ ವರ್ಣಿಸಿದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದ ಆ ಪ್ರೇಮಿಗೆ ಯಾವ ದಾರಿಯೂ ಕಾಣದೆ - ಹಾಗೆ ಕಂಡ ಮೋಡವೊಂದನ್ನು ತನ್ನ ದೂತನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯತಮೆಗೆ ಸಂದೇಶ ನೀಡುವುದೇ ಈ ಕಾವ್ಯದ ವಸ್ತು.

ಆ ಮೋಡವನ್ನು ನಮ್ಮ ನಾಯಕ ಕಂಡದ್ದು ಆಷಾಢದ ಮೊದಲನೇ ದಿವಸ. ಆ ಕಾವ್ಯದ ರಸವನ್ನನುಭವಿಸಿದ, ಕಾಲಿದಾಸನ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ಈ ದಿನ ಹಬ್ಬವಲ್ಲದೇ ಮತ್ತೇನು? ಸುಮಾರು ನೂರಹತ್ತು ಮಂದಾಕ್ರಾಂತಾ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷನ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಮೇಘಕ್ಕೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಇದರ ಮೊದಲ ಪದ್ಯ :
ಕಶ್ಚಿತ್ ಕಾಂತಾವಿರಹಗುರುಣಾ ಸ್ವಾಧಿಕಾರಾತ್ ಪ್ರಮತ್ತಃ
ಶಾಪೇನಾಸ್ತಂಗಮಿತಮಹಿಮಾ ವರ್ಷಭೋಗ್ಯೇನ ಭರ್ತುಃ
ಯಕ್ಷಶ್ಚಕ್ರೇ ಜನಕತನಯಾಸ್ನಾನಪುಣ್ಯೋದಕೇಷು
ಸ್ನಿಗ್ಧಚ್ಛಾಯಾತರುಷು ವಸತಿಂ ರಾಮಗಿರ್ಯಾಶ್ರಮೇಷು ||

ಇದರ ಸ್ಥೂಲಾರ್ಥ: ಒಬ್ಬ ಯಕ್ಷನು ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯಿಂದ ಕೊಟ್ಟ ಶಾಪದಿಂದ ತನ್ನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡವನಾಗಿ ಒಂದು ವರ್ಷ ತನ್ನ ಪ್ರೇಯಸಿಯಿಂದ ದೂರನಾಗಿ ಜನಕನ ಮಗಳ (ಸೀತೆಯ) ಸ್ನಾನದಿಂದ ಪಾವನವಾದ ಝರಿಗಳ ಮರಗಳ ಸ್ನಿಗ್ಧವಾದ ನೆರಳಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ರಾಮಗಿರಿಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಸತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದನು.

ಇದರ ಹಿಂದಿನ ಕಥೆ ಹೀಗೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಯಕ್ಷನು ಯಕ್ಷರ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಅಲಕಾಪುರಿಯಲ್ಲಿ ಕುಬೇರನ ತೋಟದ ಮಾಲಿ. ಒಮ್ಮೆ ಇಂದ್ರನು ಐರಾವತವನ್ನು ತೋಟಕ್ಕೆ ತಂದಾಗ ತನ್ನ ಒಡೆಯನ ಮಿತ್ರನ ವಾಹನವನ್ನು ತೋಟದೊಳಗೆ ಬಿಡಲಾರದೆ ಬಿಟ್ಟಾಗ ತೋಟಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕುಬೇರನು ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು ಒಂದು ವರ್ಷದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ತನ್ನ ಮಾಲಿಯನ್ನು ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ಗಡೀಪಾರು ಓದುಗರಾದ ನಮಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಕಾವ್ಯಾಸ್ವಾದವನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಒಂದು ವರ್ಷ ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯಿಂದ ದೂರವಿದ್ದ ಯಕ್ಷನ ವಿರಹದ ಬೇಗೆ ರಾಮಗಿರಿಯ ಬಿಸಿಲನ್ನೂ ಮೀರಿತ್ತು. ತಾಳಲಾರದ ವಿರಹದಿಂದ ನಮ್ಮ ಯಕ್ಷನೇನು ಮಾಡಿದ?

ತಸ್ಮಿನ್ನದ್ರೌ ಕತಿಚಿದಬಲಾವಿಪ್ರಯುಕ್ತಃ ಸ ಕಾಮೀ
ನೀತ್ವಾ ಮಾಸಾನ್ ಕನಕವಲಯಭ್ರಂಶರಿಕ್ತಪ್ರಕೋಷ್ಠಃ |
ಆಷಾಢಸ್ಯ ಪ್ರಥಮದಿವಸೇ ಮೇಘಮಾಶ್ಲಿಷ್ಟಸಾನುಮ್
ವಪ್ರಕ್ರೀಡಾಪರಿಣತಗಜಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯಂ ದದರ್ಶ ||

ಸ್ಥೂಲಾರ್ಥ: ಆ ರಾಮಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ತ್ರೀಯ ವಿರಹದಲ್ಲಿ ತಿಂಗಳುಗಳನ್ನು ಕಳೆದ ಆ ಪ್ರೇಮಿಯ ಮಣಿಕಟ್ಟಿನ ಪ್ರದೇಶ ಚಿನ್ನದ ಕಂಕಣ ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಜಾರಿದ್ದರಿಂದ ಬರಿದಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ಆಷಾಢ ಮಾಸದ ಮೊದಲ ದಿವಸ ಬೆಟ್ಟವನ್ನಾಲಿಂಗಿಸಿದ, ಆನೆಯು ತಿವಿದು ಆಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಮನೋಹರವಾಗಿ ಕಂಡ ಮೇಘವನ್ನು ಕಂಡನು.

ಆ ಮಣಿಕಟ್ಟಿನ ಪ್ರದೇಶ ಎಷ್ಟು ವಿರಹವನ್ನು ತನ್ನ ಬರಿದಾಗುವಿಕೆಯಿಂದ ಹೇಳುತ್ತದೆ!

ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ಮೇಘದೂತದ ಪದ್ಯಾನುವಾದ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ "ಕನಕವಲಯಭ್ರಂಶರಿಕ್ತಪ್ರಕೋಷ್ಠಃ" ದ ಅನುವಾದ ಹೇಗೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೋ ತಿಳಿಯದು. ಆದರೆ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಹಲವು ಶಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಪದವನ್ನು ನಾಮಪದವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದೂ ಒಂದು. ಹೆಚ್ಚು ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದೆಯೇ ಅಷ್ಟನ್ನು ಹೇಳುವುದು ಸಂಸ್ಕೃತದ ಜಾಡು.

ಮೇಘದೂತದ ಮೊದಲ ಐದು ಪದ್ಯಗಳು ಮಾತ್ರ ಕವಿ ಹೇಳುವವು. ಇದಾದ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲ ಯಕ್ಷ ಮೇಘವನ್ನುದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳುವುದೇ. ಅಚೇತನವಾದ ಮೇಘವನ್ನೇ ಏಕೆ ದೂತನ್ನನಾಗಿ ಮಾಡಿದನೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಐದನೆ ಪದ್ಯ ಹೀಗೆ.

ಧೂಮಜ್ಯೋತಿಃಸಲಿಲಮರುತಾಂ ಸನ್ನಿಪಾತಃ ಕ್ವ ಮೇಘಃ
ಸಂದೇಶಾರ್ಥಾಃ ಕ್ವ ಪಟುಕರಣೈಃ ಪ್ರಾಣಿಭಿಃ ಪ್ರಾಪಣೀಯಾಃ |
ಇತ್ಯೌಸುಕ್ಯಾದಪರಿಗಣಯನ್ ಗುಹ್ಯಕಸ್ತಂ ಯಯಾಚೇ
ಕಾಮಾರ್ತಾ ಹಿ ಪ್ರಕೃತಿಕೃಪಣಾಶ್ಚೇತನಾಚೇತನೇಷು ||

ಧೂಮ, ಜ್ಯೋತಿ, ನೀರು ಮತ್ತು ಗಾಳಿಗಳ ಕೂಡಿಕೆಯಲ್ಲವೇ ಮೋಡ? ಸಂದೇಶಗಳು ಪಟುವಾದ ಕರಣಗಳುಳ್ಳ (ಅಂದರೆ ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಚೆನ್ನಾಗಿರುವ) ಚೇತನವಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ತಾನೆ ಒಯ್ಯಲ್ಪಡಬೇಕು? ಆದರೂ ಉತ್ಸುಕತೆಯಿಂದ (ನಮ್ಮ ಯಕ್ಷನಿಗೆ ಬೇರೇನೂ ಕಂಡಿರಲಿಲ್ಲವೇನೋ? ಅಥವಾ ವಿರಹದ ಔತ್ಸುಕ್ಯ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯನ್ನು ಆಗ ಮುಟ್ಟಿತೋ?) ಇದನ್ನು ಯೋಚಿಸದೆ ಯಕ್ಷನು ಮೋಡವನ್ನೇ ಬೇಡಿದನು. ವಿರಹತಪ್ತರಾದವರು ಚೇತಾನಾಚೇತನಗಳ ನಡುವೆ ಭೇದವನ್ನೆಂದು ಎಣಿಸುವರು?

ಹೀಗೆ ಮೊದಲಾಗುತ್ತದೆ ಯಕ್ಷನ ಸಂದೇಶ. ಮೋಡವನ್ನು ಹೊಗಳಿ ಒಲಿಸಿಕೊಂಡು, ರಾಮಗಿರಿಯಿಂದ ಅಲಕಾಪುರಿಗೆ (ಯಕ್ಷರ ಒಡೆಯನಾದ ಕುಬೇರನ ನಗರ) ಹೇಗೆ ಹೋಗಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುವುದೇ ಪೂರ್ವ ಮೇಘ. ಅಲಕಾಪುರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಸಂಗತಿಯು ಉತ್ತರಮೇಘದ್ದು.

ಒಂದೊಂದು ಪದ್ಯವೂ ಸುಮನೋಹರವಾಗಿದೆ. ಭಾವ ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಓದಿಯೇ ಆಸ್ವಾದಿಸಬೇಕು!

ಶತಾವಧಾನಿ ಆರ್. ಗಣೇಶರು ಗೋಖಲೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮೇಘದೂತದ ಬಗ್ಗೆ ಉಪನ್ಯಾಸಮಾಲೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರು. ಎರಡು ಎಂ.ಪಿ.೩ ಸಿ.ಡಿ.ಯಷ್ಟಿರುವ ಈ ಉಪನ್ಯಾಸ ಬಹಳ ಸೊಗಸಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ, ಮೇಘದೂತವನ್ನು ಕೊಂಡು ತಂದೆ. ಮೇಘದೂತವನ್ನು ಓದಲಾರದೆ ಇರುವವರು ಈ ಸಿ.ಡಿ.ಯನ್ನಾದರೂ ಕೇಳಬೇಕು. ಎಷ್ಟು ಸೊಗಸು! ಕಾರ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಹೋಗುವಾಗ ಈ ಮೇಘದೂತವೂ ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಹಲವು ದಿನಗಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಜೊತೆ ನೀಡಿತು.

ಮೋಡಗಳನ್ನು ಕಾಣುವುದೇ ಈಗ ಬೇರೆಯ ನೋಟದಿಂದ.

ಇಂದು ಆಷಾಢದ ಮೊದಲ ದಿವಸವೆಂದು ತಿಳಿದು ಅದರ ಸಂತಸವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳೋಣವೆಂದು ಈ ಲೇಖನ ಬರೆದೆ.

|| ಇತಿ ಶಮ್ ||

ಬದುಕೂ ಬಂಡಿಯೂ

ಹಿಂದಿನ ವಾರ ಒಂದು ಮದುವೆಯ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದೆವು. ಮದುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಸೊಗಸಿರುತ್ತದೆ. ಆ ಹರುಷ, ಸಂಭ್ರಮಗಳು. ಮಕ್ಕಳಿಗೆಲ್ಲ ಓಡುವ ಅಥವಾ ಐಸ್-ಪೈಸ್ ಆಟ. ದೊಡ್ಡವರಿಗೆ ಮಾತಿನ ಆಟ. ಬಹಳ ದಿನಗಳಿಂದ ನೋಡಿರದಿದ್ದ ಬಂಧು-ಮಿತ್ರರನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸುವ ಕಾಲ. ಹೆಂಗಸರು ಸೀರೆಗಳ ಕಂತೆಯನ್ನೇ ಒಯ್ಯುತ್ತಾರೆ. ವಧುವಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ತಾವೂ ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ ಹೇಗೆ? ಹೀಗೆ ವರಪೂಜೆಗೆ ಒಂದು ಸೀರೆಯಾದರೆ, ಊಟಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದು. ಧಾರೆಯ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಒಂದಾದರೆ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು. ಆರತಕ್ಷತೆ (ಈ ಪದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸರಿಯಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಇದನ್ನೇ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ್ದೇನೆ) ಅಥವಾ ರಿಸೆಪ್ಷನ್-ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಂತೂ ಬಿಡಿ! ಆ ಮಿಣಮಿಣ ಬೆಳಕು. ಒಂದೊಂದು ಮದುವೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿ ಬರುವ ಅಬ್ಬರದ ಸಂಗೀತ. ಅಲ್ಲಂತೂ ಝಗಝಗಿಸುವ ಉಡುಪುಗಳೇ. ಯೋಚನೆ ಎಲ್ಲೋ ಹೋಯಿತು. ಇರಲಿ. ಮದುವೆಗೆ ಹೋಗಿದ್ದೆವು ಅಂದಿದ್ದೆ.

ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿದ್ದು ನಮ್ಮ ಮನೆ ಮಂದಿಯೆಲ್ಲ. ಗಾಡಿ ನಡೆಸಿದ್ದು ನಾನೇ. ಅದೇ ಕ್ಲಚ್, ಅದೇ ಗೇರ್, ಅದೇ ಆಕ್ಸೆಲೆರೇಟರ್, ಅವೇ ದಾರಿಯ ವಾಹನಗಳು, ಅವೇ ರಸ್ತೆಗಳು. ಕುಳಿತ ಜನರೂ ಅವರೇ. ಆದರೆ ಮದುವೆಗೆ ಹೊರಟವರ ಹಾಗೆ ಉಡುಪು ಧರಿಸಿದ್ದೆವು. ಮದುವೆಗೆ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿ ಹೋದರೆ ಏನೂ ಚೆನ್ನಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಅಲ್ಲವೇ? ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮದುವೆ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಕಾರನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದೆ. ಕಾರು ನಿಲ್ಲಿಸುವಾಗ, ಹತ್ತುವಾಗ ದೇವರ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಯೋಚನೆ.

ಅದರ ಮುಂದಿನ ದಿನ ನಮ್ಮ ಸಂಬಂಧಿಕರೊಬ್ಬರನ್ನು ನೋಡಲು ಹೋದೆವು. ವಯಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೃಶಾಂಗರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಆಕೆ. ಇಳಿ ವಯಸ್ಸು. ಅದರೊಡನೆ ಮುಂದೇನಾಗುವುದೋ ಅನ್ನುವ ಭಯ ಅವರಿಗೆ. ಬಹಳ ದಿನಗಳಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ನೋಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಪಾಪ ನಮ್ಮನ್ನು ನೋಡಿ ಅತ್ತುಬಿಟ್ಟರು. ಅವರಿಗೆ ಕಿವಿ ಬೇರೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಕೇಳದಿದ್ದರಿಂದ, ಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಮೆಲ್ಲನೆ ಹೇಳದೆ, ಅರಚಬೇಕಾಯ್ತು. "ಅಳಬೇಡಿ" ಎಂದು ಅರಚುತ್ತಿದ್ದುದ್ದನ್ನು ಕೇಳಿ ಬೀದಿಯ ಜನ ಬಗ್ಗಿ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು "ಇಲ್ಲೇನು ಪಾಪ ಇಳಿ ವಯಸ್ಸಿನಾಕೆಯನ್ನು ಬೈಯುತ್ತಿದ್ದಾರಲ್ಲ" ಎಂದು ಕುತೂಹಲದಿಂದ ನೋಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಆಯ್ತು.

ಅಲ್ಲಿ ಕೂಡ ನಾವೆಲ್ಲ ಹೋಗಿದ್ದೆವು. ನಾನೇ ಕಾರೋಡಿಸಿದ್ದು. ಅದೇ ಕಾರು. ಅವರೇ ಜನಗಳು. ಈ ಬಾರಿ ಉಡುಪು ಬೇರೆ ಇತ್ತು! ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದೆ. ಯಾರೋ ಒಬ್ಬರು ಜೋರಾಗಿ ಹಾರ್ನ್ ಮಾಡಿ - "ನಿಮ್ಮದೇನಾ ಗಾಡಿ" ಎಂದು ನಾವು ಹೊರಡಲು ಅನುವಾದಾಗ ಕೇಳಿದರು. "ಹೌದು, ಇನ್ನೇನು ಹೊರಟೆವು" ಎಂದು ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟೆವು. ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಕಾರು. ರಸ್ತೆಯ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಮಾತು.

ಇಂದು ಮುಂಜಾನೆ ನಾನು ನನ್ನ ಹೆಂಡತಿ ಗಾಡಿ ಹತ್ತಿದೆವು. ಒಬ್ಬರ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಬೇಕಿತ್ತು. ದಾರಿ ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿಯದು. ಸುಮಾರಾಗಿ ಜಾಗದ ಪರಿಚಯ ಇತ್ತು, ಅಷ್ಟೆ. ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಕೇಳಿ, ಕೇಳಿ ಆ ಮನೆಯ ಕಡೆಗೆ ಹೋದೆವು. ಆ ಮನೆಯನ್ನು ಎಂದೂ ಮುಂಚೆ ನೋಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದೇ ಮನೆಯೆಂದು ತಿಳಿದು, ಒಳಗೆ ಹೋದೆವು. ಒಳಗೆ ಜನ. ಅಲ್ಲಿ ಕೋಣೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಪುಷ್ಪಾಲಂಕೃತ ನಿರ್ಜೀವ ಶರೀರ. ಇಡೀ ರಾತ್ರಿ ಗೋಳಿಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ದುಃಖವೇ ಸುಸ್ತಾಗಿ ಕೋಣೆಯ ಒಂದು ಕಾಣದೆಡೆ ಕುಳಿತಂತಿತ್ತು. ಸಾಂತ್ವನದ ನುಡಿಗಳು ಇನ್ನು ನಮಗೆ ಸಾಕೆಂಬಂತೆ ಕಂಡ ಮನೆಯವರು. ಮುಂದಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಸಿದ್ಧತೆಗಳು ನಡೆದಿದ್ದವು. ಅಗಲಿದ ಮಹನೀಯರಿಗೆ ನಮನ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಹಿಂದಿರುಗಿ ನೋಡದೆ ಕಾರಿನೆಡೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕಿದೆವು.

ನಮ್ಮ ಕಾರು ಅಲ್ಲಿಯೇ ನಿಂತಿತ್ತು. ಅದೇ ಬಣ್ಣ. ಅದೇ ಕ್ಲಚ್. ಅದೇ ಆಕ್ಸೆಲೆರೇಟರ್. ಅದೇ ಬ್ರೇಕ್. ಅದೇ ಸ್ಟಿಯರಿಂಗ್ ಚಕ್ರ. ನಾವೂ ಅವರೇ.

ಮನೆಯೆಡೆ ಗಾಡಿ ಹೊರಟಿತು.

ನೆನಪು: ಪಿ. ಸುಶೀಲಾ ಅವರ ಮಧುರ ಗೀತೆಗಳು

ಚಿಕ್ಕಂದಿನಿಂದಲೂ ನನಗೆ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒಲವು. ನಮ್ಮ ತಾಯಿಗೆ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳ ಗೀಳಿದ್ದರೆ ನಮ್ಮ ತಂದೆಯವರು ಇದು ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಲಿಪ್ತರೇ ಅಲ್ಲ. ಬೆಳಗಾಗೆದ್ದು ರೇಡಿಯೋ ತಿರುಗಿಸಿದಾಗ ಹಲವು ಹಿನ್ನೆಲೆದನಿಗಳ ಹಲವು ಹಾಡುಗಳು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೇಳಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಹೆಸರುಗಳು - ಪಿ.ಬಿ.ಶ್ರೀನಿವಾಸ್, ಡಾ|| ರಾಜಕುಮಾರ್, ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ. ಸ್ತ್ರೀದನಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳು - ಪಿ.ಸುಶೀಲಾ ಮತ್ತು ಎಸ್.ಜಾನಕಿ. ಈ ಎಲ್ಲ ಹಾಡುಗಾರರದೂ ಅವರವರುಗಳದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಬಗೆಗಳು. ನನಗೆ ಆಗ ಸುಶೀಲಾ ಅವರ ಧ್ವನಿ ಹೆಚ್ಚು ರುಚಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಜಾನಕಿಯವರೇ ನನಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಇಂಪಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರು.

ಸುಶೀಲಾ ಆವರ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಮೂಗಿನದು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾತ್ರವಿರುತ್ತಿದುದು ನನಗೆ ಕೇಳಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮೊದಲ ಸಂಗತಿ. ಅದು ಅವರ ಧ್ವನಿಯ, ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಯ ಇತರ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ನೋಡದಿರುವಷ್ಟು ನನ್ನನ್ನು ಆವರಿಸಿಬಿಟ್ಟಿತ್ತು. ಜಾನಕಿಯವರದೋ ಒಳ್ಳೆಯ ಕಂಠಸಿರಿ. ಮೂಗಿನ ನಂಟು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ. ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಆ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಗಾಯಕಿ ಜಾನಕಿಯವರೇ. ಸುಶೀಲಾ ಅವರು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸರಿದಿದ್ದ ಕಾಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಧ್ವನಿಯೇ ನನಗೆ ಹೆಚ್ಚು ರುಚಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

ಆದರೆ ಒಂದೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಹೀಗೆ ನಾನು ಆಗಾಗ ಮಾಡುವ ಗಾನವಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಸುಶೀಲಾ ಅವರ ಹಳೆಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕೇಳುವ ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಆಗ ನನಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯ ಕಾದಿತ್ತು. ಅಷ್ಟು ಸಮೃದ್ಧಕಂಠಸಿರಿ ಆಕೆಯದು! ಎಂಥಾ ಹಾಡುಗಳು! ಎಂಥ ಭಾವಪೂರ್ಣ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ! ಒಂದು ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಫಾಲ್ಸ್-ವಾಯ್ಸ್ ಇಲ್ಲದ ಮಂದ್ರ-ಮಧ್ಯಮ-ತಾರಸ್ಥಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಲಲಿತವಾಗಿ ವಿಹರಿಸಬಲ್ಲ ಆ ಧ್ವನಿ! ನನಗೆ ಆಗ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಕಂಡಿದ್ದ "ಮೂಗಿನಿಂದ ಹಾಡುವ" ವಿಚಾರ, ತಾನು ಮಾಡಿದ ಅಪಚಾರವೋ ಎಂಬಂತೆ ತಾನೇ ತಾನಾಗಿ ಬಹಿಷ್ಕ್ಕೃತಗೊಂಡಿತ್ತು. ಅದರ ಸುಳಿವು ಕೂಡ ನನಗೆ ಸಿಲುಕದೇ ಹೋಯಿತು. ಆ ಗಾನಸುಧೆಯಲ್ಲೇ ಮಗ್ನನಾಗಿದ್ದೆ ನಾನು.

ಎಚ್ಚರದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರಳಿದಾಗ ನೆನಪು ಮರುಕಳಿಸಿತು. ಹಿಂದೆ ಮಾಡಿಟ್ಟಿದ್ದ ನಿರ್ಣಯ ನೆನಪಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಏಕೆ ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದ್ದೆ ಅನ್ನುವ ಜಿಜ್ಞಾಸೆ ನನ್ನನ್ನು ಕೊರೆಯಿತು. ನನ್ನ ಸಂಗೀತದ ಕೇಳ್ಮೆಯ ಮಟ್ಟ ಹೆಚ್ಚಿದೆಯೇ? ತಾಳೆ ಮಾಡಲು ಬೇರೆಯ ಸಂಗೀತ-ರಸಿಕರನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ಹಲವರಿಗೆ ಸುಶೀಲಾ ಅವರೇ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಿಯರಾಗಿ ಕಂಡಿದ್ದರು! ಏನಾದರೇನು ? ಇನ್ನೊಂದಷ್ಟು ಸಂಗೀತವನ್ನು ಅಲ್ಪ-ನಿರ್ಣಯವೆಂಬ ಕೆಟ್ಟ ದುರ್ಬೀನಿನಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಕೇಳುವ ಹಾಗಾಯ್ತು.

ಹಾಗೆ ನೋಡಿದಾಗ ಸುಶೀಲ ಅವರ ಹಾಡುಗಳು ನನಗೆ ಬರುಬರುತ್ತಾ ಇಷ್ಟವಾಗಿದ್ದವು. ಆ ಗೀತರತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು -
- ತನುಕರಗದವರಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಪವನೊಲ್ಲೆಯಯ್ಯ ನೀನು (ಕಿತ್ತೂರು ಚೆನ್ನಮ್ಮ, ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿಯವರ ವಚನ)
- ಶರಣೆಂಬೆ ನಾ ಶಶಿಭೂಷಣ (ಮಲ್ಲಮ್ಮನ ಪವಾಡ, ಸದಾಶಿವ ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯ)
- ವಿರಹ ನೂರು ನೂರು ತರಹ (ಎಡಕಲ್ಲು ಗುಡ್ಡದ ಮೇಲೆ,)
- ಲೀಲಾಮಯ ಹೇ ದೇವ (ಪಂಡರೀಬಾಯಿ ಅವರ ನಟನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಚಿತ್ರದ ಹೆಸರನು ನಾ ಅರಿಯೆ)
- ಇದೇನ ಸಭ್ಯತೆ, ಇದೇನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ (ಮಣ್ಣಿನ ಮಗ)
- ಹೂವು ಚೆಲುವೆಲ್ಲಾ ನಂದೆಂದಿತು (ಹಣ್ಣೆಲೆ ಚಿಗುರಿದಾಗ)
- ಕಣ್ಣ ನೋಟದಲ್ಲಿ ನೀ ಕಾಡಬೇಡ ಸಾಜ್ನಾ (ಸಿಪಾಯಿ ರಾಮು)
- ಮೆಲ್ಲುಸಿರೇ ಸವಿಗಾನ/ಊಹಲು ಗುಸಗುಸಲಾಡೆ (ವೀರಕೇಸರಿ)
- ಕರ್ಪೂರದ ಗೊಂಬೆ ನಾನು (ನಾಗರಹಾವು)
- ಎಲ್ಲೇ ಇರು, ಹೇಗೇ ಇರು (ಕಸ್ತೂರಿನಿವಾಸ)
- ನೀ ಬಂದು ನಿಂತಾಗ (ಕಸ್ತೂರಿನಿವಾಸ)
- ಅಮರ ಮಧುರ ಪ್ರೇಮ (ರತ್ನಗಿರಿ ರಹಸ್ಯ)
- ಇವ ಯಾವ ಊರಿನ ಮಾವ ಈ ಚೆಲುವ (ಕಾಡು ಕುದುರೆ)
- ಮುದ್ದಿನ ಗಿಣಿಯೆ ಬಾರೋ (ಬೆಳ್ಳಿ ಮೋಡ)
- ಬಾಳೊಂದು ಭಾವ ಗೀತೆ (ನಕ್ಕರೆ ಅದೇ ಸ್ವರ್ಗ)
- ಬಿಳಿಗಿರಿ ರಂಗಯ್ಯ (ಶರಪಂಜರ)

ಆಹಾ !! ಮೇಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಾಡೂ ಎಷ್ಟು ರಮಣೀಯ!

ಭೈರಪ್ಪ ಚರ್ಚಾಪಟು, ಕಾದಂಬರಿಕಾರನಲ್ಲ - ಡಾ|| ಯು. ಆರ್. ಅನಂತಮೂರ್ತಿ

ಇಂದು ಮುಂಜಾನೆ ಏಳುತ್ತಾ ವಿಜಯಕರ್ನಾಟಕವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡಾಗ ಕಂಡ ವಿಷಯವೇ ಇದು. ಎನ್. ಎಸ್. ಶಂಕರ್ ಎಂಬುವರೊಬ್ಬರು ಎಸ್. ಎಲ್. ಭೈರಪ್ಪನವರ "ಆವರಣ" ಕಾದಂಬರಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದು ಅದರ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಅನಂತಮೂರ್ತಿಯವರನ್ನು ಕರೆದಿದ್ದರು. ಅವರಲ್ಲಾಡಿದ ಭಾಷಣದ ಸಾರವೇ ಈ ಬರಹದ ತಲೆಬರಹ.

"ಆವರಣ"ದ ಬಗ್ಗೆ ನಾನು ಹಿಂದೆ ಇಲ್ಲಿ ಬರೆದಿರುವೆ. ಆಗ್ಗಿನಿಂದ ಈವರೆಗೆ ಆವರಣದ ಬಗ್ಗೆ ನನ್ನ ಚಿಂತನೆ ಬದಲಾಯಿಸಿಲ್ಲ. ಹೌದು - ಇದು ಭೈರಪ್ಪನವರ ಬೇರೆ ಕೃತಿಗಳ ಹಾಗಿಲ್ಲ - ಸ್ವಲ್ಪ ಕೃತಕವಾಗಿ ನನಗೆ ಕಂಡಿತ್ತು ಎಂಬ ವಿಷಯವನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದೆ. ಅದನ್ನೇ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಅನಂತಮೂರ್ತಿ. ರಝಿಯಾ ಮತ್ತು ಅಮೀರರು ಬಹಳ ಕಾಲದ ಮೇಲೆ ಸೇರಿದಾಗ, ರಝಿಯಾ ತನ್ನ ಗಂಡನೊಡನೆ ಚರ್ಚೆ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ; ಪ್ರೀತಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಇವರ ಒಂದು ಅಹವಾಲು. ಕಾದಂಬರಿಯ ಕಲಾತ್ಮಕತೆಗೆ ಚರ್ಚೆ ಮೀಸಲಾಗಿದ್ದಿದ್ದರೆ ತೊಂದರೆ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಭೈರಪ್ಪನವರು ಜನಪ್ರಿಯತೆಗಾಗಿ ಬರೆಯುವ ಲೇಖಕರೆಂದು ಆಕ್ಷೇಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಸುದ್ದಿವಿವರವನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಓದಿದಾಗ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಅಸಹ್ಯಭಾವನೆ ನನ್ನಲ್ಲುಂಟಾಯಿತು.

ಮೊದಲಿಗೆ ಕಾದಂಬರಿಯ ಕಲಾತ್ಮಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಇವರು ಹೇಳುವ ಮಾತು. ಇದರಲ್ಲಿ "ಒಳನೋಟ" ಇರಲಿಲ್ಲವೆಂದು ನಮ್ಮ ಅನಂತಮೂರ್ತಿಯವರ ಅಂಬೋಣ. ಭೈರಪ್ಪನವರ ಬೇರೆಯ ಕಾದಂಬರಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಆವರಣದ ಒಳನೋಟ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ ಎಂದು ನನಗನ್ನಿಸಿದರೂ ಬೇರೆ ಲೇಖಕರ ಉತ್ಕೃಷ್ಟಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸುವಷ್ಟು ಒಳನೋಟವಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಮಾತು ಒಂದು ಕೃತಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗದೆ ಸಾರಾಸಗಟಾಗಿ ಭೈರಪ್ಪನವರಿಗೆ "ಒಳನೋಟ"ವೇ ಇಲ್ಲವೆಂದರೆ?

ಒಪ್ಪೋಣ, ನನಗೆ ಭೈರಪ್ಪನವರ ಭಾಷೆ ಅಷ್ಟು ಸೊಗಸಿಲ್ಲ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. "ಕವಿತ್ವದ ಆರ್ದ್ರತೆ" ಅವರ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇಡೀ ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು ಗಮನಿಸುವಾಗ ಆದೂ ಧ್ವನಿಪರಂಪರೆಯುಳ್ಳದ್ದೆ ಎಂದು ಬಹಳಷ್ಟು ಜನ ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರ ಕೃತಿಗಳು ಕಾವ್ಯಸದೃಶವಾಗಿಯೇ ಆಗುತ್ತವೆ. ಅಥವಾ ಅ.ಮೂ ಪ್ರಕಾರ ವಿಕ್ರಮ್ ಸೇಠ್ ರ "Golden gate" ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಭೈರಪ್ಪ ಬರೆಯಬೇಕೆಂದೋ?

ಈಗ ಅ.ಮೂ.ರವರ "ಸಂಸ್ಕಾರ"ವನ್ನೇ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಿ - ಪ್ರಾಣೇಶಾಚಾರ್ಯರಿಗಾದ ಸಮಸ್ಯೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅವರಷ್ಟೇ ವ್ಯಾಸಂಗವಿದ್ದ ಬೇರೆ ಯಾರಾದರೂ ಕರ್ಮಠರಿಗೆ ಆಗಿದ್ದರೆ ಛಕ್ಕನೆ ಉತ್ತರ ಸಿಕ್ಕುತ್ತಿತ್ತು. (ಪಾ. ವೆಂ. ಆಚಾರ್ಯರ ಇದರ ಬಗೆಗಿನ ಲೇಖನವನ್ನೋದಿ). ಅಷ್ಟು ದಿನ ಒದ್ದಾಡುವ ಪ್ರಸಂಗವೇ ಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಬೇಕೆಂದು ಪ್ರಾಣದೇವರ ಗುಡಿಗೆ ಪ್ರಾಣೇಶಾಚಾರ್ಯರನ್ನು ಕಳಿಸಿದ್ದು ಚಂದ್ರಿಯ ಜೊತೆ ಇವರನ್ನು ಸೇರಿಸಲೆಂದು. ಇದು ಕಥೆಯ ಮುಖ್ಯಕೊಂಡಿ. ಇಲ್ಲೇ factual ಆಗಿ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದ ಇವರು, ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಒಳನೋಟವಿಲ್ಲ ಅನ್ನುವುದು ಅಷ್ಟು ಸಮಂಜಸವಾಗಿ ನನಗೆ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಾಣೇಶಾಚಾರ್ಯರನ್ನು ಚಂದ್ರಿಯ ಜೊತೆ ಸೇರಿಸಿದರೆ ಅದು ವಿಪ್ಲವವೇ? ಇದನ್ನು ಭೈರಪ್ಪನವರ "ದಾಟು" ವಿನಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಯಾದ ಜಾತಿಯ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿ. ಜಾತಿರಾಜಕಾರಣದ ಒಳನೋಟ ಅಲ್ಲಿ ಕಂಡಷ್ಟು ನನಗೆ ಬೇರೆಲ್ಲೂ ಕಂಡಿಲ್ಲ. ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪಂಗಡಗಳ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಓದುಗರನ್ನು ಯೋಚನೆಗಿಕ್ಕುವ ಭೈರಪ್ಪನವರ ಪರಿ ಅನನ್ಯಸಾಧಾರಣ. ಭೈರಪ್ಪನವರು "ಆವರಣ"ದಲ್ಲಿ ತೋರಿರುವಷ್ಟು ಒಳನೋಟ ಅನಂತಮೂರ್ತಿಯವರ ಅತಿ ಜನಪ್ರಿಯಕೃತಿಯಾದ "ಸಂಸ್ಕಾರ"ದಲ್ಲೂ ನನಗೆ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಅ.ಮೂ ಅವರ ಬಿಡಿ ಲೇಖನಗಳಲ್ಲಿ, ಸಣ್ಣ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಒಳನೋಟ ಕಂಡಿದೆ. ಆದರೆ ಭೈರಪ್ಪನವರನ್ನು ಒಳನೋಟವಿಲ್ಲದ ಸಾಹಿತಿಯೆಂಬುದು ಅ.ಮೂ ರವರ bias ಅನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತೋರುತ್ತದೆಯೆಂದೆನ್ನಬೇಕು.

ಈಗ "ಚರ್ಚಾಪಟು" ಎಂಬ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯ ಬಗ್ಗೆ. ಹೌದು, "ಭಿತ್ತಿ"ಯಲ್ಲಿ ಭೈರಪ್ಪನವರೇ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಂತೆ ಅವರು ಒಳ್ಳೆಯ ಚರ್ಚಾಪಟು. ಅವರಿಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಕಂಡ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯಲು ಅವರಿಗೆ ಹಕ್ಕಿಲ್ಲವೇ? (ಹೌದು, ಅ.ಮೂ ರವರಿಗೂ ಭೈರಪ್ಪನವರನ್ನು ಟೀಕಿಸುವ ಹಕ್ಕಿದೆ. ಆದರೆ ನನಗೂ ಅವರನ್ನು ಟೀಕಿಸುವ ಹಕ್ಕಿದೆ). ಅವರಿಗೆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬಂದ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಪುಷ್ಟಿ ಕೊಟ್ಟು ಬರೆದರೆ ಅವರು ಚರ್ಚಾಪಟುವಾಗುವರೇ? ಅಥವಾ ಭೈರಪ್ಪನವರೆತ್ತಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಲಾರದೆ ಮೊದಲೇ ಸೋಲೊಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಈ hit and run ರೀತಿಯನ್ನು ಅ.ಮೂ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಯೇ?

ವಂಶವೃಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಕಾತ್ಯಾಯನಿಯನ್ನು ನರಳಿಸಿ ನರಳಿಸಿ ಕೊಂದದ್ದು ನನಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಆ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ನಾನು ಮರುಕಪಟ್ಟಿದ್ದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಭೈರಪ್ಪನವರು ಹಾಗೆ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಬಿಡಲು ಈ ಕಡೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ, ನವನಾಗರಿಕತೆಯನ್ನು ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆಯಿರುವ ತ್ರಿಶಂಕು-ಸ್ಥಿತಿ ಆಕೆಯದು. ಇದನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿಯೇ ತೋರಿರುವರಲ್ಲ? ಎರಡೂ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ತೋರಿದರೂ, ಕಾತ್ಯಾಯನಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದು ಭೈರಪ್ಪನವರಿಗಿಷ್ಟವೋ ? ಅಥವಾ ವಾಸ್ತವದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವೋ? ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಬಹಳ ಕಷ್ಟ ಪಟ್ಟ ಭೈರಪ್ಪನವರಿಗೆ ಜನರ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ಹೆಚ್ಚು. ಅವರು ಅಮಾನವೀಯವಾಗಿ ಪಾತ್ರಚಿತ್ರಣಮಾಡಿರುವುದನ್ನು ನಾನು ನೋಡಿಲ್ಲ. ಅಂಥ ಮಂದ್ರದ ಮೋಹನಲಾಲನ ಬಗ್ಗೆಯೇ ಅನುಕಂಪ ಹುಟ್ಟುವ ಹಾಗೆ ಮಾಡುವ ಭೈರಪ್ಪನವರು "ಸಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿಲ್ಲದ ಬಾಡಿಗೆಯ ಹಂತಕರ ದ್ವೇಷದಿಂದ ಬರೆಯಬಲ್ಲ"ವರೇ?

"ಮಂದ್ರ"ವನ್ನು ಎಷ್ಟು ಜನ ಓದಿದರು? ಅದಕ್ಕೆ ಆವರಣದ ರೀತಿಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಏಕೆ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ? ಅಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯ ಏಕಾಗಲಿಲ್ಲ? ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅದರಲ್ಲಿನ ಕಲಾತ್ಮಕತೆ "ಆವರಣ"ಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸದೆ ಒಬ್ಬ ಕಲಾವಿದನ ಏಳು-ಬೀಳುಗಳನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಮಂದ್ರ ಸುಂದರವಾದ ಕೃತಿ. ಆದರೆ ಆವರ ಬೇರೆಯ ಪುಸ್ತಕಗಳಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯವಲ್ಲ. ಹಲವರು ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಾಯದ ನಂತರವೇ ಪುಸ್ತವನ್ನು ಮೂಲೆಗುಂಪು ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ನಾನು ಕಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೆ ಆ ಕೃತಿಯ ಸ್ವಾರಸ್ಯ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಓದುವವರಿಗೆ. ಕಲೆಯ ಆ ಮುಖಗಳನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸಬಲ್ಲವರಿಗೆ. ರಸಾಸ್ವಾದದ ಆ ಮಟ್ಟ ಜನಪ್ರಿಯವಲ್ಲ, ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್! ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಿದ್ದರೆ, ಅಸಭ್ಯವಾದ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿ ಮಾಡಬಹುದಿತ್ತಲ್ಲ? ಆದರೆ ವಸ್ತುಸ್ಥಿತಿ ಅದು ಹಾಗಾಗಲೇ ಇಲ್ಲವೆಂಬುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಕೇವಲ ಜನಪ್ರಿಯತೆಗಾಗಿ ಬರೆಯುವವರು ಭೈರಪ್ಪ ಎಂಬುದು ಹುರುಳಿಲ್ಲದ ಮಾತು.

ಆದರೆ ಕೃತಿಯು ಜನಪ್ರಿಯವಾದರೆ ಅದು ಲೇಖಕನ ದೌರ್ಬಲ್ಯವೇ? ಈ "ಅನಾವರಣ" ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದ ಶಂಕರ್ ಪ್ರಕಾರ - ಪುಸ್ತಕ ಕಡಿಮೆ ಮಾರಾಟವಾದಷ್ಟು ಆ ಲೇಖಕನಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿದೆಯೆಂದೇ?

ಭೈರಪ್ಪನವರು ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿವವರು. ಕಹಿಯಾಗಿ ಕಂಡರೂ ಅದು ಸತ್ಯವೇ. ಮೊದಲೇ ಹೇಳಿದ ಹಾಗೆ ಎರಡು ಪಂಗಡಗಳ ನಡುವೆ ಸತ್ಯದ ಬುನಾದಿಯ ಮೇಲೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕಟ್ಟಬೇಕು. ಸುಳ್ಳಿನ ಬುನಾದಿಯ ಮೇಲಲ್ಲ. ಸತ್ಯವನ್ನಾಶ್ರಯಿಸಿದರೆ ಮೊದಲು ಕಷ್ಟ ಅಥವಾ ಕಹಿಯಾದರೂ ನಂತರ ಸುದೃಢ ಸಮಾಜ ಬೆಳೆಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದು. ಸುಳ್ಳಿನ ಮೇಲೆ ಸುಳ್ಳನ್ನು ಹೇಳಲು ಹೋಗುವ ಇಂಥ "ಶಂಕರ್" (ಎಂಥ ವಿಪರ್ಯಾಸದ ಹೆಸರು - ಶಂಕರನೆಂದರೆ ಮಂಗಳವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವವನು!) ಅಂಥವರಿಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿದೆಯೇ?

ಬೊಕ್ಕತನದ ಹೊಳಪು

ನಿನ್ನೆ ಆಫೀಸಿನಿಂದ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ದೃಷ್ಟಿ ನೋಡಿದೆ. ಉದ್ಯಾನವನದ ಬಳಿ ಓಡಾಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ತಲೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಕೂದಲಿಲ್ಲದೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೊಕ್ಕಾದ (completely bald) ಭಾಗ ಕಂಡಿತು. ಆ ಭಾಗದ ತ್ವಚೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ವರ್ತುಲಾಕಾರದ ಚರ್ಮದ ಸುತ್ತಲೂ ಬಾಚಿರದ, ಅ ಗೌರವರ್ಣದ ಚರ್ಮವನ್ನು ಕಂಡು ಭಯಪಟ್ಟು ಹಿಂದೆಸರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೆ ಕಂಡ, ಬಿಳಿ-ಕಪ್ಪು-ಬೆಳ್ಳಿಯ ಕುರುಚಲುಗೂದಲುಗಳ ಕಾಡು. ಹಿಂದಿನಿಂದ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದ ನನಗೆ ಇದು ಮಾತ್ರವೇ ಕಂಡಿತು. ಕಾರ್ ಓಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನಾನು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಧರಿಸಿದ ಉಡುಪನ್ನು ಗಮನಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಅವರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಹಾದು ಹೋದೆ. ಆಗಲೇ ತಿಳಿದಿದ್ದು ಅದು ಪುರುಷನಲ್ಲ, ಮಹಿಳೆಯೆಂದು! ಒಮ್ಮೆ ನನಗೆ ದಿಗ್ಭ್ರಾಂತಿಯಾಯ್ತು; ಕಸಿವಿಸಿಯೂ ಆಯ್ತು.

ಬೊಕ್ಕತಲೆಯಾಗಿರುವ ಗಂಡಸರು ಹೇರಳವಾಗಿ ಸಿಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ತಲೆಯನ್ನು ಸಿಂಗಾರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ವಲ್ಪ ಬೊಕ್ಕಾದವರು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಿಂಗಾರ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾದರೂ ಪಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಈ ರೀತಿ ಎಲ್ಲ ಕೂದಲುಗಳು ಸಮೂಹ ಮುಷ್ಕರ ಹೂಡಿಬಿಟ್ಟರೆ ಇವರಾದರೂ ಏನು ಮಾಡುವರು? ಅದಕ್ಕೆ "ಬಾಂಡ್ಲಿ" ಯೆಂದೋ "ತಾಮ್ರದ ಬಿಂದಿಗೆ" ಯೆಂದೋ ಹಾಸ್ಯಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾದರೂ ತಲೆಕೆಡಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಅಫ್ ಕೋರ್ಸ್, ಮೊದಲ ಸಲ ಅವರನ್ನು ಯಾರಾದರೂ ಹೀಗೆ ಕರೆದಾಗ ಬಹಳ ಬೇಜಾರಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕ್ರಮೇಣ, ಬಹಳಷ್ಟು ಮಹನೀಯರಿಗೆ, ಅಭ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದ ಹಾಗೆ.. ಖಲ್ವಾಟ (ಬೊಕ್ಕತಲೆಯವರ)ರ ಬಗ್ಗೆ ಇಷ್ಟು ಸಹಾನುಭೂತಿಯಿಂದ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವ ನನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕೂದಲು, ದೈವವಶಾತ್, ಇನ್ನೂ ಇದೆ! ಒಂದು ಪ್ಯಾಚೂ ಇಲ್ಲದೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಾಚುವಷ್ಟು! ಆದರೆ ಈಗಿನಿಂದಲೇ ಅದರ ಮೇಲೆ ಅಷ್ಟು ಆಸೆ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ಬೇಡ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದೇನೆ ಅಷ್ಟೆ!

ಗಂಡಸರ ವಿಷಯ ಹೀಗಿದ್ದರೂ ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್(?) ಸ್ತ್ರೀಯರದ್ದು ಹೀಗಲ್ಲವಲ್ಲ! ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹೇಗಿದ್ದರೂ ಹೆಂಗಸರು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಉಡುಪು ಧರಿಸಿ ಸಿಂಗರಿಸಿಕೊಂಡಿರಬೇಕೆಂಬುದು ಅವರಲ್ಲಿರುವ ಅಲಿಖಿತ ನಿಯಮವೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಬಹುತೇಕ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಇದು ಇಷ್ಟವಾಗಿರುವ ಹಾಗೆಯೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅಥವಾ ಇದು ನನಗೆ ಕಂಡು ಬಂದ ಒಂದು ಸ್ಟೀರಿಯೋಟೈಪೆ? ಸೌಂದರ್ಯ ಪ್ರಸಾಧನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಂತೂ ಇದನ್ನೇ ತಮ್ಮ ಬಂಡವಾಳವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದೇ ಸ್ಟೀರಿಯೋಟೈಪನ್ನು ಒಂದೊಂದು ಮಹಿಳಾಕುಲದಲ್ಲೂ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವುದು ಆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಉಳಿವಿಗಾಗಿ ಅಲ್ಲವೇ? ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಹವಣಿಸುತ್ತಿರುವ ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ಬೊಕ್ಕತನ ಕಂಡರೆ ?! ಇದನ್ನು ಯುವತಿಯರ ಮುಂದೆ ಹೇಳಿದರಂತೂ ಭಯಗ್ರಸ್ತರೇ ಆಗಿಬಿಡಬಹುದು!

ಈಗಂತೂ, ಎಂಭತ್ತು ವರ್ಷದ ಆಸುಪಾಸಿನ ಜನರು ಕೂಡ ತಲೆಗೆ ಡೈ ಹಚ್ಚಿ, ಕೃತಕ ಹಲ್ಲು ಕಟ್ಟಿಸಿ, ಯುವಜನರ ಹಾಗೆ ಕಷ್ಟ ಪಟ್ಟು ವರ್ತಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುವುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ಇದು ಹೇಗೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ? ನನಗಂತೂ ದೇವಾನಂದ್ (ಖ್ಯಾತ ಹಿಂದೀ ಚಿತ್ರನಟ) ನನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಈ ನಡುವೆ ಅನುಕಂಪದ ಭಾವನೆಯೇ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ಏಕೆ ಹೀಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ನನಗಾಗ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಯೋಚಿಸಿದಾಗ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ನಾವೇಕೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಾಣಬೇಕು ಎಂಬ ಮೂಲಭೂತ ಪ್ರಶ್ನೆ ಏಳುತ್ತದೆ. ಅದು ಬೇರೆಯ ದಿನದ ಮಾತು. ಇರಲಿ.

ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಬೊಕ್ಕತಲೆಯಾಕೆ ಇವಿಷ್ಟೂ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಚಾರ ಮೂಡಿಸಿದರು. ಆದರೆ ನನಗೆ ಆಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಉಳಿದ ಭಾವನೆ ಗೌರವದ್ದು. ಈ ರೀತಿಯ ಸ್ಟೀರಿಯೋಟೈಪುಗಳನ್ನು ಧಿಕ್ಕರಿಸಿ, ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬಂದದ್ದನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸದೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಿ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುವುದನ್ನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಗೌರವಿಸಬೇಕಾದದ್ದು. ಅಲ್ಲವೇ?

ಮೊನ್ನೆ ಮೂಡಿದ ನೆನಪುಗಳು

ಈಚೆಗೆ ಕೆಲಸ ಎಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆಯೆಂದರೆ ಬ್ಲಾಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಆಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಇಂದು ಶುಕ್ರವಾರದ ಸಂಜೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಏನಾದರೂ ಬರೆಯಬೇಕೆಂಬ ಚಪಲ. ಬರೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಸಮಯ ಕೂಡ ಇದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಒಟ್ಟಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ದಿನ ರಜೆ ಬಂದಿದೆ. ಬ್ಲಾಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅದೆಷ್ಟು ವಿಚಾರಗಳು ಬ್ಲಾಗ್-ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡವೋ! ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಮರದ ಹಸಿರಿರಬಹುದು, ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯ ಮೋಡ ಕವಿದ ಆಕಾಶವಿರಬಹುದು. ಬೆವರು ಸುರಿಸುವ ಹೋಟೆಲಿನ ಮಾಣಿಯಿರಬಹುದು, ಮುಗಿಯದ ಟ್ರಾಫಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡಿದ ಒಳ್ಳೆಯ ಯೋಚನೆಯಿರಬಹುದು. ಅಥವ ವರ್ಜೀನಿಯಾ ಟೆಕ್ಕಿನ ಮಾರಣ ಹೋಮದ ಬಗ್ಗೆಯಿರಬಹುದು; ಅದು ಮೂಡಿಸಿದ ಜುಗುಪ್ಸೆಯ ಬಗ್ಗೆಯಿರಬಹುದು. ಎಲ್ಲೆಡೆ ಮೊಳಗುವ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆ ಚಿತ್ರದ ಸುಂದರ ಗೀತೆಗಳಿರಬಹುದು; ಶಂಕರಜಯಂತಿಯ ಬಗ್ಗೆಯಿರಬಹುದು; ಪೂ.ಚಂ.ತೇ ಅವರ ನಿಧನದ ಬಗ್ಗ್ಎಯಿರಬಹುದು, ಶೃಂಗೇರಿಯ ಜಗದ್ಗುರುಗಳ ಬೆಂಗಳೂರು ಪ್ರವಾಸದ ಬಗ್ಗೆಯಿರಬಹುದು, ರಾಮನವಮಿಯ ಕಚೇರಿಯ ಸಂಗೀತದ ಸೊಬಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯಲು ವ್ಯವಧಾನವಿದ್ದರೆ ತಾನೆ? ಅಷ್ಟು ಬಿಡುವಿಲ್ಲದ ಕೆಲಸ! ಇರಲಿ. ದುಃಖಿಸಿ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲ. ಈಗ ತಲೆಯ ಹೊಕ್ಕ ವಿಷಯವೊಂದಿದೆ. ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದರಾಯ್ತು!

ಇಂದು ನನ್ನ ಪತ್ನಿ ತನ್ನ ಮೊಬೈಲನ್ನು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮರೆತಿದ್ದಳು. ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ನನ್ನ ಮೊಬೈಲನ್ನೇ ಒಯ್ದಳು. ನಾನು ಮೊಬೈಲಿಲ್ಲದೆ ನನ್ನ ಕಛೇರಿಗೆ ತೆರಳಿದೆ. ಬಹಳ ದಿವಸಗಳಾದ ಮೇಲೆ ಜೇಬಿನಲ್ಲಿ ಮೊಬೈಲಿಲ್ಲದೇ ಹೋಗಿತ್ತು. ತೀರ ಅಭ್ಯಾಸವಾಗಿರುವ ವಸ್ತು ನಮ್ಮನ್ನು ಕ್ಷಣಕಾಲ ಅಗಲಿದಾಗಲೇ ತಾನೆ, ನಾವು ಅದಕ್ಕೆ ಅಷ್ಟು ದಾಸರಾಗಿದ್ದೇವೆಯೆಂದೋ ಅಥವಾ ಅದನ್ನು ಅಷ್ಟು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತೇವೆಯೆಂದೋ ತಿಳಿಯುವುದು?

ಫೋನಿಲ್ಲದೆ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಹದಿನೈದು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಓಡಿತ್ತು - ಸಿನಿಮಾದ ಫ್ಲಾಶ್ ಬ್ಯಾಕ್ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ. ಆಗ ಮೊಬೈಲಿರಲಿ, ನಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ದೂರವಾಣಿಯೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಬುಕ್ ಮಾಡಿ ವರ್ಷಗಳೇ ಕಳೆದಿದ್ದವು. ಆದರೂ ನಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಫೋನ್ ಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಜೀವನ ನಡೆಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವೇ? ಮನೆಗೆ ಯಾರಾದರೂ ನೆಂಟರಿಷ್ಟರು ಬಂದಾಗ ಹಠಾತ್ತನೇ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಈಗ ಬರುವ ಹಾಗೆ ಫೋನ್ ಮಾಡಿ ಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದರಿಂದ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಸಂತೋಷದ ಅಚ್ಚರಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ನಡುವೆ ಹಾಗಾಗುವುದು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ನಾನು ಮನೆಗೆ ಯಾರಾದರೂ ಬಂದರೆ ಫೋನ್ ಮಾಡಿಯೇ ಬರಲಿ ಎಂದು ಎಣಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಾನೂ ಫೋನ್ ಮಾಡಿಯೇ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವುದು. ಯಾಕೆ ಪಾಪ ಅವರಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಎಂದು ನನಗನ್ನಿಸುವುದು. ಜೊತೆಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ? ಇದೇ ಅವರಿಗೂ ಅನ್ನಿಸುವುದು. ಹಿಂದೆ ಒಬ್ಬರ ಮನೆಗೆ ಹೊರಟಾಗ ಈ ಯೋಚನೆಗಳು ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವೇ?

ಆಗ ಇನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಂದಾಲೋಚನೆ ಮಾಡುವ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಗೊತ್ತಾದ ದಿನ ನಿಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಬರುವೆ ಎನ್ನುವ ಒಬ್ಬರು ಮಿತ್ರರು ಹೇಳಿದಾಗ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾಪಕವಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಇಲ್ಲವೇ ಡೈರಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆದಿಡುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಈಗ ಇದಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧ. ಎಲ್ಲವೂ ಆಗಲೇ! ಕಾರಿನಲ್ಲಿಯೇ ಕುಳಿತು ಹೋಟೆಲಿನ ರಿಸರ್ವೇಶನ್ ಮಾಡಿಸುವುದು, ಬ್ಯಾಂಕಿನ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಮನೆಯಿಂದ ಮಾಡುವುದು. ಆಧುನಿಕ ಬೆಳೆವಳಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿಲ್ಲವೆಂದಲ್ಲ! ಆದರೆ ಆ ಹಳೆಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸೊಬಗು ಹೋಗಿದೆಯೆಂದು ಸ್ವಲ್ಪ ಖಿನ್ನತೆ. ಎಲ್ಲವೂ ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಮಾಡಬಹುದಾದ್ದರಿಂದ ನಾವು ಸಮಯವನ್ನು ಉಳಿಸುವೆವೇ? ಖಂಡಿತ ಇಲ್ಲ. ಹಿಂದೆ ಯಾರನ್ನು ನೋಡಲು ಹೋದರೂ ಈಗಿನ ಹಾಗೆ "ಇಲ್ಲಾ ರಿ. ನಾನು ತುಂಬಾ ಬಿಝಿ." ಎಂದು ಒದರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರಿಗೆ ಸಮಯವಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಫೋನಿಲ್ಲದ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ತುಂಬ ಕಾರುಗಳ ಕಾರುಬಾರು ಇರದ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಮನೆಗಳು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದರೂ ಮನಸ್ಸುಗಳು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ - ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಯವಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅಲ್ಲೇ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದರೂ ನಮ್ಮ ಬಳಿ ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಹೋಗಲಿ, ನಮಗಾಗಿಯೇ ಸಮಯವಿಲ್ಲ. ನಿರಂತರ ಹಾರಾಟ...ನಿರಂತರ ಓಡಾಟ... ಬೇಗ ಕೆಲಸ ಮುಗಿಸಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದ್ದರೂ ನಮ್ಮ ಬಳಿ ಸಮಯ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಎಂಥ ವಿಪರ್ಯಾಸ!

ನಾವು ನಮ್ಮೂರಿನ ಬೇರೆಯ ಭಾಗಗಳ ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಊರಿನ ನೆಂಟರಿಷ್ಟರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಅದೂ ಕೈಯಲ್ಲಿ. ಈಗಿನ ಹಾಗೆ ಕೀಲಿಮಣೆಯ ಬರಹ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಈಗಲೂ ಈ-ಮೈಲ್ ನಲ್ಲೂ ಅದೇ ವಿಷಯ ಬರೆಯಬಹುದು. ಆದರೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರು ಮಾತನಾಡುವುದನ್ನೇ ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಜನರ ಬರವಣಿಗೆಯ ಶಕ್ತಿ ಕುಂಠಿತವಾಗುತ್ತಿದೆಯೇ? ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರದ ಸಂಗತಿಯೇ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆಯೆನ್ನಬಹುದು. ಯಾವಾಗಲಾದರೂ ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಮಾತನಾಡಿಸುವುದು ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಸಾಧನೆಯಾದರೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬರನ್ನು ಮುಖೇನ ಮಾತನಾಡಿಸುವುದು ತಲತಲಾಂತರಗಳಿಂದ ಮಾನವನಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿದ ಆ ಸಂವಹನದ ಕೋರಿಕೆ, ಬೇಡಿಕೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಬರೆಯಲು ಮರೆಯುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯಾದರೂ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೂಲಭೂತವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ, ಬರಿಯ ಮಾತಿನಿಂದಲೇ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೂ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ - ಹಳೆಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಉ.ಕು.ಸಾಂ ಅಥವಾ "ಕ್ಷೇಮ" ಬರೆದು, "ತೀರ್ಥರೂಪರಾದ" ಮುಂತಾದ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಬೋಧಿಸಿ, ಬರವಣಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಫುಟವಾಗಿ ಬರೆಯುವ ಅಭ್ಯಾಸ ನಮ್ಮಿಂದ ದೂರವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಕಂಡಾಗ - ಏನೋ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಹಾಗಾಗಿ ಮನಸ್ಸು ಮ್ಲಾನವಾಗುತ್ತದೆ.

ನದಿಯಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ನೀರು ಹರಿದು ಮುಂದೆ ಹೋಗಲೇಬೇಕು. ಹೊಸ ನೀರು ಹರಿದು ಬರಬೇಕು. ಕಾಲದ ಹರಿಯುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಹೀಗೆಯೇ! "ಕೆಟ್ಟ ಕಾಲವಪ್ಪ ಇದು!" ಎಂದು ಹಲುಬುವವರು ಹಲವರಿದ್ದರೂ ಅವರಿಗೆ ನಾನು ಹೇಳುವುದು ಇದನ್ನೇ - "ನಿಮ್ಮ ಯೌವನದಲ್ಲಿ, ನಿಮ್ಮ ಹಿರಿಯರೂ ಹೀಗೇ ಅಂದದ್ದನ್ನು ಮರತಿರೋ?" ಎಂದು. ನನ್ನ ಮೇಲಿನ ಬರವಣಿಗೆ "ಕಾಲ ಕೆಟ್ಟಿತು" ಅನ್ನುವವರ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕಂಡಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದು ಇರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಬೇಸರವಲ್ಲ. ಹಳೆಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಇದ್ದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸೊಗಸು ಮಾಯವಾಗಿರುವ ಬಗೆಗಿನ ಮರುಕವಷ್ಟೆ.

"ಬದಲಾವಣೆಯೇ ಶಾಶ್ವತ" - ಈ ವಾಕ್ಯದಷ್ಟು ಕ್ಲೀಷೆ ಮತ್ತೊಂದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಅದು ಎಷ್ಟು ಸತ್ಯವೆಂದು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಬೇಕಾದುದೇನಿಲ್ಲ. ಕಾಲ ಜಾರುತ್ತದೆ. ನಿನ್ನೆಯ ಮಕ್ಕಳು, ಇಂದಿನ ಯುವಕರಾಗುತ್ತಾರೆ. ನಿನ್ನೆಯ ಯುವಕರು ಇಂದಿನ ವೃದ್ಧರಾಗಿ, ನಿನ್ನೆಯ ವೃದ್ಧರು ಕೇವಲ ಇಂದಿನ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ನೆನಪಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದರಲ್ಲಿ ಕಾಲದ ನಿಃಶಬ್ದ ಹರಿಯುವಿಕೆ ತಿಳಿಯುವುದು. "ಇತಿಹಾಸದ ಹಿಮದಲ್ಲಿ" ಹುದುಗಿರುವ "ಸಿಂಹಾಸನ ಮಾಲೆಗಳೆ"ಲ್ಲ ಕಾಲ ಮುಟ್ಟಿ ಮುಂದೆ ಹೋದ ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳು.

ನನಗೆ ಬಹಳ ಇಷ್ಟವಾದ ಕವಿ-ದಾರ್ಶನಿಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಭರ್ತೃಹರಿಯ ವೈರಾಗ್ಯ ಶತಕದ ಪದ್ಯದೊಂದಿಗೆ ನನ್ನ ಇಂದಿನ ಗದ್ಯಕ್ಕೆ "ಇತಿ ಶಮ್" ಎನ್ನುವೆ.

ಸಾ ರಮ್ಯಾ ನಗರೀ ಮಹಾನ್ ಸ ನೃಪತಿಃ ಸಾಮಂತಚಕ್ರಂ ಚ ತತ್ |
ಪಾರ್ಶ್ವೇ ತಸ್ಯ ಚ ಸಾ ವಿದಗ್ಧಪರಿಷತ್ ತಾಶ್ಚಂದ್ರಬಿಂಬಾನನಾಃ |
ಉದ್ವೃತ್ತಃ ಸ ಚ ರಾಜಪುತ್ರನಿವಹಸ್ತೇ ಬಂದಿನಸ್ತಾಃ ಕಥಾಃ |
ಸರ್ವಂ ಯಸ್ಯ ವಶಾದಗಾತ್-ಸ್ಮೃತಿಪಥಂ ಕಾಲಾಯ ತಸ್ಮೈ ನಮಃ ||

ಏನು ರಮ್ಯ ನಗರ! ಆ ಮಹಾರಾಜ ! ಏನವನ ಸಾಮಂತರು!
ಆಯೆಡೆ ವಿದ್ವನ್ಮಂಡಲಿಯಿರೆ, ಈಯೆಡೆ ಚಂದ್ರಮುಖಿಯರು!
ಏನಾ ರಾಜಕುವರವರ್ಗದ ಗರ್ವ! ಆ ಹೊಗಳುಭಟ್ಟರಾಕಥೆಗಳೋ!
ಈಯೆಲ್ಲ ಯಾರ ವಶದಿಂ ಕೇವಲ ಸ್ಮೃತಿಯಾಗಿಹುದೋ ಆ ಕಾಲಗೆ ನಮೋ ನಮಃ!

ಸರ್ವಜಿತ್ ಸಂವತ್ಸರದ ಹಾರ್ದಿಕ ಶುಭಾಶಯಗಳು

ನನ್ನ ಬಡಬ್ಲಾಗಿಗೆ ಬಂದು ಓದುವವರೆಲ್ಲರಿಗೂ ನೂತನ ಚಾಂದ್ರಮಾನಸಂವತ್ಸರದ ಹಾರ್ದಿಕ ಶುಭಾಶಯಗಳು. ಓದದವರಿಗೂ ಹಾರ್ದಿಕ ಶುಭಾಶಯಗಳು! ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಓದದಿದ್ದರೆ ನನ್ನ ಶುಭಾಶಯಗಳು ಅವರನ್ನು ಮುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲವಲ್ಲ? ಆದರೇನು, ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿಯಾದರೂ ಅವರಿಗೂ ನನ್ನ ಶುಭಾಶಯಗಳು ಸಲ್ಲುತ್ತವೆ.



ಇಂದು ಎಲ್ಲರೂ ಬೇವು-ಬೆಲ್ಲವನ್ನು



"ಶತಾಯುರ್ವಜ್ರದೇಹಾಯ ಸರ್ವಸಂಪತ್ಕರಾಯ ಚ |

ಸರ್ವಾರಿಷ್ಟವಿನಾಶಾಯ ನಿಂಬಕಂ ದಲಭಕ್ಷಣಮ್ ||"



ಎಂಬ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಪಠಿಸಿ ಸೇವಿಸಿದ್ದೀರೆಂದು ನಂಬಿದ್ದೇನೆ. ಈ ವರ್ಷ ನಿಮಗೆ ಬೇವು ಬಂದರೂ ಅದು ಬೆಲ್ಲದ ಜೊತೆಗಿರಲಿ, ತಿನ್ನಲು ತುಂಬ ಕಹಿಯಾಗದಿರಲಿ.



ಸರ್ವಜಿತ್ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಸೊಗಸಾಗಿರುವುದು. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಗೆಲ್ಲುವುದು ಎಂಬುದು ಇದರ ಅರ್ಥ. ಆ ಹೆಸರಿನ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಸಂವತ್ಸರವು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಜಯವನ್ನು ತಂದುಕೊಡಲಿ ಎಂದು ಹಾರೈಸುತ್ತೇನೆ.



|| ಶುಭಂ ಭೂಯಾತ್ ||

ಸಟೆಯೋ ದಿಟವೋ?

ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದುಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಾರ್ಕಿನಲ್ಲಿನ ಹುಲ್ಲು ಹಾಸಿತ್ತು. ಗಾಳಿಯು ತಂಪಾಗಿ ಬೀಸುತ್ತಿದ್ದು ಬಿಸಿಲಿನ ಝಳ ಅಷ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಹ್ಲಾದಕರವಾದ ವಾತಾವರಣ. ನೆಲದೆಡೆ ದಿಟ್ಟಿಸುತ್ತಾ ನಡೆದ ನನಗೆ ಒಮ್ಮೆ ಮೇಕೆಮರಿಯೊಂದರ "ಮ್ಯಾ" ದನಿ ಕೇಳಿತು. ಹಿತವಾದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದ ನನ್ನನ್ನು ಆ ದನಿ ಎಲ್ಲಿಗೋ ಒಯ್ಯಿತು. ಒಮ್ಮೆಲೇ ಪರ್ವತದ ಮೇಲಿನ ತಂಪಾದ ಗಾಳಿಗೆ ಮೈಯೊಡ್ಡಿದವನಾಗಿ ನಾನು; ಕುರುಬನೊಬ್ಬನು ಒಂದು ಮೇಕೆ ಕುರಿಗಳ ದಿಂಡನ್ನು ಮೇಯಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೆ; ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳೆಲ್ಲವೂ ಆನಂದದಿಂದ ನಲಿಯುವ ಹಾಗೆ ಆಗಿತ್ತು. ನನ್ನಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದು ಆನಂದ, ತೃಪ್ತಿ ತುಂಬಿತ್ತು. ಈ ತೃಪ್ತಭಾವನೆಯ ಮೂಡಿಸಿದ ಮೇಕೆಯ ಕೇಕೆಯ ದನಿಯೆಡೆ ಕಣ್ಣು ಹಾಯಿಸಿದೆ.

ಆದರೆ ಕಂಡದ್ದೇನು? ಅಲ್ಲೊಂದು ವಿಕಾರವಾದ ಲಾರಿಯಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಮೇಕೆಗಳನ್ನು ಹಿಂಡು ಹಿಂಡು ತುಂಬಿದ್ದರು. ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ಮೇಕೆಯಿದ್ದು ಅವುಗಳಿಗೆ ನಿಲ್ಲಲೂ ಜಾಗವಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೇಗೆ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಿದ್ದವೋ! ಆ ಮೇಕೆಯ ದನಿ ಆನಂದದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದಾಗಿರದೆ ಆ ಮೂಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಾಹಾಕಾರವಾಗಿದ್ದಿತು. ಕಟುಕರ ಬಳಿ ಒಯ್ಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಮುಗ್ಧ ಮೇಕೆಗಳ ದನಿ ಹಿಂದಿನ ಘಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಮುದ ನೀಡಿತ್ತೋ, ಈಗ ಅಷ್ಟೇ ಕಠೋರವಾಗಿ ಕೇಳಿಸಿತ್ತು. ನನ್ನ ಕರುಳನ್ನು ಕಿವುಚಿದ ಹಾಗಾಗಿತ್ತು.

ಕೇಳಿದ್ದು ಅದೇ ದನಿ. ಆ ದನಿ ಬಿದ್ದದ್ದು ಅದೇ ಕಿವಿಗೆ. ಕೇಳಿದವನೂ ನಾನೇ. ಸಂತೋಷ ನೀಡುವ ಅದೇ ದನಿ ಮರುಘಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವಿಪರೀತಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿತ್ತು.

ಪರ್ವತದ ಗಾಳಿ ನೀಡಿದ್ದ ಆಹ್ಲಾದವು ನಿಜವಾಗಿರಲಿಲ್ಲವೇ? ಅನುಭವಿಸಿದ ಮನಸ್ಸು ಅದನ್ನು ಆ ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸತ್ಯವೆಂದು ಒಪ್ಪಿರಲಿಲ್ಲವೇ?
ಕನಸಿನಲ್ಲಿನ ಸತ್ಯವೂ ಹೀಗೆಯೇ ಅಲ್ಲವೇ? ನನಗಂತೂ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಕನಸುಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಬರುತ್ತಿದ್ದುವು. ನಾನು ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಲಾಗದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು; ಶಾಲೆಗೆ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ವೇಳೆಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ತಲುಪದಿರುವುದು; ಎಲ್ಲ ಹೀಗೆಯೇ! ಎದ್ದ ಮೇಲೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು ನಿಜವಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು.

ಇವೆಲ್ಲ ಸಂಗತಿಗಳಲ್ಲಿ; ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಸಂಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅರಿವಾಗುವುದು ಒಂದು ವಿಷಯ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮನಸ್ಸಿನ ಕಲ್ಪನೆಗಳೆಂಬುದು. ಇರುವ ನಿಜದ ಮೇಲೆ ನಮ್ಮ ಅಪೇಕ್ಷೆ-ಭಯಗಳ ಇಷ್ಟ-ಅನಿಷ್ಟಗಳ ಲೇಪವನ್ನು ಮಾಡಿ ನೋಡುವುದನ್ನು ನಾವು ಸದಾಕಾಲವೂ ನಮಗೆ ತಿಳಿಯದ ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತೇವೆ; ನಮಗೆ ತೀರ ಅಭ್ಯಾಸವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಅನುಭವಗಾಳಾದಾಗ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮ ಒಳ ಸರಿದು ನೋಡುವ ಅವಕಾಶ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಇಷ್ಟು ನೈಜ ಅನುಭವ ಕೊಡುವ ಮನಸ್ಸು ಎಷ್ಟು ಶಕ್ತಿವಂತವಾದುದೋ ಊಹಿಸಿ ನೋಡಿದರೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವೇ ಆಗುವುದು. ಸಂತೋಷದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದುಃಖವನ್ನೂ, ಏನೂ ಇರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆತಂಕವನ್ನೂ, ಒಂದನ್ನು ಇನ್ನೊಂದಾಗಿ ಕಾಣುವುದನ್ನು; ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಶಕ್ತಿಯ ಅರಿವಾಗುವುದು. ಆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರೆ ಈ ಜಗತ್ತೇ ಮನೋಮಯ.

ಇದರ ಬಗ್ಗೆಯೇ ದೊಡ್ದವರ ಮಾತು ಹೇಳಿರುವುದು. "ಮನ ಏವ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಕಾರಣಂ ಬಂಧಮೋಕ್ಷಯೋಃ" ಎಂದು. ಮನಸ್ಸೇ ಬಂಧಕ್ಕು ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೂ ಕಾರಣ. ಬಂಧವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವುದು ಮನಸ್ಸು. ಕಲ್ಪಿತಬಂಧದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗುವುದೂ ಮನಸ್ಸೇ!

AvaraNa by SL Bhyrappa: an eye-opener?

AvaraNa is a term used in Vedantic and Buddhist literature to denote that aspect of nescience (avidyA) that obscures all things. This word has been used with the same intention by SL Bhyrappa as the title of his latest novel.

AvaraNa - the novel has created history in the Kannada publishing industry. No other recent book has been sold out as soon as this book. Even before this book was formally released, eager readers awaiting Bhyrappa's latest novel bought all copies from book stores leaving people like me without the latest book. However, I was able to procure a copy directly from the publisher - Sahitya Bhandara. Needless to say, I then devoured the book in less than two days, in spite of hectic work. After all, isn't this the latest book written by the knowledgeable philosopher-novelist Bhyrappa?

The Kannada publishing industry is much bewailed these days. But Bhyrappa's books buck the trend and most of them have gone on to multiple editions.

This book is probably the most controversial that Bhyrappa has written. It deals with the relationship between Hinduism and Islam which, as everybody knows, can be termed tenuous at best.

Most of Bhyrappa's novels are based in and around a few districts of Karnataka or have characters that are from that region. He feels that this is essential in order for him to get into the mind of the character and maintain realism at the same time. Another feature of his novels is the strong female character. Both of these can be found in AvaraNa as well.

I will try not to give too many spoilers in this post - but AvaraNa is a book that can be read even if one knows its full gist. This is because it is not a regular novel. Anyway, for those who haven't read AvaraNa yet and want to do so, this is the point to decide if you want to continue reading this post or not.

Before I start delving into the book, I will try to explain why I have written this post about a Kannada book in English. I saw some reviews of AvaraNa in English on the Net. One review, especially, has compared AvaraNa to the Da Vinci Code. Let me just say that the effort is like comparing apples to oranges. But, as a result of that review, this book has become famous in non-Kannada circles as well. I wish to give a different perspective to the interested non-Kannadiga as well and that is why I am typing this post up in English.

The book begins with the protagonist, Razia, contemplating the ruins of Hampi. She, a screenplay writer, and her husband Amir, commissioned by the government, are in Hampi to make a documentary. The ruins of Hampi move Razia, who by birth is a Hindu - Lakshmi, so much that she continues to study more about it. Significantly, Lakshmi's introspection is also prodded by the destruction of the controversial masjid at Ayodhya - which she comes to hear about.

The story moves through a recollection by Razia on the circumstances of her marriage and simultaneous conversion to Islam. Lakshmi, clouded by love and a heady socialist euphoria that prevailed in that age, does not pay much importance to her symbolic conversion to Islam. Her inter-religious marriage makes her an icon in society for feminism as well as freedom from religious dogma. Her father, a staunch Gandhian, does not like his daughter getting married to a Muslim and disowns her and several years pass. Her father passes away and she visits her village in a long time. Razia/Lakshmi sees a library full of books on history that were read by her father and digs deep into them.

The matter that she discovers in the books causes an epiphany in her. She begins to read those even more and realizes that there has been a systematic pulling the wool over the eyes of society. She writes a very interesting novel - which forms the parallel track of AvaraNa also - to express her understanding. She opposes the system that is creating an AvaraNa to prevent society's understanding of the truth.

The story-within-a-story technique is not new to Indian literature. The Panchatantra is full of these, for example. But a parallel track is interesting and it is probably Bhyrappa's first attempt at this. It comes off very well, I should say. The story that Lakshmi writes in AvaraNa is simultaneously metaphorical and historical. Set in the mid-Mughal period, several historical aspects like the destruction of the Vishvanatha temple at Kashi by Aurangzeb are described in the parallel track. The characters in the parallel story mirror Lakshmi's story to a certain extent and also current Indian/Hindu society. This story is the best part of AvaraNa and I won't add any spoilers to that here.

This parallel track seems to be a continuation in the voice of "sArtha" - Bhyrappa's earlier historical novel. The only change is that the voice, in the case of "AvaraNa", has been emasculated - literally. That voice can be taken to be the voice of Hindu Dharma declining because of the assaults it endured. The description of several events in the parallel track is chilling.

Razia/Lakshmi faces lot of opposition from her in-laws who are staunch Muslims when she does not follow several Islamic customs - Hijab, for instance. Her son, who is raised by her in-laws, has a complete Islamic upbringing. She finds out that the religion of her in-laws does not confer freedom and peace upon its adherents. There are several parts of the novel that describe Islamic customs in detail and in that aspect, this book is more of a documentary than a novel.

An interesting aspect is that whenever the Prophet (PBUH) is mentioned in the book, it is suffixed by a ("sa") (which is the original Arabic for the PBUH acronym that is seen whenever that name is mentioned - such as earlier in this sentence).

The "AvaraNa" that Lakshmi/Razia faces is brought out well. For instance, she attends a conference on text book writing that is quite reminiscent of the "detoxification" effort of our honorable government. None of the professors in that meeting is able to answer Lakshmi in argument and yet, her points never go well with the establishment. It is as if they are unable to see the evident truth that is in front of their eyes - which is what AvaraNa really is.

A piece about AvaraNa can never be complete without mention of Prof. Shastri's character. This is a character that has tasted the wonderful benefits of being a celebrity Socialist in India. This smooth talking educationist has shades of several real well-known personalities in him. I won't mention who it is - but it will be pretty evident for anyone who reads the book. Shastri is the one who persuades Lakshmi to take up Islam as an act of rebellion against "oppressive Hinduism". Prof. Shastri has the wonderful ability of reinterpreting any event of history in that communistic light - in terms of oppressors and the oppressed, much similar to that of several of our comrades. For instance, he interprets Hampi's ruins as due to Shaiva-VaishNava clashes instead of Islamic Iconoclasm. He epitomizes the class of left leaning intellectuals that have sold their conscience to the establishment in return for the favors it bestows upon them. Of course, he is not an honest man as well.

The novel ends with Lakshmi/Razia trying to publish her novel, to find it banned by the government. A consoling part of the novel is that Amir, Razia's husband realizes what his wife has been fighting for and gets ready to help her. A list of books read by Razia/Lakshmi can be found at the end of the book and it also serves as a bibliography - something that is unheard of for a novel. Bhyrappa has resorted to this to defend the book from possible bans. His logic is the same as his character's. If his book is banned, then each and every book in the list at the end of the book might also need to be banned.

The book is wonderfully informative and is cause for deep introspection. Bhyrappa has forever argued for relationships between communities to be based on a strong foundation of truth rather than systemic misinformation. It is no different in this book. Though Islam has come in for rough treatment, to put it mildly, there are some parts that cause a person to pause and think for a while. For instance, a Hindu character is told that his gods are not as powerful as Allah for they could not protect their own abodes from destruction at the hands of Allah's men. Having seen temples at Somnath, Varanasi and Mathura destroyed, won't any Hindu feel demoralized? That argument about the relative power of gods, though childish, can provoke some serious thought.

Amir, though born and brought up a Muslim, sees his wife's plight and sides with her at the end of the book. In my mind, this also shows that Bhyrappa is still an optimist. People may deride Bhyrappa for being an anti-Islamic person after they read this book. But they can never say that he is anti-human. Bhyrappa seems to believe that this fundamental human quality will triumph over any religious dogma.

Bhyrappa, in my opinion, has been a bit simplistic in several parts in the novel. For instance, Shastri's wife is a staunch British Catholic and wants her daughter to grow up as one. But, just think of it. A British woman who can marry an Indian against her parent's wishes doesn't look like she can be as rigid as portrayed in the book. Certain situations in the novel look artificially set up, as if they were there just for a theological discussion waiting to happen. And finally, I don't know if any writer can escape this - but a few characters and situations in AvaraNa seemed like callbacks to older works of Bhyrappa.

Though most of the facts related in the book were already known by me and some of the books in the bibliography had already been read by me, this book's worth, IMO, is in the literary presentation. The parallel track, the imagery - for instance, that of a cow whose calf has been tied up elsewhere (there are several other examples if one cares to read deeply) , the language, the situations and the character development are all outstanding.

However, superficial readers of the book might feel a strong feeling against Islam, which is certainly NOT Bhyrappa's intent. But he definitely wants to discuss "minority-ism" in India. This is similar to the spirit in which he wrote against Girish Karnad's glorification of Tipu Sultan as a national hero. But because of all this, it may not go down too well with the government.

My only hope is that this does not lead to some more mindless violence and yet another idiotic book ban.

If you haven't read it yet, please do. Sahitya Bhandara's Bangalore number is 2287-7618.

ಭೈರಪ್ಪನವರ "ಪರ್ವ": ಚಿಂತನೆಗಳು: ಭಾಗ ೩

ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದ ಹಾಗೆ ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರದೇ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಾನ. ಇವರ ವಿಚಿತ್ರದ ಹುಟ್ಟಿನ ಬಗ್ಗೆ ನನಗನಿಸಿದ್ದನ್ನು ಹಿಂದೆಯೇ ಬರೆದಿದ್ದೆ. ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹೇಗೆ ನೋಡಲಾಗಿದೆ ಎನ್ನುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಕೂಡ ಹಿಂದಿನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಬರೆದದ್ದಾಯ್ತು. ಈಗ ಪರ್ವದಲ್ಲಿನ ಪಾಂಡವರು ನನಗೆ ಹೇಗೆ ಕಂಡರು ಅನ್ನುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಬರೆಯುತ್ತೇನೆ.

ಚಿಕ್ಕಂದಿನಿಂದ ನನಗೆ ಮಹಾಭಾರತವೆಂದರೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಹೆಸರು ಭೀಮನದು. ರಾಮಾಯಣವೆಂದರೆ ಆಂಜನೇಯನದು. ಇದು ನನ್ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿಷಯವೋ ಅಥವಾ ಎಲ್ಲ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲೂ ಹಾಗೆಯೋ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಅರಿಯೆ. ಭೀಮನ ನಂತರದ ಹೆಸರು ಅರ್ಜುನನದು. ಧರ್ಮರಾಯ ಮತ್ತು ಯಮಳರ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚನೆ ಸಹ ಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ವಯಸ್ಸಾಗುತ್ತಾ ಭಾರತದ ಅರ್ಜುನನ ಪರಾಕ್ರಮವು ಮತ್ತು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಧರ್ಮಪ್ರಜ್ಞೆ ನನ್ನನ್ನು ಭೀಮನನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ನೇಪಥ್ಯಕ್ಕೆ ತಳ್ಳುವ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿತ್ತು. ಆದರೆ "ಪರ್ವ" ಓದಿದ ಮೇಲೆ ನನ್ನ ಚಿಕ್ಕಂದಿನ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನೋಡುವಂತಾಯ್ತು.

"ಪರ್ವ"ದಲ್ಲಿಯೂ ನನ್ನ ಚಿಕ್ಕಂದಿನಲ್ಲಿ ಹೇಗೋ ಹಾಗೆಯೇ! ಪಾಂಡವರಲ್ಲಿ ಭೀಮನಿಗೆ ಅಗ್ರ ಸ್ಥಾನ. ನಂತರದ್ದು ಅರ್ಜುನನದು. ಧರ್ಮ-ನಕುಲ-ಸಹದೇವರದು ನಾನು ಹಿಂದೆಯೇ ಬರೆದ ಹಾಗೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಆಟಕ್ಕುಂಟು ಲೆಕ್ಕಕ್ಕಿಲ್ಲ ಅನ್ನುವ ಬಗೆಯವರು.

ಭೀಮನ ಪ್ರಸಕ್ತಿ ಬಂದಾಗ ಅವನು ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಹೆಂಡತಿಯಾದ ಹಿಡಿಂಬೆಯನ್ನು ನೋಡಲು ಹೋಗುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಅದು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮಗನಾದ ಘಟೋತ್ಕಚನ ಸಾಹಾಯ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಲು. ಹಿಂದೆ ಹಿಡಿಂಬೆಯನ್ನು ಮಗುವಾದ ಘಟೋತ್ಕಚನನ್ನೂ ಹಾಗೆಯೇ ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಟದ್ದರ ಬಗ್ಗೆ ಅಳುಕು ಭೀಮನಿಗೆ ಸಹಜವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಿಳಿದೂ ತಿಳಿದೂ ದೇವಸೇನಾನಿಯಾದ ವಾಯುವಿನಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ಪಡೆದ ತಾಯಾದ ಕುಂತಿಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟದ್ದರ ಬಗ್ಗೆ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪವೂ ಇರುತ್ತದೆ. ನಾನೆಂದಿಗೂ ಹಿಡಿಂಬೆಯೊಂದಿಗಿನ ಭೀಮನ ಪುನಃಸಮಾಗಮದ ವಿಷಯವಾಗಿ ಯೋಚಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. "ಪರ್ವ" ಅದು ಹೇಗಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು ಅನ್ನುವುದನ್ನು ಮನೋಜ್ಞವಾಗಿ ತೋರುತ್ತದೆ. ಪತ್ನೀ-ಸುತರನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಯಾವ ನೈತಿಕ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಮಗನ ನೆರವನ್ನು ಕೇಳಲು ಭೀಮನಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದಿರಬಹುದು? ಘಟೋತ್ಕಚನಿಗೂ ಹೆಂಡತಿ ಮಕ್ಕಳಿರುತ್ತಾರೆ. ಮಗ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಾಯುವನು ಎಂದು ಮೊದಲೇ ತಿಳಿದ ಪರ್ವದ ಓದುಗನಿಗೆ ಈ ಸಂಗತಿ ಸ್ವಲ್ಪ ದುಃಖವುಂಟಾಗುವ ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಭೀಮನದು ಭೌತಿಕ ಸ್ತರದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿದ ಪಾತ್ರ. ತಿಳಿದವರೊಬ್ಬರು ಈ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಭೈರಪ್ಪನವರು ಧ್ವನಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದರು. "ಪರ್ವ"ದಲ್ಲಿ ಭೀಮನಿಗೆ ತನ್ನ ದೇಹದ ಅವಯವಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೇ ಚಿಂತೆ. ಬೆವರು, ಹಸಿವು, ಬಿಸಿಲು ಇತ್ಯಾದಿ. ಜೊತೆಗೆ ಅವನ ಚಿಂತನೆಗಳೂ ಹಾಗೆ. ಧರ್ಮರಾಯನ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟು ಬೀಳಲು ಭೀಮನಿಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಸುತರಾಂ ಇಷ್ಟವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಜೂಜಾಡುವ ತನ್ನ ಅಣ್ಣನ ಕೈಗಳನ್ನೇ ಸುಟ್ಟು ಹಾಕುವ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಕೋಪ ಅವನಿಗೆ. ದ್ರೌಪದಿಗಾದ ಅವಮಾನಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಯಿಸಿದವನೇ ಭೀಮ. ಇವನೂ ದ್ರೌಪದಿಯೂ ಸಮಾನಮನಸ್ಕರು. ನನಗೆ "ಪರ್ವ"ದ ಭೀಮ ಬಹಳ ಹಿಡಿಸಿದ. ಪ್ರಾಯಃ ಏಕೆಂದರೆ, ಮೂಲದ ಭೀಮನಿಗೂ ಇವನಿಗೂ ಕಡಿಮೆ ಅಂತರವಿರುವ ಕಾರಣವಿರಬಹುದು.

ಇದಾದ ನಂತರ ಅರ್ಜುನನದು. ಅರ್ಜುನನು ಪರ್ವದಲ್ಲೂ ಅಪ್ರತಿಮ ಬಿಲ್ಲುಗಾರ. ಆದರೆ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಅವನಿಗೆ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಹಾಗೆ ಒಂದು ಜಂಭ. ಜೊತೆಗೆ ವಿಲಾಸಿ ಪುರುಷ ಬೇರೆ. ಇವನಿಗೆ ಹಲವರು ಹೆಂಡತಿಯರು. ದ್ರೌಪದಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದ ಅರ್ಜುನ ಅವಳಿಂದ ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿಯೂ ಅದನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರದೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ದ್ರೌಪದಿಗೂ ಅರ್ಜುನನಿಗೂ ನಿರಂತರ ಶೀತಲ ಸಮರ. ಅರ್ಜುನನು ಸುಭದ್ರೆಯೊಡನೆ ದ್ವಾರಕೆಗೆ ತೆರಳುವಾಗ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ರಾತ್ರಿಯಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಅವನ ರಸಿಕ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ತೋರುತ್ತದೆಯೆಂದು ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಸಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದವರೊಬ್ಬರು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ತೋರಿದರು. ಅರ್ಜುನನದು ಇನ್ನೊಂದು ಗುಣವೆಂದರೆ ಅವನ "ಧರ್ಮಪರಾಯಣತೆ". ಧರ್ಮದ ಬಾಹ್ಯ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಬಹಳ ಮನ್ನಣೆ ಕೊಡುವ ಪಾತ್ರ ಅರ್ಜುನನದು. ಮೂಲದಲ್ಲೂ ಹಾಗೆಯೇ! ಆದರೆ ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅವಗುಣವೆಂಬಂತೆ ಭೈರಪ್ಪನವರು ತೋರಿದ್ದಾರೆ. ಧರ್ಮದ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ಕುತೂಹಲ ಅರ್ಜುನನಿಗಿರುವುದನ್ನು ನಾನು ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ನೋಡಲಿಲ್ಲ. ಧರ್ಮಜನ ಬಲಗೈ ಭಂಟನೆಂದರೆ ಅರ್ಜುನನೇ! ಮೂಲದ ಉತ್ತರಗೋಗ್ರಹಣ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಅನಿತರಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಮೆರೆಯುವ ಅರ್ಜುನ ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನ ವಿಷಾದದಿಂದ ಕೂಡಿ ಕೃಷ್ಣನಿಂದ ಗೀತೋಪದೇಶ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಪರ್ವದಲ್ಲಿನ ಅರ್ಜುನ ಅದನ್ನು ಪಡೆಯುವಷ್ಟು ವಿನಯಸಂಪನ್ನನಾಗಿ ನನಗೆ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ.

ಇತರ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭುಜಕೀರ್ತಿ-ಕಿರೀಟಗಳ ಹೊತ್ತ ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಶಕ್ತಿ ಸಂಪನ್ನರಾದ ಪಾಂಡವರು ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಮನುಷ್ಯರ ಹಾಗೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭೀಮಾರ್ಜುನರ ಪಾತ್ರಗಳ ಬಗೆಗಂತೂ ಹಾಗೆ ಪ್ರತಿ ನಿಮಿಷಕ್ಕೂ ಅನ್ನಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಎಲ್ಲಿ ಆ ಭೀಮಸೇನ? ಎಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿನ ಭೀಮ? ನಾರಾಯಣನ ಸಹಚರನಾದ ನರನ ಅವತಾರನಾದ ಮೂಲದ ಅರ್ಜುನನೆಲ್ಲಿ? ಪರ್ವದ ಅಹಂಕಾರಿ ವಿಲಾಸಿ ಪುರುಷ ಅರ್ಜುನನೆಲ್ಲಿ? ಆದರೂ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಗೆಲುವಿಗೆ ಕಾರಣರು ಈ ಇಬ್ಬರೆ! ಪರ್ವದಲ್ಲಿಯೂ ಹೀಗೇ ಇರುವುದು.

ಇವರಿಬ್ಬರ ನಂತರ ಧರ್ಮರಾಯನ ಪಾತ್ರ. ನನ್ನ ಪ್ರಕಾರ ಭೈರಪ್ಪನವರು ಈ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಸಲಿಲ್ಲ. ಪರ್ವದ ಧರ್ಮರಾಜ ಒಬ್ಬ ಶಕ್ತಿಹೀನನಾದ "ಧರ್ಮಪರಾಯಣ"ನಾದ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯನಾದ ರಾಜ. ದ್ರೌಪದಿ-ಭೀಮರಿಗಂತೂ ಇವನನ್ನು ಕಂಡರೆ ಆಗದ ಹಾಗೆ ಪರ್ವ ತೋರಿದೆ. ದ್ರೌಪದಿಯ ಸ್ವಯಂವರದ ನಂತರ ಇವಳನ್ನು ಗೆದ್ದು ತಂದ ಅರ್ಜುನನ ಮುಂದೆ ಅವಳ ಮೇಲೆ ಆಸೆಯನ್ನು ಧರ್ಮರಾಯ ತೋರುತ್ತಾನೆ. ಪಾಂಡವರಲ್ಲಿ ಒಡಕು ಮೂಡದಿರಲೆಂದೇ ಕುಂತಿ ಪಾಂಚಾಲಿಯನ್ನು ಪಂಚಪತಿಗಳ ಪತ್ನಿಯಾಗೆಂದು ಒಪ್ಪಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಬೀಜ ಧರ್ಮರಾಯನೇ! ದ್ರೌಪದಿಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಅಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದೂ ಅವಳ ಮೇಲೆ ಆಸೆಯನ್ನು ಪಟ್ಟು ತಮ್ಮನ ಹೆಂಡತಿಯ ಮೇಲೆ ಕಣ್ಣು ಹಾಕಿದವನಾಗಿ ಧರ್ಮರಾಯ ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ದ್ರೌಪದಿಯಂತೂ ಇವನ ಬಗ್ಗೆ "ಧರ್ಮದ ಗಬ್ಬು" ಬರುವ ಬಾಯವನೆಂದು ತನ್ನಲ್ಲಿಯೇ ಬೈದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ.

ಇಡೀ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಜ ತಪ್ಪು ಮಾಡುವುದು ನನಗೆ ಕಂಡ ಹಾಗೆ ಎರಡು ಬಾರಿ. ಒಂದು ದ್ಯೂತದ ಆಮಂತ್ರಣವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ ಪಟ್ತದ ರಾಣಿಯನ್ನೂ ತಮ್ಮಂದಿರನ್ನೂ ಪಣವಾಗಿಡುವುದು. ಎರಡನೆಯದು ದ್ರೋಣನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವಾಗ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುವುದು. ಎರಡನೆಯದು ತಪ್ಪಲ್ಲ ಬಿಡಿ. ಆದರೂ ಇವೆರಡೆ ನನಗೆ ಕಾಣಿಸುವುವು. ಯಕ್ಷಪ್ರಶ್ನೆಯ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮಂದಿರೆಲ್ಲರನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು ಧರ್ಮಜ ಅಲ್ಲವೇ? ಸ್ವರ್ಗಾರೋಹಣದಲ್ಲಿಯೂ ನೇರವಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಅನುಮತಿ ದೊರೆತದ್ದು ಧರ್ಮಜನಿಗೇ ಅಲ್ಲವೇ? ಆದರೂ ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಇವೆರಡು ಸಂಗತಿಗಳು ಧರ್ಮರಾಯನ ಪರವಾಗಿ ವಕಾಲತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸೋತ ಹಾಗೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ತೀರ ದುರ್ಬಲ ಪಾತ್ರವಾಗಿ ಕಂಡಿದೆ. ನನಗೆ ಪರ್ವದಲ್ಲಿನ ಧರ್ಮಜನ ಪಾತ್ರ ಹಿಡಿಸಲೇ ಇಲ್ಲ.

ನಕುಲ-ಸಹದೇವರನ್ನು ಬಿಡಿ, ಅಯ್ಯೋ ಪಾಪವೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಇವರ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಯಾರೂ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿಲ್ಲ. ಪರ್ವದಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ !

ಪಾಂಡವರ ಶಕ್ತಿಗೆ ಅವರ ಧರ್ಮವೇ ಕಾರಣವೆಂದು ಭೈರಪ್ಪನವರು ತೋರಿದ್ದಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಎಂದಿಗೂ ದಾಸೀಗಮನವನ್ನು ಮಾಡದವಾರು ಪಾಂಡವರು. ಹೀಗೆ ಇಂದ್ರಿಯ ಲೋಲುಪರಾಗದೆ ತಮ್ಮಲ್ಲಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನುಳಿಸಿಕೊಂಡು, ಸೋಲಿನ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ತಪ್ತರಾಗಿ ವಿಜಯಗಳಿಸಿದವರು ಪಾಂಡವರು. ಆದರೆ ಎಂಥ ವಿಜಯ ಅದು?

ಮುಂದಿನ ಬಹುಮುಖ್ಯವಾದ ಪಾತ್ರ, ಕುಂತಿಯ ಹಾಗೆಯೇ ಪಾಂಡವರನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿಯೇ ಇಡುವ ಇನ್ನೊಂದು ಪಾತ್ರ. ಅದು ದ್ರೌಪದಿ! ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಐದು ಪತಿಗಳ ವರವನ್ನು ಬೇಡಿದ ಕಾರಣ ದ್ರೌಪದಿಯು ಐದು ಜನ ಗಂಡಂದಿರನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕಾಯ್ತು ಎಂದೆಲ್ಲ ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ. ಪರ್ವದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಧರ್ಮರಾಯನ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಇದರ ಕಾರಣವೇನೆಂದು ನೋಡಿದ್ದಾಯ್ತು. ಇವಳದ್ದು ಕೂಡ ದೊಡ್ಡ ಪಾತ್ರ.

ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಾತು ಹೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ. ಭೈರಪ್ಪನವರ ಸ್ತ್ರೀಪಾತ್ರಗಳು ಅವರ ಪುರುಷಪಾತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಮೂಡಿಬರುತ್ತವೆ. ಗೃಹಭಂಗದ ನಂಜಮ್ಮನಾಗಲಿ, ಸಾರ್ಥದ ಚಂದ್ರಿಕೆಯಾಗಲಿ, ಅಥವಾ ಧರ್ಮಶ್ರೀಯ ಲಿಲ್ಲಿಯಾಗಲಿ, ದಾಟುವಿನ ಸತ್ಯೆಯದಾಗಲಿ - ಇವರ ಸ್ತ್ರೀಪಾತ್ರಗಳೆಲ್ಲವೂ ವಿಭಿನ್ನ, ಸುಂದರ, ಮನೋಜ್ಞ. ಇವರ ಅಂತಃಕರಣ ಹೆಂಗಸರಿಗಾಗಿ ಮಿಡಿಯುತ್ತದೆಂದು ಯಾರಾದರೂ ಹೇಳಬಹುದು. ಭೈರಪ್ಪನವರ ತಾಯಿಯವರು ಅವರ ಮೇಲೆ ಗಾಢವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿರುವುದನ್ನು ಅವರು ತಮ್ಮ ಆತ್ಮಕಥೆಯಾದ "ಭಿತ್ತಿ"ಯಲ್ಲೇ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅದೇ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.

ಸರಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ದ್ರೌಪದಿಯ ಕಡೆ ಬರೋಣ. ದ್ರೌಪದಿ ಐದು ಗಂಡಂದಿರನ್ನು ಪಡೆದ ಹೆಂಗಸು. ಯುವತಿಯಾಗಿ ಪಾಂಡವರ ಮನೆ ಸೇರಿದ ಕೃಷ್ಣೆ (ಪರ್ವದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇದೇ ಹೆಸರಿನಲ್ಲೇ ದ್ರೌಪದಿಯ ಸಂಬೋಧನೆ ಆಗುವುದು) ತನ್ನ ಅತ್ತೆಯಾದ ಕುಂತಿಯಿಂದ ಐದು ಬಲಿಷ್ಠರಾದ ಗಂಡಂದಿರನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ನಿಭಾಯಿಸುವುದು ಹೆಮ್ಮೆಯ ಸಂಗತಿಯೆಂಬ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ ಕುಂತಿಗೆ ಒಮ್ಮೆ ಒಬ್ಬರ ಸಂಪರ್ಕವಿದ್ದರೆ ದ್ರೌಪದಿಗೆ ಐದೂ ಜನರ ಸಂಪರ್ಕವೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ. ನಂತರ ದ್ರೌಪದಿಯು ಅದು ಎಂಥ ತಪ್ಪಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ನೆನೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಪ್ರತಿದಿನ ಒಬ್ಬ ಗಂಡನಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ದ್ರೌಪದಿ ಹಸಿದ ಹೆಬ್ಬುಲಿಗಳಿಗೆ ಹುಲ್ಲೆ ಸಿಗುವ ಹಾಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಹೋಗುತ್ತಾಳೆ. ಇದು ನನ್ನ ಮಾತಲ್ಲ - ದ್ರೌಪದಿಯೇ ತನ್ನ ಸ್ವಗತದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಮಾತಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಎಂಥವರಾದರೂ ಅನುಕಂಪವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಬಹುದು. ನಂತರ ಒಂದು ವರ್ಷ ಒಬ್ಬ ಗಂಡನೊಂದಿಗೆ ಸಂಸಾರ ಎಂದು ಒಪ್ಪಂದವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಗತಿ ಮಡಿವಂತರಿಗೆ ಕಷ್ಟವೆಂದೆನಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಇದು ಮಹಾಭಾರತದ ಕಥೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಅಸಮಂಜಸ ಸಂಗತಿಯೆಂದೇನೂ ಅನ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂದ ಹಾಗೆ, "ಪರ್ವ" ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳಿಗಲ್ಲ!

ಭಾರತದ ಸ್ಥೂಲಕಥೆಯನ್ನೋದುವವರಿಗೆ ಇಂಥ ಒಂದು ಸಮಸ್ಯೆಯ ಅರಿವೇ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಭೈರಪ್ಪನವರ ಪ್ರತಿಭೆ ಅಂಥ ಕತ್ತಲೆಯ ಕೋಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುವುದೇ ಆಗಿದೆ.

ದ್ರೌಪದಿಯು ಬಹಳ ರೂಪವತಿಯೆಂದು ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಪರ್ವದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ತೋರಿಸಿದೆ. ಅವಳ ಮಟ್ಟಿಗಂತೂ ಅವಳ ರೂಪವೇ ಅವಳ ಶತ್ರು! ಹೆಚ್ಚು ವಯಸ್ಸಾದರೂ ತನಗಿಂತ ಕಿರಿಯರಾದ ಕೀಚಕ ಮತ್ತು ಜಯದ್ರಥರು ಕೂಡ ಅವಳಲ್ಲಿ ಆಸೆ ಪಡುತ್ತಾರೆ, ಅವಳನ್ನು ವ್ಯಥೆಗೀಡು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ದ್ರೌಪದಿ ಈ ಅನರ್ಥಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ ತನ್ನ ವಯಸ್ಸಾದರೂ ಮಾಸದ ಸುಂದರ ರೂಪವನ್ನೇ ಶಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಇವಳಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಆಸರೆಯಾಗುವುದು ಭೀಮ. ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸಿ, ಕೋರಿಕೆಗಳನ್ನು ತೀರಿಸುವ ಭೀಮನೇ ಇವಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಅವಳಿಗೆ ಪಾಂಡವರಿಂದ ಐದು ಮಕ್ಕಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರಷ್ಟೆ. ಆ ಉಪ-ಪಾಂಡವರು ಯುದ್ಧದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನಿಂದ ಕ್ರೂರವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಮೂಡಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೆ ಭೈರಪ್ಪನವರಿಗೆ "hats off" ಹೇಳದೆ ಬೇರೆ ದಾರಿಯಿಲ್ಲ. ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನ ಸಾವಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನು ಬಹಳ ಗೋಳಿಟ್ಟಿರುತ್ತಾನೆ. ಭೀಮನೂ ಘಟೋತ್ಕಚನ ಸಾವಿನಲ್ಲಿ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿರುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಉಪಪಾಂಡವರು ಸತ್ತಾಗ - ಅವರನ್ನು ಕುರಿತು ಅವರ ತಂದೆಯರು ಶೋಕಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾರು ಯಾವ ಮಗುವಿನ ತಂದೆಯೋ ಎಂದು ತಿಳಿಯದೆ ಈ ಶೋಕರಾಹಿತ್ಯವೋ ಎಂಬಂತೆ ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಜ್ಞಾಪಿಸಿದ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡಿ ಎಂದು ದ್ರೌಪದಿ ಹೇಳಿದಾಗ ಮನಸ್ಸು ಅವಳ ಅವಸ್ಥೆಗೆ ಮರುಗದೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

ಭೈರಪ್ಪನವರ ಪ್ರತಿಭೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಮಾತು. ಅವರು ಮೂಲಭಾರತದಲ್ಲಿಯೂ ಸಲೀಸಾಗಿ ಸೇರಬಲ್ಲಂಥ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಅಷ್ಟು ಸುಲಭಾವಾದ ಕೆಲಸವಲ್ಲ. ಹಿಂದಿನ ಪ್ಯಾರಾದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಸಂಗತಿ ಈ ಬಗೆಯದು. ಪಾತ್ರಗಳ ಒಳ ಹೊಕ್ಕು ನೋಡುವ ಇವರ ಈ ಪ್ರತಿಭೆಯೇ ಈ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಕೃತಿಗೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಕುಂತಿಯ ಹಾಗೆಯೇ ದ್ರೌಪದಿಯದೂ ದೊಡ್ಡ ಪಾತ್ರ.

ಪರ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯಲು ಹೊರಟು ಆಗಲೇ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ. ಇದೇನು ಪರ್ವವನ್ನೇ ಮತ್ತೆ ಇಲ್ಲಿ "ಕಾಪಿ" ಮಾಡಬೇಕ ಅನ್ನುವ ಅನುಮಾನ ನನಗೆ. ಆದರೆ ಬರೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ ಅದು ಬರೆಸಿಕೊಂಡೇ ಹೋಗುತ್ತದೆ. "ಪರ್ವ" ಅಷ್ಟು ವಿಚಾರಪ್ರಚೋದಕ ಕೃತಿ. ಇನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಬರೆಯಲಾರೆ. ಮುಂದಿನ ಭಾಗಗಳ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಈಗಲೇ ಹೇಳಿಬಿಡುತ್ತೇನೆ.

ನಾಲ್ಕನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ - ಇನ್ನಷ್ಟು ಪಾತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ - ಕೃಷ್ಣ (ಯಾದವ ಕುಲ) ಮತ್ತು ವ್ಯಾಸರ ಬಗ್ಗೆ. ಭೀಷ್ಮಾದಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಐದನೆಯ ಹಾಗೂ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ - "ಪರ್ವ"ದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದರೂ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಗತಿಗಳು - ಆಹಾರ, ಜೀವನ ರೀತಿ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂಗತಿಗಳು - miscellaneous - ಅನ್ನುತ್ತಾರಲ್ಲ, ಅದರ ಬಗ್ಗೆ.

ಇದನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿರುವುದು ನನ್ನ ಜ್ಞಾಪಕಕ್ಕೋಸ್ಕರ. ಹೀಗನ್ನಿಸಿತ್ತು ಪರ್ವವನ್ನು ಆಗ ಓದಿದಾಗ ಎಂದು ನನಗೆ ತಿಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು. ಇತರರಿಗೆ ಇದು ಚಿಂತನೆಗೆ ಗ್ರಾಸವಾಗುವುದಾರದೆ ನನಗೆ ಸಂತೋಷ.

ಭೈರಪ್ಪನವರ ಪರ್ವ: ಚಿಂತನೆಗಳು : ಭಾಗ ೨

ಎಷ್ಟು ದಿವಸಗಾಳದವು ಬರೆದು ಎಂದೆನಿಸುತ್ತಿದೆ. ಪರ್ವ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಜಾರುತ್ತಾ ಇದೆ. ಆದರೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಬಂದ ಹಲವು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಮರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಹಾಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳನ್ನು ಭೈರಪ್ಪನವರು ಹೇಗೆ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆನ್ನುವ ಬಗೆಗೆ ನನಗೆ ಕಂಡಿದ್ದನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತೇನೆ.

ಕಥೆಯ ಹೆಣೆಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಭೈರಪ್ಪನವರು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಅನ್ನುವುದು ಸವಕಲು ಮಾತಾದೀತು. ಭಾರತದ ಕಥೆಯನ್ನ್ಜು ಸಿಂಹಾವಲೋಕನದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆಂಬುದನ್ನು ಹಿಂದಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿಯೇ ಬರೆದಿದ್ದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಕಥೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಿರುವ ಪಾತ್ರಗಳು ಕಥೆಯ ಆ ಭಾಗವನ್ನು ಹೇಗೆ ನೋಡಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಶಕ್ತಿಗಳ ಉಲ್ಲೇಖ ಇದರಲ್ಲಿ ಲವಲೇಶದಷ್ಟೂ ಇರದಿದ್ದರೂ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಚಿಂತನಾಲಹರಿಯನ್ನು ಕ್ವಚಿದಪಿ ಬಿಟ್ಟಿಲ್ಲ.

ಕುಂತಿಯ ಸಿಂಹಾವಲೋಕನದಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಲಯದ ತಪ್ಪಲಿನ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ, ಸಂಸಾರವನ್ನು ನಡೆಸಲು ಅಶಕ್ತನಾದ ಪಾಂಡುವಿನ, ದೇವ ಜನಾಂಗದ ಜನರ ಜೊತೆ ಆದ ಸಂಪರ್ಕದ ವಿಷಯಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ಕಥೆಯ ಆ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕುಂತಿಯದೇ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದ ಮಾತೇ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕುಂತಿ ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಹೇಗಿದ್ದಳು ಎಂಬ ವಿವರ ಬಂದಿದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ತಿಳಿಯದು. ಆದರೆ ಪರ್ವದಲ್ಲಂತೂ ಕುಂತಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿಯೂ ದೈಹಿಕವಾಗಿಯೂ ದೊಡ್ಡದು. ಅದರಿಂದಲೇ ಅವಳ ಮಕ್ಕಳು ಅಷ್ಟು ಶಕ್ತಿವಂತರಾದುದು. ಪಾಂಡವರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮೂವರು ಇವಳ ಮಕ್ಕಳು - ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಖ್ಯಾತರು. ಯಮಳರಾದ ನಕುಲ-ಸಹದೇವರು ಮಾದ್ರಿಯ ಮಕ್ಕಳು, ಆಟಕ್ಕುಂಟು ಲೆಕ್ಕಕ್ಕಿಲ್ಲ ಅನ್ನುವಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗಿನ ಪಾತ್ರದವರು. ಧರ್ಮ ಭೀಮಾರ್ಜುನರ ಶಕ್ತಿ ತಾಯಿಂದ ಬಂದದ್ದು ಎಂದು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಭೈರಪ್ಪನವರು ಕಾಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕುಂತಿಯ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತೆ ಕರ್ಣನ ಪ್ರಸಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಾನಂತರವೂ ಅವಳ ಪಾತ್ರ ಬರುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕುಂತಿಯ ಪಾತ್ರ ನೋಡಿದಾಗ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬಂದ ಮಾತು - ದೊಡ್ಡ ಜೀವ ಎಂಬುದು. ರಾಜ ವೈಭವಗಳನ್ನೂ ಪತಿಯಿದ್ದರೂ ಅನುಭವಿಸಿದ ವೈಧವ್ಯವನ್ನೂ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಬಂದ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನೂ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಪಟ್ಟ ಪಾಡನ್ನೂ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಆದ ಮಾರಣಹೋಮವನ್ನೂ - ಇವುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದನ್ನೂ ಕುಂತಿ ಅನುಭವಿಸಿದಳು. ದೊಡ್ಡ ಜೀವ ಅನ್ನದೇ ಬೇರೆಯ ಮಾತಿಲ್ಲ. ಕುಂತಿಗೆ ಭೈರಪ್ಪನವರು ಕರ್ಣನ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಕುಂದು ತಂದಂತೆ ಕಂಡರೂ ಆಗಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಅನಿವಾರ್ಯವೆಂಬಂತೆ ಕಾಣಿಸಿ ಅವಳ ಘನತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಯೇ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು.

ಪಾಂಡವರ ತಾಯಿಯ ಪಾತ್ರ ಹೀಗಾದರೆ ಕೌರವರ ತಾಯಿಯ ಪಾಡು ಹೇಗೆ? ಮೂಲದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧಾರಿ ಪತಿವ್ರತಾಧರ್ಮದ ಪಾಲನೆಗೋಸ್ಕರ ಕಣ್ಣುಪಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡರೆ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ದೊಡ್ಡಸ್ತಿಕೆ ತೋರಲು ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸವೆಂಬಂತೆ ಭೈರಪ್ಪನವರು ತೋರಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿಯೂ ಗಾಂಧಾರಿ ಪತಿವ್ರತೆಯೇ! ಆದರೆ ಅಕೆಯ ಕಣ್ಣುಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಧರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಬೇರೆ. ಕುರುಡನಾದ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನಿಗೆ ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಯಾರು ತಾನೇ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು? ಕನ್ಯಾಶುಲ್ಕವನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ನಂತರವೇ ಭೀಷ್ಮರು ಗಾಂಧಾರಿಯನ್ನು ಕರೆತಂದದ್ದು. ಶುಲ್ಕಕ್ಕಾಗಿ ಬಂದ ಹೆಣ್ಣು, ಕುರುಡನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ಇನ್ನು ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ನೋಡಿದರೇನು, ಬಿಟ್ಟರೇನು ಎಂಬ ವೈರಾಗ್ಯದ ಭಾವನೆ ಗಾಂಧಾರಿಯ ಈ ವರ್ತನೆಗೆ ಕಾರಣ (ಭೈರಪ್ಪನವರ ಪ್ರಕಾರ). ಹಸ್ತಿನಾವತಿಗೆ ಬಂದ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲರೂ ಈ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಗಾಂಧಾರಿಯನ್ನು ದೊಡ್ಡವಳು, ಪರಮ ಸಾಧ್ವಿ ಎಂದೆಲ್ಲಾ ಬಗೆದಾಗ ಇವಳಲ್ಲೂ ಇದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರೆ ಚೆನ್ನ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಬಲಿತು ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಭೈರಪ್ಪನವರು ಇಲ್ಲಿ ಮೂಲದ ಭಾರತದಲ್ಲೂ ಅಸಂಗತವೆಂದು ಕಾಣದೆ ಇರುವ ಹಾಗೆ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೆಣೆದಿದ್ದಾರೆ. ಕುಂತಿಯ ಮೇಲೆ ಈರ್ಷ್ಯೆ ಈಕೆಗೆ ಇದ್ದದ್ದೇ! ಯುದ್ಧಾನಂತರ ಕಣ್ಣುಪಟ್ಟಿ ಬೇಕೆಂದೇ ತೆಗೆಸುತ್ತಾಳೆ. ಯುದ್ಧರಂಗವನ್ನು ಕೃಷ್ಣಕುಂತಿಯರೊಡನೆ ನೋಡಿ ಬರುತ್ತಾಳೆ. ಮತ್ತೆ ಪಟ್ಟಿ ಧರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕರುಣಾಜನಕವಾದ ಸಂದರ್ಭ ಸ್ಮರಿಸಲು ಯೋಗ್ಯ. ಕೌರವರೆಲ್ಲರೂ ಹತರಾದಾಗ ಪಾಂಡವರ ಕಡೆಯವರೆಲ್ಲರೂ ಅಂಧದಂಪತಿಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಬಲವಂತವಾಗಿ ನೋಡುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ಗಾಂಧಾರಿಗೆ ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳ ಮುಖಪರಿಚಯವಿರಲಿಲ್ಲವೆಂಬುದನ್ನು ಭೈರಪ್ಪನವರು ಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಅವಳು ಪಾಂಡವರ ಕಡೆಯವರನ್ನು "ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳು ನೋಡಲು ಚೆನ್ನಾಗಿದ್ದರೇ?" ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ ಕರುಳು ಕಿವುಚಿಬರುತ್ತದೆ. ಎಂಥ ಕಲ್ಲೆದೆಯವರೂ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಹಾನುಭೂತಿಯನ್ನು ಗಾಂಧಾರಿಗೆ ನೀಡಿಯೇ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.

ಗಾಂಧಾರಿಯನ್ನು ನೋಡಿದ ಮೇಲೆ ಧೃತರಾಷ್ಟನ ಸರದಿ. ಇವನ ಕುರುಡುತನ ಎರಡು ಬಗೆಯದು. ಭೌತಿಕ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಕಾಣದೆ ಇರುವುದು ಒಂದಾದರೆ ಧರ್ಮವನ್ನು ಕಾಣದೆ ಇರುವುದು ಇನ್ನೊಂದು. ಭೈರಪ್ಪನವರು ಇದನ್ನು ಹೀಗೆಯೇ ತೋರಿದ್ದಾರೆ. ಆಗಿನ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಲೋಲುಪರು. ಸೂತಜಾತಿಯ ಪರಿಚಾರಿಕೆಯರನ್ನು ತಮ್ಮ ಕಾಮಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಆರಿಸಲು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನೂ ಇದಕ್ಕೆ ಹೊರತಲ್ಲ! ಕುರುಡನಾದರೂ ಲೋಲುಪತೆ ಬಿಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲವೆಂದು ಭೈರಪ್ಪನವರು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತೋರಿದ್ದಾರೆ. ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧಾರಿಯಿಂದ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ಪಡೆದರೆ, ಮಿಕ್ಕ ಎಂಭತ್ತಾರನ್ನು ದಾಸಿಯರಲ್ಲಿ ಪಡೆದದ್ದು. ಇವನ ಒಂದು ಪಾತ್ರದ ವಿಶೇಷವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು. ಕುರುಡನಾದರೂ ಅವನಿಗೆ ಕತ್ತಲೆಯ ಭಯ! ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಎಣ್ಣೆಯ ವಾಸನೆಯಿಂದ ದೀಪ ಬೆಳಗುತ್ತಿದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂದು ಊಹಿಸುವ ಕುರುಡನಿಗೆ ಆ ಬೆಳಕು ಬೇಕು! ಆ ಬೆಳಕಿನ ಸೌಖ್ಯ ಬೇಕು! ಸಲಸಲವೂ ದಾಸಿಯನ್ನು "ದೀಪ ಉರಿಯುತ್ತಿದೆಯೇ" ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಈ ಒಂದು ನಡೆವಳಿಕೆಯಿಂದ ಭೈರಪ್ಪನವರು ಚೆನ್ನಾಗಿಯೇ ಸೆರೆಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ.

ಇದಾದ ಮೇಲೆ ಕಥೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬರುವ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ತಮ್ಮ ಪಾಂಡುವಿನ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ನೋಡೋಣ. ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಋಷಿಯಿಂದ ಶಪ್ತನಾದ ಪಾಂಡು ಹಿಮಾಲಯದೆಡೆ ಪತ್ನೀಸಮೇತನಾಗಿ ತೆರಳುತ್ತಾನೆ. ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಹಾಗಲ್ಲ. ಯೌವನದ ಹೊಸ್ತಿಲಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿಯಾದ ಕಾಮಕೇಳಿಯಿಂದ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯೆಲ್ಲವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ನತದೃಷ್ಟ ಪಾಂಡು. ಇವನು ಕುಂತಿಯ ನೆನಪಾಗಿಯೇ ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಅಂದವಾದ ಹೆಂಡತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಸಾರ ಮಾಡಲು ಅಶಕ್ತನಾದ ಪಾಂಡುವಿಗೆ ಕುಂತಿ ಹೇಗೆ ತಾಯ ಹಾಗೆ ಕಾಣುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ಭೈರಪ್ಪನವರು ತೋರಿದ್ದಾರೆ. ಸಂತಾನಾಪೇಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಅವನು ಹಿಮಾಲಯದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ದೇವ ಜನಾಂಗದ ಮುಖ್ಯರನ್ನು ಸಂತಾನಭಿಕ್ಷೆಗಾಗಿ ಬೇಡುತ್ತಾನೆ. ಕ್ಷೇತ್ರವಂತೂ ಕುಂತಿಯದು. ಪರ್ವದ ಪಾಂಡುವಿಗೆ ಔಷಧೋಪಚಾರಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಶಕ್ತಿ ಮರಳಬಹುದೆಂಬ ಆಸೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆಸೆ ಚಿಗುರುತ್ತಲೇ ಪಾಂಡು ಮರಣವನ್ನಪ್ಪುತ್ತಾನೆ. ಪಾಂಡವರೂ ವಸ್ತುತಃ ಪಾಂಡುವಿನ ಮಕ್ಕಳಾದರೂ ಕೇವಲ ಹೆಸರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅವನ ಮಕ್ಕಳು ಎಂದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದಿರುತ್ತದೆ. ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕುಂತಿಯ ಮಕ್ಕಳು ಎಂದೇ ಪಾಂಡವರನ್ನು ಹೆಸರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಪಾಂಡವರ ಪಾತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯಲು ಹೊರಟಿದ್ದೆ. ಅದು ಹೋಗಿ ಅವರ ಮಾತಾಪಿತೃಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆಯ್ತು. ಈಗಿನ ಭಾಗ ಆಗಲೇ ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಮುಂದಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಕಂಡ ಬೇರೆಯ ಸಂಗತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯುತ್ತೇನೆ.

ಭೈರಪ್ಪನವರ ಪರ್ವ: ಚಿಂತನೆಗಳು - ಭಾಗ ೧

ಗದುಗಿನ ನಾರಣಪ್ಪ ತನ್ನ ಕರ್ಣಾಟಭಾರತಕಥಾಮಂಜರಿಯಲ್ಲಿ - "ತಿಣಿಕಿದನು ಫಣಿರಾಯ ರಾಮಾಯಣದ ಕವಿಗಳ ಭಾರದಲಿ" ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿದ್ದಾನೆ. ರಾಮಾಯಣವು ಹಿಂದಿನ ಅನೇಕ ಕವಿಗಳಿಗೆ ಕಾವ್ಯಸ್ಫೂರ್ತಿಯನ್ನೊದಗಿಸಿದ್ದರೂ ಆಧುನಿಕರಿಗೆ ಅದರಲ್ಲಿನ ಕಥೆ ಚರ್ವಿತ-ಚರ್ವಣವಾಗಿ ಕಂಡಿದೆ ಎಂದು ನನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆ. ರಾಮಾಯಣದ ಕಥೆಯ ಮುಖ್ಯ ಧಾರೆ ಉಪಕಥೆ ಉಪಾಖ್ಯಾನಗಳೆಂಬ ಹೆಚ್ಚು ಕವಲುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರದೆ ನೇರವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಭಾರತ ಹಾಗಲ್ಲ. ರಾಮಾಯಣ ದೊಡ್ಡ ನದಿಯಾದರೆ ಭಾರತ "ಮಹಾ" ಎಂಬ ಅನ್ವರ್ಥ ಬಿರುದನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಸಾಗರಸದೃಶವೆನಿಸಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ನಿತ್ಯನೂತನವಾಗಿ ಕೂಡ ಕಂಡಿದೆ. ರಾಮಾಯಣ ಭಾರತಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನೇ ಗಮನಿಸಿದರೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಗಾತ್ರದಲ್ಲೂ ವಿಷಯವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲೂ ಮಹಾಭಾರತಕ್ಕೆ ಮಹಾಭಾರತವೇ ಸಾಟಿ.

ಇಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾದ ಭಾರತವನ್ನು ಸ್ವಂತ ಕಾವ್ಯಪ್ರತಿಭೆಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯವೇ. ಆದರೂ ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಪಂಪರಾದಿಯಾಗಿ ಹಲವು ಕವಿಗಳು ಕನ್ನಡದಲ್ಲೂ, ಕಾಲಿದಾಸ, ಭಾರವಿ, ಮಾಘ, ರಾಜಶೇಖರ, ಭಾಸ, ಭಟ್ಟನಾರಾಯಣ ಮೊದಲಾದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಕವಿ-ನಾಟಕಕಾರರೂ ಮಹಾಭಾರತದಿಂದ ಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಮಹಾಭಾರತದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ಉತ್ತಮ ಕೃತಿಗಳ ಸಾಲಿಗೆ ನಮ್ಮ ಭೈರಪ್ಪನವರ ಪರ್ವವನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಸೇರಿಸಬಹುದು, ಸೇರಿಸಲೇ ಬೇಕು.

ಮಹಾಭಾರತದ ಕಥೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದಿರುವಂಥದು. ಅದನ್ನಾಧರಿಸಿ ಕೃತಿನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುವವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಡಿಯ ಕಥೆಯ ನಿರೂಪಣೆಗೆ ಹೋಗದೆ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಮಾತಿನ ಚಮತ್ಕಾರವನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ ಹೆಚ್ಚು ರಂಜಕವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಭೈರಪ್ಪನವರ ಪರ್ವ ಈ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗದ ಭಿನ್ನ ಕೃತಿ.

"ಪರ್ವ" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲೇ ಸಾಕಷ್ಟು ಅರ್ಥ ಅಡಗಿದೆ. ಮಹಾಭಾರತದ ಪರ್ವಗಳನ್ನು ಜ್ಞಾಪಿಸುವಂಥ ಈ ಪದ ಎರಡು ಯುಗಗಳ ಮಧ್ಯೆ, ಆ ಯುಗಗಳ ಧರ್ಮಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಇರುವ ಸಂಧಿಕಾಲ ಅನ್ನುವುದನ್ನು ಕೂಡ ತನ್ನ ಅರ್ಥವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಒಳಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆ. ಈ ಅರ್ಥವು ಇಡೀ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಫುಟವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ. ದ್ವಾಪರ ಮತ್ತು ಕಲಿಗಳ ನಡುವೆ ಇದ್ದ ಕಾಲವನ್ನು ಮಹಾಭಾರತ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದು ತಿಳಿದ ಸಂಗತಿಯೇ. ಯುಗಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸದೆ ಆ ಅರ್ಥ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿಯುವ ಹಾಗೆ ಕಥೆ ಹೆಣೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ಮದ್ರ ದೇಶದ ಶಲ್ಯ ಮಹಾರಾಜನ ಮಗ ರುಕ್ಮರಥನ ಚಿಂತನೆಗಳಿಂದ ಕಥೆಯ ಆರಂಭ. ಆ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪಾಂಡವರು ತಮ್ಮ ಅಜ್ಞಾತವಾಸದ ನಂತರ ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಯುದ್ಧಸನ್ನಾಹದಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ. ಕೌರವರು ಪಾಂಡವರು ತಮ್ಮ ಸುತ್ತಣ ಪ್ರದೇಶಗಳ ರಾಜರನ್ನು ಓಲೈಸುವ ಯತ್ನ ನಡೆದಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ಸಿಂಹಾವಲೋಕನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಥೆಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಅದೇ ಒದಗಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ.

ಒಂದು ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲೇಬೇಕು. ಮಹಾಭಾರತದ ಕಥೆಯನ್ನು ಸುಮಾರು ಚೆನ್ನಾಗಿಯೇ ತಿಳಿದ ನನಗೆ "ಪರ್ವ" ಪಾತ್ರಗಳ ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ಹೊಕ್ಕು ತೋರಿಸಿದ್ದು ಚೆನ್ನಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಮಹಾಭಾರತದ ಕಥೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ ಅಂದರೆ ಅದರ ಕಥೆಯ ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಪರಿಚಯವಿಲ್ಲದೆ "ಪರ್ವ"ವನ್ನು ಸವಿಯಬಹುದೇ? ನನ್ನ ಪ್ರಕಾರ : ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಭಾರತೀಯರು ಯಾರಾದರೂ ಮಹಾಭಾರತದ ಸ್ಥೂಲಪರಿಚಯವನ್ನಾದರೂ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಭೈರಪ್ಪನವರಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಕೂಡ ಇದು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಷ್ಟವೇ ಇರಬಹುದು.

ಧರ್ಮದ್ವಯದ ನಡುವೆ ಇರುವ ಸಂಗ್ರಾಮವೆಂಬುದಾಗಿ ಪಾಂಡವ-ಕೌರವರ ಯುದ್ಧ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದು ಯಾವ ಧರ್ಮವೆಂದರೆ ಕಥೆಯ ಮೊದಲಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕು. ಅಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ "ನಿಯೋಗ" ವೆಂಬುದು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಸರ್ವರಿಂದಲೂ ಮಾನ್ಯವಾದ ಪದ್ಧತಿ. ಇಂದು "In vitro fertilization" ಅನ್ನು ಎಷ್ಟು ಸಹಾನುಭೂತಿಯಿಂದ ನೋಡುತ್ತೇವೆಯೋ ಅಷ್ಟೇ ಮಾನ್ಯತೆ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿಯೋಗ ಪದ್ಧತಿ ಕೂಡ ಪಡೆದಿತ್ತೆಂಬಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಪತಿ ಅಶಕ್ತ ಅಥವಾ ಮೃತನಾದಾಗ ವಂಶವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಲು ಒಬ್ಬ ಶುದ್ಧಚಾರಿತ್ರ್ಯದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ವೀರ್ಯದಾನ ಪಡೆದು ಗರ್ಭಧರಿಸುವುದೇ ಈ ಪದ್ಧತಿ. ಈಗ ಇದರ ಮತ್ತೊಂದು ರೂಪ ವೀರ್ಯ"bank" ಗಳಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದೆ.

ನಿಯೋಗ ಮಹಾಭಾರತದ ಕಥೆಗೆ ಎಷ್ಟು ಮುಖ್ಯವೆಂಬುದನ್ನು ನಾನು ಅಷ್ಟು ಮನಗಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಭೈರಪ್ಪನವರಿಗೆ ಇದು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಕಂಡಿದ್ದರಲ್ಲಿ ಆಶ್ಚರ್ಯವೇನಿಲ್ಲ. ಭೀಷ್ಮನು ಸತ್ಯವತಿಯನ್ನು ತನ್ನ ತಂದೆಗೆ ಕೊಡಿಸಿ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಸುವಾಗ ಮಾಡಿದ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯೇ ಮುಂದಿನ ಕಥೆಗೆ ಕಾರಣ. ನಂತರ ಸತ್ಯವತಿಯ ಮಕ್ಕಳಿಬ್ಬರೂ ಮಡಿದಾಗ ಅವಳು ಭೀಷ್ಮನನ್ನೇ ತನ್ನ ಸೊಸೆಯರನ್ನು ಕೈಹಿಡಿಯಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಬದ್ಧನಾದ ಭೀಷ್ಮನು ಹಾಗೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಸತ್ಯವತಿ ತನ್ನ ಮದುವೆಗೆ ಮುಂಚೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಗನಾದ ವ್ಯಾಸಮಹರ್ಷಿಯನ್ನೇ ಸೊಸೆಯರೊಂದಿಗೆ ನಿಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಕರೆಯುತ್ತಾಳೆ. ಇದು ನಿಯೋಗದ ಮೊದಲ ಸಂಗತಿಯಾದರೆ ಕುಂತೀ-ಮಾದ್ರಿಯರದು ಇನ್ನೆರಡು.

ಪಾಂಡು ಮಹಾರಾಜನು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅಶಕ್ತನಾದಾಗ ಕುಂತಿಯು ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ. ಭೈರಪ್ಪನವರು ತಮ್ಮ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ "ದೇವ" ಎಂಬ ಜನಾಂಗದ ಮುಖ್ಯರಿಂದ ಕುಂತಿಗೆ ನಿಯೋಗ ನಡೆದ ಹಾಗೆ ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹೆಂಡತಿಯಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಹೆಂಡತಿಯಾಗಿ ಕುಂತಿ "ದೇವ" ಜನಾಂಗದ ಪ್ರಮುಖರನ್ನು ಸಂತಾನಕ್ಕಾಗಿ ಸೇವಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಮಾದ್ರಿಯೂ ಹೀಗೇ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಈ ಸಂಗತಿ ನಮ್ಮಲ್ಲಿನ ಮಡಿವಂತರಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇದನ್ನು ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅವಹೇಳನವೆಂದೂ ಕೆಲವರು ಹೇಳಬಹುದು. ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ನನಗೆ ಇದು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಾಮಾನ್ಯವಲ್ಲದ್ದೆಂದು ಅನಿಸಿದರೂ ತೀರ ಅಸ್ವಾಭಾವಿಕವಲ್ಲವೆಂದೆನಿಸುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವತೆಯನ್ನು ಭೈರಪ್ಪನವರು ಕೈಬಿಡದೆ ಕಥೆಯ ಮುಂದಿನ ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಇದು ಹೇಗೆ ಕಾರಣವಾಯ್ತೆಂದು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ.

"ಪರ್ವ"ದಲ್ಲಿ ದುರ್ಯೋಧನ ಈ ಸಂಗತಿಯನ್ನುಪಯೋಗಿಸಿ ಪಾಂಡವರು ತಂದೆಗೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲವೆಂಬುದನ್ನೇ ಯುದ್ಧದ ಮುಖ್ಯಕಾರಣ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಹುಟ್ಟಿನ ಕಥೆಯನ್ನು ಜಾಣತನದಿಂದ ಮರೆಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನಿಗೆ ಪಾಂಡವರ ಬಗ್ಗೆ ಇದ್ದ ಮತ್ಸರವೇ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಮೂಲಕಾರಣವಾದರೂ ನಿಯೋಗಪದ್ಧತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅವನು ಮಾಡುವ (ಅಪ?)ಪ್ರಚಾರ ಅವನ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಬಲವನ್ನಂತೂ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ನಿಯೋಗಪದ್ಧತಿ ಧರ್ಮವೋ ಅಧರ್ಮವೋ ಎಂಬುದು ದೊಡ್ಡ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೊರಗಿನ ಹಾಗೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟದ ಒಳಗಿನ ಕಾರಣವೂ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಭೈರಪ್ಪನವರಿಗೆ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಬೀಜಗಳ ವಿಷಯ ಬಹಳ ಚಿಂತನೆಯನ್ನೊದಗಿಸಿದೆ. ಸಂತಾನ ಸೇರುವುದು ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೋ ಬೀಜಕ್ಕೋ? ವಂಶವೃಕ್ಷದಲ್ಲೂ ಇದೇ ಜಿಜ್ಞಾಸೆ. ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಭೀಷ್ಮನಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ, ಪಾಂಡುಗಳ ಹುಟ್ಟು, ಪಾಂಡವರ ಹುಟ್ಟು, ಘಟೋತ್ಕಚನ ಹುಟ್ಟು, ಕರ್ಣನ ಹುಟ್ಟು - ಹೀಗೆ ಬರುವ ಕಥೆಯ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆ ನೋಡಿದಾಗ ವಸ್ತುತಃ ಪಾಂಡು ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ಬರುವ ಸಂತಾನವೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ವ್ಯಾಸರೇ ಕಾರಣ! ವ್ಯಾಸರ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳೇ ಪರಸ್ಪರ ಯುದ್ಧವಾಡಿ ಸಾಯುತ್ತಾರೆ!

ಜೊತೆಗೆ ನಿಯೋಗವನ್ನು ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಧರ್ಮದ ಆಚರಣೆಯ ಸ್ವರೂಪ ಹೇಗೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದೂ ತೋರಿದ್ದಾರೆ. ವ್ಯಾಸರ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರು ಮಾಡಿದ ನಿಯೋಗದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ರಾಣಿಯ ಅಲಂಕಾರವನ್ನು ಸಂತಾನಾಪೇಕ್ಷಿಯಾದ ರಾಜನೇ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ವ್ಯಾಸರೇ ನಿಯೋಗ ಮಾಡುವ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಭೀಷ್ಮ - "ನಿಯೋಗವು ಕೇವಲ ದೈಹಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಾಗಬೇಕು, ಮನಸ್ಸು ಅಚಲವಾಗಿರಬೇಕು. ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಇಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ದೇಹಗಳನ್ನು ಆದಷ್ಟು ಕುರೂಪಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು" ಎಂಬ ಕಟ್ಟಳೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಕುಂತಿಯದು ಸ್ವಲ್ಪ ಭಿನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧದ ನಂತರ, ಉತ್ತರೆ(ಅರ್ಜುನನ ಸೊಸೆ)ಯ ಮಗು ಹುಟ್ಟುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆಯೇ ಸತ್ತಾಗ ವಂಶಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ಗತಿಯಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆಗ ದ್ರೌಪದಿ ಮತ್ತೆ ಗರ್ಭ ಧರಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದಾಗ ಉತ್ತರೆಗೆ ನಿಯೋಗಮಾಡಿಸುವ ವಿಚಾರ ಬರುತ್ತದೆ. ಕುಂತಿಯೇ ಸ್ವಯಂ ನಿಂತು ನಿಯೋಗವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಇದು ಅಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಸಂಗತಿ. ಹಲವು ಧರ್ಮಾಚರಣೆಗಳು ಹೇಗೆ ರೂಪಗೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂದು ಊಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಇದು ಒಂದು ನಿದರ್ಶನ.

ಇಂಥ ದೊಡ್ಡ ಕೃತಿಯನ್ನು ಕುರಿತು ಬರೆಯುವಾಗ ಮೂಲ ಮಹಾಭಾರತದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಅನಿವಾರ್ಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ಒಂದೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿರುವಷ್ಟು ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ನನ್ನಲ್ಲಿ "ಪರ್ವ" ಪ್ರಚೋದಿಸಿದೆ.

ನನಗನ್ನಿಸಿದ ಕೆಲವು ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದೇನೆ. ಮುಂದಿನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಪಾತ್ರಗಳ, "ಪರ್ವ"ದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಕಾಣಿಸಿದ ಚಿಂತನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯುತ್ತೇನೆ. ಈ ಲೇಖನವನ್ನು ಓದಿದವರು ಪ್ರತಿಕ್ರಯಿಸಿದರೆ ಸಂತೋಷ.