Satya Sai Baba and vAstu

Satya Sai Baba (SSB) passed away yesterday. SSB's doctors made his passage difficult with pacemakers and other life support added on - but his sharIra, whose nature it is to die and decay, had to give way. He was eighty five years old.

With anybody else, 85 can safely be considered a ripe old age. However, with Baba - the center of so much of power and opulence, any age would not be ripe enough.

A family member of Satya Sai Baba lamented that the hospital where he (SSB) was treated had "vAstu doSham"! When I read this statement - I could not make up my mind whether to laugh or to cry.

I do not wish to pontificate here - but merely want to point out the obvious. Our bodies - strong as they may be now - will eventually wither away. That is the nature of life. Whether eighty or hundred or even a hundred and ten years old - no one will live forever. It is quite amazing that this family member of SSB could not get that - in spite of the high philosophy that SSB regularly had in his lectures and speeches.

At these times, it helps to look at our purANas and itihAsa and get a grip on ourselves. Great avatAras like rAma and kRShNa gave up their bodies when it was time. Great personages like bhIShma and dharmarAja passed away too. And so did kings like shivAji and kRshNadevarAya. When they passed away however, they understood their conditions and adjusted. No illustrious personage departed kicking and weeping like a five year old.

In fact the Raghuvamsha has a phrase about this - yogenAnte tanutyajAm ("The kings of the ikShvAku dynasty gave up their bodies with yoga"). They "gave it up".

My lament is that our people are not looking at the stars in our purANic sky. They are looking at the muck and dirt - in the form of vAstu and other sick superstitions. To answer this family member - would SSB have lived forever if they had shifted him to a "vAstu" compliant hospital? Read kisA gotami's story, people!

I sometimes feel that atheism is better than this kind of belief. I read an interesting piece about SSB's and H Narasimhaiah's exchange on Outlook India here.While I do not agree with Outlook's ideology, this piece has an interesting part from the same piece that I would like to quote. [Emphases in the following paragraphs mine]

Now science seems to have been replaced by technology in the public
space. Obviously one can't speak of the values of technology as one
spoke about that of science because there aren't any. Technology is only
about application and consumption and it suits the times well. It is
ideologically neutral. I am tempted to say that as more and more
technology surrounds us, our pre-occupation with dogma and godmen has increased.

With that point to ponder, I conclude this post with my (hopefully unfounded) observation that as a society, we seem to be heading downhill - morally and spiritually - in a high powered fully featured sports car with all cylinders firing.

SL Bhyrappa's sAkshi - a quick reflection

"dharmAviruddho bhuteShu kAmo.asmi bharatarShabha"
(O bull among the bharatas, I am kAma not opposed to Dharma in all beings)
declares the Lord in the bhagavadgItA. kAma and dharma are fundamental puruShArthas in the Indian psyche. It is easy to understand why Krishna qualified kAma with the additional adjunct of not being against Dharma. But still, in this age, when kAma and the artha are the more favored and attractive puruShArthas, sAkShi - Bhyrappa's novel, underscores the importance of Dharma and sounds a sobering note to those solely focused on the the second and third values of life.

sAkShi (English: witness) is in my opinion, Bhyrappa's most explosive novel. AvaraNa might be more controversial and tantu or parva more voluminous and philosophical. But no other book I have read recently packs profound, even mind-blowing philosophical questions with such a complex but gripping story line. Written in 1986, it is puzzling to me that this title is not on the lips of people. Bhyrappa is more identified with Parva, vamshavrikSha, dharmashrI and more recently with AvaraNa - but never so much with sAkShi.

sAkShi - the novel - is on a different plane altogether. While most of his other novels are mostly bound in a definite time and place, for example dATu (post-independent rural India) or tantu (India during emergency), or even Parva (mahAbhArata age) sAkShi with a few changes can easily transcend space and time, for, the concerns it raises are universally human. It is not that the others I mentioned lack parts of timelessness - but that this novel when stripped of its particulars can be equally at home with ancient India or with even modern America or medieval Europe. And it would be quite easy to strip them out lending itself quite well to an English adaptation (not just translation).

sAkShi also marks the creation of a great character, from a literary perspective - Manjayya. More about him later.

Some words of caution : sAkShi is not for the weak stomached. For example, I would shudder to share it with some one who is puritanical minded or some one who has just started reading.  People with Victorian mores are to be shooed away from this book.

The story begins and ends with a unique plot-device - discussions in the judgement court of Yama, the Supreme controller and arbiter in the Hindu puranic realm. It sounds fanciful, but does not come across as such and ends up enhancing the appeal of the novel. The novel begins with a dead soul in the court of Yamadharma narrating the conditions of its suicide. The spirit is then given permission to passively witness the mental conditions and thoughts of other actors in its earlier life.

Back in the real world, the story is set in the surroundings of Tiptur, Channarayapatna and Hassan - as Bhyrappa is wont to do. I suppose he has this particular choice of region for a couple of reasons. The first and most obvious is that Bhyrappa is himself intimately aware of these settings - given that he grew up there. The second one is that he probably finds it convenient to get the necessary scaffolding for his story out of the way as quickly as possible before grappling with the more fundamental issues. To explain it a little further, Bhyrappa is keen on exploring the universal in the particular. The structure of a novel demands that he give a certain "believability" to his characters and the plot. If he chose a place different from his customary surroundings, he would have to do research about a topic that he is peripherally interested in at best. By using a place he is already familiar with he achieves a wonderful narrative very easily and can set his mind to digging deep into each character's innards. Look at sArtha for a diametrically opposite kind of novel. Set in ancient India, Bhyrappa had to probably do enormous amounts of research to lend authenticity to the story. Here, he gets to the core quickly.

When the soul that has committed suicide is given a chance to explore the minds of its acquaintances as a silent witness, it chooses to do so. The characters range from the silent but thoughtful rAmakrishnayya (reminds you of shrInivAsa shrotri of vamshavrikSha), his wife, a money-minded Sukanya (a predecessor to tantu's kAnti) and their son Ganesha.  Manjayya is a coconut farm owner in the same village. Nagappa, the epitome of artha as an independent value, is Sukanya's father and Satyappa the Gandhian is Ramakrishna's brother-in-law. Savitri is the daughter of the house. Mention has to be made of Lakku and Sarojakshi who bring about profound changes in the story.

Continuing in the aftermath of a murder trial, the story serially narrates different events from the perspectives of different characters. Of course, we, as readers are also sAkShis in the book. It is quite difficult to go into the character without narrating some of the plot and that conflicts with the objective of this post - getting readers from this post to the book. However, the questions it raises are worthy of examination.

What is truth/falsehood? Are these absolute values?

Is concealment different from lying? Why do some people keep lying?

Is stating a truth a different way the same as lying?

Is it better to control one's base desires and falter occasionally or go all out in self-gratification?

What is the basis of carnal desire? Is it just the body or is there something else to it? When would it stop?

What is better - to have base desires secretly without satisfaction or treat it the same as any other bodily affliction?

Are suicides primarily caused by disproportionately morbid amplification of a momentary setback without a thought for the bigger picture?

What is Dharma in action? How do you recognize it?

The notion of purity and conversely, of sin- how much of the body and how much of the mind?

Is abstinence a virtue? How so or why not?

The Ego and its power

Manjayya is so much of this world - we see a lot of his likes everywhere - as anonymous statistics and reports in newspapers and sometimes in ourselves. Yet, there is something other-worldly about him; for no where else can we see such single minded self-indulgence. Manjayya is on par with a Duryodhana or a rAvaNa - Note that these characters are
not simple minded "evil-doers" - they are complex and layered. Manjayya is like that. Bhyrappa has created several characters - but Manjayya ranks with the highest, of course from a purely literary stand-point. SLB portrays Manjayya so convincingly that at times, there is no way to refute his arguments. 

The situation of Satyappa is very similar to that of Praneshacharya in URA's Samskara. The difference between URA and SLB is basically in what happens to each of their characters after they succumb to desire. Praneshacharya becomes a libertine whereas Satyappa is mortified. Satyappa is shaken out of his ivory tower and is ostracized by his family and society. However, Satyappa himself does not change - he sees the folly of his earlier ways and uses his fall (his perception) to achieve more focus on his life's mission.

Nagappa is another finely etched character. While self-indulgence for Manjayya is through bodily desires, the miserly Nagappa devotes his life to amassing wealth. Bhyrappa portrays the extreme nature of his desire brilliantly.

Sarojakshi is an intriguing character as well. While her similarity to Manjayya is alluded to on the surface, it ends right there. Her character could not be more different from that of Manjayya. Towards the end, the face off between the two shows how different they really are. While Manjayya epitomizes single pointed kAma, Saroja shows how kAma could be spread across pursuits. 

The story progresses towards a climax with two dramatic events. Between AvaraNa and sAkShi, there is a similarity of motif in the brutal nature of the first event. The second event - a revelation - is not as brutal but more disruptive to the characters and the reader. The plot twists are both unexpected and powerful, impacting both the reader and the story. 

However, Bhyrappa offers a vision of what he sees as ideal. For him, the ideal of disinterested karma as a tool to purify the mind is an important one. His focus, as seen in other works, on nirlepa karma (tantu, dATu) is echoed here as well.  The following sentence of Shankara in his introduction to the gItAbhAShya - "dvividho hi vedokto dharmaH | pravRttilakShaNo nivRttilakShaNashcha|" ("..Dharma is two fold, one characterized by activity and the other by renunciation") finds an echo in Bhyrappa's characters.

The two faces of his ideal are Ramakrishna and Satyappa. The former - distant, worthy of respect and immersed in Vedanta - is in the tradition of nivRtti dharma. The latter -  more down to earth, realistic and worthy of sympathy - is in the pravRtti path.

Bhyrappa leaves us with a question - "what is the origin of lies?"

To summarize, Bhyrappa is in his element here - so much so that the reader does not care for the name of the author when reading it. For all readers of serious literature, don't miss this.

PS: My apologies for writing this review in English. In hindsight, a review in Kannada would have been a lot better. Also, it seems that this book has been translated into both Hindi and English.

ReiserFS developer convicted: should commodities have a moral value?

Hans Reiser guilty of first-degree murder | Tech news blog - CNET News.com

It feels somewhat strange as I have a Suse 9 box with the file system developed by Hans Reiser. And this is because I chose to go with the default.

I got to know of this conviction only today - nearly two years after he was charged. The interesting question is - did people change file systems after this news?

Which brings me to a larger question: how much importance do people attach to the moralities of the originators of the software they use? Taking it even further - when people consume any commodity, is importance attached to the perceived morality of the producer/source? Should it be?

For one of the Indian perspectives on it, I now recall an anecdote from the life of a holy man (I don't recall where I got this story from and I remember it only broadly). This holy man used to deliver illuminating lectures to his disciples every day. One day, however, the holy man's lectures were not well delivered and his utterances were far from normal. A curious disciple who normally followed his teacher everywhere started investigating. Nothing had changed that day apart from the saint eating his favorite vegetable during lunch. When the cook was asked where he got that vegetable from, he mentioned the name of a person. When that vegetable vendor was asked about the source of that vegetable he confessed that he had stolen those from a garden. The disciple then warned the cook to ensure that all food came from good sources.

This perspective takes the morality of the source to be very important.

If this view were followed everywhere, we shouldn't be consuming half of what we consume nowadays (food, newspapers, television, water.. you name it).

Certain follow on questions:
Will you continue patronizing a store that sells quality stuff for really low prices but the owner of which is unscrupulous?
Will you continue patronizing a restaurant where the food is not bad but whose owner was convicted for involvement in illegal activities? (I know I stopped going to such a place)


Is the software question on the same level as these two?

I don't think so - because I believe Reiser didn't get monetary or other benefits from my use of his software (open source). But my patronizing the restaurant would have given money to that owner to indulge in further illegal activities and so I stopped.

Am I right here? Am I being needlessly fussy here? It would be pretty interesting to get some other perspectives on this.

ಪೂಜೆಯ ಹೂಗಳು

ನಮ್ಮ ಮನೆಯ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಅಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಲ್ಲ. ಆದರೆ ಗಿಡಗಳೂ ಹೂಗಳೆಂದರೆ ನಮ್ಮ ತಾಯಿಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರೀತಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮನೆಯ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಹೂವಿನ ಕುಂಡಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ. ದೇವರ ಪೂಜೆಗೆ ಆಗುವ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಹೂವು ಇಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯವೂ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲಂತೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ನಾನು ಮನೆಯ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಗೆ ಹೋಗುವುದು ಅಪರೂಪ. ತಿಂಗಳುಗಟ್ಟಲೆ ಆಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗದೇ ಇದ್ದೇನೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ನನ್ನ ಡಿಪಾರ್ಟ್ ಮೆಂಟ್ ಅಲ್ಲ. ಹೋದರೆ ಈಗೊಮ್ಮೆ ಹಾಗೊಮ್ಮೆ. ಹೋದಾಗ ಆ ಹಸಿರು, ಆ ಬಣ್ಣದ ಹೂಗಳನ್ನು ನೋಡಿ "ಇಲ್ಲೇಕೆ ಪದೇ ಪದೇ ಬರಬಾರದು?" ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಅದಾದ ಮೇಲೆ ಒಂದೆರಡು ದಿನ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುವುದೂ ಆಗುತ್ತದೆ. ಆಮೇಲೆ ಮಾಮೂಲು ಕೆಲಸ. ಮನೆಯ ಮೇಲಿನ ಹಸಿರಿನ ಮೇಲೆ ಗಮನವಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ಹೀಗೊಮ್ಮೆ ನಾನು ಮೇಲೆ ಹೋದಾಗ ನನ್ನ ಪಾಲಿಗೆ ಗಿಡಗಳಿಗೆ ನೀರುಣಿಸುವ, ಜೊತೆಗೆ ದೇವರ ಪೂಜೆಗೆಂದು ಹೂಗಳನ್ನು ಆರಿಸುವ ಕೆಲಸಗಳು ಬಂದವು. ಹೋದಾಗ ಬೆಳಗಿನ ಸುಮಾರು ಏಳರ ಸಮಯ. ತಣ್ಣನೆಯ ಗಾಳಿ ಬೀಸಿತ್ತು. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಭಾಸ್ಕರನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ. ಹಾರಿದ್ದ ನಿದ್ದೆಯ ಮಂಪರಿನ ನನಗೆ ಗಿಡಗಳು ಶಾಲೆಗೆ ಬರುವ ಅಪರಿಚಿತನನ್ನು ಆಶ್ಚರ್ಯ-ಸಂತೋಷಗಳಿಂದ ಕಾಣುವ ಪಾಠದ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮಕ್ಕಳ ಹಾಗೆ ಕಂಡವು. ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಆಹ್ಲಾದವಾಯ್ತು.

ನೀರುಣಿಸುವುದೋ ಹೂವನ್ನು ಬಿಡಿಸುವುದೋ ಎಂಬ ಯೋಚನೆ ಬಂದಿತು. ಅದರ ಆಹಾರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ನಂತರ ಅವುಗಳಿಂದ ಪಡೆಯೋಣವೆಂದು ನೀರನ್ನು ಕೊಳವೆಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕುಂಡಕ್ಕೂ ಬಿಡುತ್ತ ಬಂದೆ. ಆ ಕುಂಡಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ಆರಿ ಮಣ್ಣು ಒಣಗಿಹೋಗಿತ್ತು. ಹಸಿವಾದವನ ಹೊಟ್ಟೆಯೊಳಗೆ ಹೋಗಿ ಎಲೆಯಿಂದ ಖಾಲಿಯಾಗುವ ಊಟದ ಹಾಗೆ ನೀರೆಲ್ಲವೂ ಇಂಗುತ್ತ ಹೋಯ್ತು. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸರ್ವೇ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದರೂ ಕೆಲಸದ ಕಗ್ಗಂಟಿನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಹೋಗಿದ್ದ ನನಗೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಂಡಿತು.

ತನ್ನ ಸಂತತಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವುದು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಲಕ್ಷಣ. ಒಂದೇ ಜೀವಕೋಶದ ಅಮೀಬಾದಿಂದ ಹಲವು ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ತೂಗುವ ತಿಮಿಂಗಿಲದ ವರೆಗೂ ಇದೇ ಸಾಮಾನ್ಯದ ಅಂಶ. ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದಾಗುವುದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲ್ಲವೇ? ಹೂಗಳು ತಮ್ಮ ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ದಳಗಳಿಂದ ಚಿಟ್ಟೆ ಮುಂತಾದ ಕೀಟಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿ ತನ್ನ ಸಂತತಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆಯಲ್ಲವೇ? ಇದೇ ಹೂವು ಹಣ್ಣೂ ಆಗಿ ಬೀಜಗಳ ಮೂಲಕ ದೂರ ಹರಡಿ ತನ್ನ ಸಂತಾನದ ವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣವಲ್ಲವೇ?

ಈ ಯೋಚನೆಗಳ ನಡುವೆ ಹೂವನ್ನು ಬಿಡಿಸುವ ಸರದಿ ಬಂದಿತು. ಪೂಜೆಗೆ ನಿತ್ಯವೂ ಹೂವನ್ನುಪಯೋಗಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಅಂದು ಗಿಡದ ಮೇಲೆ ನಗುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಹೂವನ್ನು ನಮ್ಮ ದೇವರ ಪೂಜೆಗೆ ಕೊಯ್ಯುವುದು ನನಗೆ ಅಷ್ಟು ಹಿತವೆನಿಸಲಿಲ್ಲ. ದೇವರು ನಿತ್ಯತೃಪ್ತನು. ನಮ್ಮ ಪೂಜೆಯ ಮೂಲಕ ಅವನನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸುತ್ತೇವೆ ಅನ್ನುವುದು ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದವೇ ಸರಿ. ಅಂಥ ದೇವನ ಪೂಜೆಗೆ ಅವನದೇ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಹೂವನ್ನು ಅವನ ಸೃಷ್ಟಿಯೇ ಆದ ನಾವು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ಒಂದು ರೀತಿ ಚೆನ್ನಾಗಿಯೇ ಕಂಡರೂ ("ಕೆರೆಯ ನೀರನು ಕೆರೆಗೆ ಚೆಲ್ಲಿ") ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು ಎಂದು ಅನ್ನಿಸದೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಹೂವನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದ ತಕ್ಷಣ ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಣವೇನಿದ್ದರೂ ಇಲ್ಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ನಿರ್ಜೀವಕುಸುಮಗಳಿಂದ ನಾವು ದೇವರ ಪ್ರತೀಕವನ್ನೋ ಮನೆಯನ್ನೋ ಸುಂದರ ಸ್ತ್ರೀಯೊಬ್ಬಳ ಕೃಷ್ಣಕಬರಿಯನ್ನೋ ಅಥವಾ ನಿರ್ಜೀವವೇ ಆದ ಗತಪ್ರಾಣವಾದ ದೇಹವನ್ನೋ ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತೇವೆ. ಎಂಥ ವಿಪರ್ಯಾಸ!

ಆ ಹೂಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಲ್ಲವೇ? ನಮ್ಮ ನಯನಮನೋಹರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಇವಿರುವುದು?

ಯಜ್ಞಗಳ ನೆನಪು ಬರದೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲೂ ಹಿಂದೆ ಪಶುವಧೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಯಜ್ಞಪಶುವು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದೆಂದು ಋತ್ವಿಜರ ನಂಬಿಕೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಹೂವಿನ ಕೃತಕೃತ್ಯತೆ ದೇವರ ಪ್ರತೀಕದ ಸ್ಪರ್ಶಾಲಂಕಾರಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಇರುವುದೆಂದು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಜನರ ನಂಬಿಕೆಯಲ್ಲವೇ? ಹೂವು ದೇವರನ್ನು ಸೇರಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಅದಕ್ಕೆ ಪುಣ್ಯವೆಂದು, ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಅದಕ್ಕೆ ಮಾಡಬಹುದಾದಂಥ ಎಲ್ಲ ಉಪಕಾರವನ್ನು ಮಾಡಿರುವುದಾಗಿಯೇ ನಮ್ಮ ಸಾಮಾನ್ಯ ಚಿಂತನೆ. ನಮ್ಮಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಮಾಡಲಾಗದ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ಮೀರಿದ ಒಂದು ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತೇವೆ.

ಯುದ್ಧವೂ ಪೂಜೆಯಲ್ಲವೆ? ಅಲ್ಲಿ ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಡುವ ದೈವ ಅವರವರ ದೇಶ/ಮತ ಅಥವಾ ಆ ಯುದ್ಧಗಳ ಧುರೀಣರ ಅಹಂಕಾರ. ಪೂಜೆಯ ಹೂಗಳೋ ಯುದ್ಧಮಾಡುವ ಸೈನಿಕರು. ಒಂದೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇನೆಂದರೆ ಗೆದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಪೂಜೆ ಸಂದ ಹಾಗಾಗುವುದು. ಇಲ್ಲವೆಂದರೆ ಯುದ್ಧವೆಂಬ ಪೂಜೆ ನಿರರ್ಥಕವಾಗಿಬಿಡುವುದು. ನಿತ್ಯದ ಪೂಜೆಯಾದ ಮೇಲೆ ಆ ದಿನ ಮಾತ್ರ ದೇವರ ಮೇಲೆ ಹೂವಿರುತ್ತದೆ. ಇಂದಿನ ಪವಿತ್ರ ಹೂಗಳು ನಾಳಿನ ನಿರ್ಮಾಲ್ಯವಾಗಿ, ಗೌರವಕ್ಕೆ ಅರ್ಹವಾದರೂ, ವಿಸರ್ಜಿಸಬೇಕಾದುವು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲೂ ಹಾಗೆಯೇ ಅಲ್ಲವೆ?

ಹೀಗೆ ಸಾಗಿದ ಯೋಚನೆಯ ಯಾನಕ್ಕೆ ರಸ್ತೆಯ ತಡೆ ಸಿಕ್ಕಿತು - ಕೆಳಗಿನಿಂದ ಮನೆಯವರ ಕೂಗು ಬಂದಿತ್ತು. ಆ ವೇಳೆಗೆ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಾಗಿತ್ತು. ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಬಗೆದು ಸರಸರನೆ ನಡೆದೆ.

ವಿ. ಸೂ - ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಹೊಸ ೨೦೦೮ರ ಶುಭಾಶಯಗಳು. ಕೆಲಸ ಹೆಚ್ಚು. ಬರೆಯಲು ಸಮಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಮೇಲಿನ ಬರಹದ ಸಂಗತಿಯಾಗಿ ಒಂದು ತಿಂಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಕಳೆದಿದೆ. ಈಗ ಮೇಲೆ ಹಾಕಲು ಸಮಯ ಬಂದಿತು. ಕೆಲಸದ ಮಾತನ್ನು ಬಿಡಿ - ಎಂದಿನಂತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿಯೇ ಇದೆ :)

Who do you believe?

We had the Tehelka sting operation a few days ago that apparently "proved" the complicity of Narendra Modi's government in the 2002 Gujarat riots. You can find posts about it here and here. The posts pointed to by the links in the previous sentence take Tehelka's sting to be true. I too was much disturbed on seeing statements from some violent people "stung" by Tehelka. And though I don't like Tehelka for their generally sensationalist stance, this story seemed to hard not believe in.

And now, you have several people doubting the "expose". You can look for the basis of the doubt with some relevant links here and here.

Each side has plenty of points to prove its case. Now the question is - who do you believe? In other words, what is the truth? I, for one, am stumped.

I feel that the English media in India are unscrupulous mercenary agents, pandering sometimes to even anti-India interests. But the freedom of media is important for any democracy. How can anybody guarantee this precious freedom without the people themselves being informed? And how can people get informed without significant help from the media? People watch channels of their choice which will continue to feed their viewers what the channels feel fit to telecast. And this will lead to groups of people completely at loggerheads with each other as they feel that their take on any incident is the "right" one and the "other" side simply doesn't "know".

Imagine the leftists - smiling knowing condescending smiles at the great unwashed brute "rightists" and seeing them as animals. At the same time, imagine people from say, the sangh-parivar glaring at leftists, seeing them as traitors that have no respect for the country's Hindu traditions and as a group of trouble-makers that wants everybody to stay in poverty for their selfish political gains. Think of any two such groups. The disagreement between them is just too much for any reconciliation. It is as if these people came from enemy countries.

Can there be a middle ground at all?

Friendly thoughts

Today was yet another day. Traffic was as usual on the roads and work - as thick and fast as it could get. As I traveled across the city, an uncommonly happy group of people caught my attention. They seemed to be friends and seemed to be immensely enjoying each other's company.

That got me thinking. About myself; the friends I had and luckily have in my life; through school, college, work and outside; and good and bad times during all of them. I also thought about how "friends" change - at least with me - through the times and how it shows what sort of people we all are.

The earliest persons I regarded as friends were my next door neighbors - a girl and a boy. Just playing all sorts of games from Cricket, ais-pais, jUTATa and kunTe bille. We were just happy to play with each other. No comparisons as to who scored how many marks and what school we attended. Looking back, I think that we were too young and innocent to care. But it feels warm and fuzzy to be thinking about that time now. I was closest to them till I was about seven years old when the boy moved to another place. As I got older, I started playing more cricket with other boys and I became less and less friends with the girl. We used to speak to each other and all that; but then she was no fun to be with as she didn't know how to play cricket. I lost all touch when our family moved too. And now, I don't know where both of them are. Married? Mostly. Children? Probably. What did they study? No idea.

It is quite amazing that people we regarded as closest to us during several years of our lives get out of our lives and become irrelevant. Almost...

School was similar. I had a lot of fun with several friends. We visited each others' houses and generally did many things together. Silly games and competitions - but those were all good from where I see them now. After school, again, I vanished from their lives and they from mine. I did come across one or the other once a while, but that warmth was not there. I might be the culprit, but the fact is that I don't see that glow I once saw in them. I actually know where a couple of them live; but I don't visit them. I assume they can come to my house too; but I have never seen anybody. Initiating a conversation is a great trait (Rama is supposed to have had this trait) that I unfortunately lack.

As I got older, I found that the filter of life filters away people that are not of one's type. You see that the people you get close to share similar interests as you. It dawned upon me that it is not in vain that we have the old adage - "Birds of the same feather flock together".

Another cliche that is completely true in the case of friends is "Out of sight is out of mind". This happened when I moved from India to the US and from the US back to India. The first time, I lost many friends in India. Lost because I never found them the same way again. When returning to India, I "lost" several friends in the US because the relationship is not the same anymore.

There are a few people, who are different. Even though you haven't met them for a long time, they are the same towards you as they were when you met them and I am saying this in a good way. And I too behave similarly when I am with them. But these are only a few. You don't need to speak with them everyday or even once a month - but when you speak to them - you know that it is the same person. But this special relationship is not with everybody.

People change. I am sure several people see me as a changed person; though I consider myself the same as far as I remember (I am sure this is how everybody sees himself/herself).

Friends are special people. It takes a special person to become a friend and as well as to get a friend. It also takes a certain kind of unselfishness to be a friend and to have a friend too. It requires one to not be lazy to diligently keep the path of friendship free of thorns.

I sometimes felt that it became too much effort to call somebody especially if they didn't call you back as often! And because of this laziness, I might have lost several fine people as my friends.

As is my wont, I will conclude this reflection with a samskrit subhAShita (from Bhartrhari's nIti shatakam):

priiNaati yaH sucharitaH pitaraM sa putro
yadbhartureva hitamichchhati tat.h kalatram.h |
tanmitramApadi sukhe cha samakriyam
etattrayaM jagati puNyakRto labhante ||

A rough translation is as follows:
He is indeed a son who is endowed with good character and pleases the father.
She indeed is the wife who wishes the best of her husband only.
That is indeed a friend who is the same in happiness as well as in distress.
These three are obtained by those in this world who are endowed with merit (puNya).

I can't agree more with him.

ಶ್ರಾವಣ, ಮಳೆ, ಬಾಹುಲ್ಯ, ಅಸಡ್ಡೆ, ಕೃತಜ್ಞತೆ

ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳು ಸಂದವು ಈ ಶ್ರಾವಣಕ್ಕೆ. ಕಳೆದೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಶ್ರಾವಣಗಳು ಮಳೆಯಿಲ್ಲದೆ ವರ್ಷಋತುವಿಗೆ ತಪ್ಪು ಹೆಸರನ್ನೇನಾದರೂ ಇಟ್ಟಿದ್ದರೆ ಎಂಬ ಸಂಶಯವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿದ್ದುವು.

ಅದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಈ ವರ್ಷ ಕರ್ಣಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬಹು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಲ್ಲಿ ಶ್ರಾವಣವೆಂದರೆ ಹೀಗಿರಬೇಕು ಅನ್ನುವ ಹಾಗಿದೆ. ಯಾವಾಗಲೂ ಮಳೆ ಅಥವಾ ಮೋಡ ಕವಿದ ವಾತಾವರಣ. ಸೂರ್ಯ ಅಪರೂಪಕ್ಕೆ ಹೊರಗೆ ಬಂದಾಗ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಎದುರಿನ ವಾಹನ ಕಾಣಿಸದೆ ನೋಟವನ್ನು ಬಿಳಿ-ಕಪ್ಪು-ಬೂದು ಬಣ್ಣಗಳ ಮೋಡಗಳ ಬೆಳಕಿನಾಟ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಹಿಮಾಲಯ-ಮಲೆನಾಡುಗಳನ್ನು ಜ್ಞಾಪಿಸುವ ಆಗಸದೆತ್ತರಕ್ಕೇರಿದ ದಿಗಂತದ ಮೋಡಗಳು ಮನಸ್ಸನ್ನೂ ತಮ್ಮೆತ್ತರಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಸವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಏರಿಸಿಬಿಡುತ್ತವೆ. ಶ್ರಾವಣದ ಮದುವೆ-ಲಗ್ನಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಛತ್ರಗಳ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಈಗ ಹಿಂದಿನ ಹಾಗೆಯೇ ಚಪ್ಪಲಿಗಳ ಜೊತೆ ತೊಯ್ದ ಛತ್ರಿಗಳು ಸ್ಥಲಾವಕಾಶಕ್ಕೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಿರುವ ಹಾಗೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಈ ಎಲ್ಲ ಸುಂದರ ಭಾವನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಜನರ ಶಾಪಗಳೂ ಕೇಳುತ್ತವೆ - "ಈ ಹಾಳು ಮಳೆ!". ಇದೇ ನನ್ನನ್ನು ಆಲೋಚನೆಗೀಡು ಮಾಡಿದ್ದು.

ಮನುಷ್ಯ ಸ್ವಭಾವ ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಚಿತ್ರವಾದದ್ದು. ಅಂದ ಹಾಗೆ, ನಾನೂ ಮನುಷ್ಯನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಹೊರತಲ್ಲ. ಆದರೆ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಆಗಾಗ ನಾವೇಕೆ ಹೀಗೆ ಅನ್ನುವ ಜಿಜ್ಞಾಸೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಹೀಗಿರುವುದರಿಂದ ಏನಾದ ಹಾಗಾಯಿತು ಎಂದು ಯೋಚನೆ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ.

ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಹಾತೊರೆದು, ಗ್ರೀಷ್ಮದಲ್ಲಿ ಛಳಿಯನ್ನಿಷ್ಟ ಪಟ್ಟು, ಛಳಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಬಿಸಿಲನ್ನಪೇಕ್ಷಿಸುವ ಜನ ನಾವು. ಆಯಾ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆ ಋತು ಬಂದಾಗ ತಾನೆ ಸೊಗಸು? ನಮಗೆ ತಡೆಯಲು ಸುಖವಾಗಿರುವಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಂದರೆ ಮಾತ್ರ ಸುಖವೇ?

ಇದಕ್ಕೂ ಮಿಗಿಲಾಗಿ, ಒಂದು ವಸ್ತುವು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಕ್ಕಾಗ, ನಮಗೆ ಅದರೆ ಪ್ರಮುಖತೆಯ ಅರಿವು ಹಿಂದೆ ಸರಿದು, ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಡ್ಡೆ ಮುಂದೆ ಬರುತ್ತದೆ.

ಮಾನವನ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಏನೇನು ಬೇಕು ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿದಾಗ ಆಹಾರ, ಗಾಳಿ, ನೀರು - ಇವೆಲ್ಲ ಬೇಕೆಂಬುದು ಸರ್ವವಿದಿತ. ಆದರೆ ಬಹಳ ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವುದರಿಂದ ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಮಗೆ ಸಾಮನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ದಿವ್ಯ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ. ಹಾತೊರೆಯುವುದು ಏತಕ್ಕಾಗಿ? ಹೊನ್ನು, ಅಧಿಕಾರ, ಅಂತಸ್ತು - ಇವೇ ಮೊದಲಾದವು. ಇವು ಯಾವುದೂ ಬೇಡವೆಂದಲ್ಲ, ಆದರೆ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಇವು ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ನೀರಿನಷ್ಟು ಮೂಲಭೂತವೇ? "ಗಾಳಿ, ನೀರು - ಇರುವವೇ ಅಲ್ವೇ? ಅದಕ್ಯಾಕೆ ಸುಮ್ನೆ ಚಿಂತೆ?" ಅನ್ನುವ ಜಾಯಮಾನ ನಮ್ಮದು.

ಅನಂತದ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಜೀವಕ್ಕೆ ಸೌಕರ್ಯವಿರುವ ಪ್ರಾಯಶಃ ಒಂದೇ ಒಂದು ಗ್ರಹವೆಂದರೆ ನಮ್ಮ ಪೃಥ್ವಿ. ಭೂಮಿಯು ತಣ್ಣಗೆ ಕೊರೆಯುವ ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಜೀವಾಣುಗಳ, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಭೂಮಿಯ ಈ ಮಟ್ಟದ ಸಹಿಸುವ ಉಷ್ಣಾಂಶಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಕಾರಣ ನಮ್ಮ ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಅವನಿಂದ ಭೂಮಿಯಿರುವ ಸರಿಯಾದ ದೂರ. ಇನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಹತ್ತಿರವಿದ್ದಿದ್ದರೆ ಸುಟ್ಟು ಬೂದಿಯಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರವಿದ್ದಿದ್ದರೆ ತಣ್ಣಗೆ ಕೊರೆಯುವ ಶೀತಲವಾದ ಸಾವು ನಮ್ಮ ಭೂಮಿಯ ಜೀವಜಂತುಗಳದ್ದಾಗಬೇಕಿತ್ತು. ಇವೆಲ್ಲ ಸರಿಯಾಗಿರುವುದು ದೊಡ್ಡ ಅಚ್ಚರಿಯಲ್ಲವೇ?

ಈ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಜೀವಕಾರಣಗಳಿಗೆ ನಾವೆಂದಾದರೂ ಕೃತಜ್ಞತೆಯನ್ನಿತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ? ಕೊಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆ ಭಾವನೆಯಾದರೂ ಇದೆಯೇ? ನಾವು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಮನುಷ್ಯರ, ವಸ್ತುಗಳ, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಇದೇ ರೀತಿಯ ನಡೆವಳಿಕೆಯೇ.

ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯೊಬ್ಬರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಮಾತು ಜ್ಞಾಪಕಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. "ಇರುವಾಗ ತಾಯಿ-ತಂದೆಯರನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳದೆ, ಅವರ ವಾರ್ಷಿಕ ಶ್ರಾದ್ಧಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ದುಃಖದಿಂದ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ". ಇದ್ದಾಗ ಅವರ ಬೆಲೆಯನ್ನರಿಯದವರು ಅಗಲಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವೇ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದಿಂದ ಹಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರೇಮದಲ್ಲೂ ವಿರಹದ ಭಾವನೆಯದೇ, ವಿಪ್ರಲಂಭ ಶೃಂಗಾರದ್ದೇ ಮೇಲುಗೈ. ಪ್ರೇಮಿಗಳು ಕೂಡಿದ್ದರೆ,ಹೇಳುವವರು ಯಾರು? ಬರೆಯುವವರು ಯಾರು? ತಮ್ಮ ಹೆಂಡತಿ ತೌರಿಗೆ ಹೋದಾಗಲೇ ಇರಬೇಕು, ನಮ್ಮ ಕೆ.ಎಸ್.ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿಗಳು - "ಹೆಂಡತಿಯೊಬ್ಬಳು ಮನೆಯೊಳಗಿದ್ದರೆ ನನಗದೆ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ" ಎಂಬ ಕವನ ಬರೆದದ್ದು, ಅಲ್ಲವೇ?

ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಯಾವುದಾದರೂ ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಸ್ತುವೇ ದೊರೆಯಲಿ, ಅದು ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರೆತಾಗ, ಅದರೆ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಬರುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಪೂರ್ಣಾವತಾರನಾದರೂ, ಅರ್ಜುನ ಅವನನ್ನು ತಿಳಿದೋ ತಿಳಿಯದೆಯೋ ಸಲಿಗೆಯಿಂದ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ, ದುರ್ಯೋಧನಾದಿಗಳು ಅವನ ಬಗ್ಗೆ ತಾತ್ಸಾರವನ್ನೇ ತಾಳುತ್ತಾರೆ. "ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗೋಪ" ಎಂದು ಜರೆದವರೇ ಹೆಚ್ಚು. ಆದರೆ ಅದೇ ಗೋಪಾಲ ಗೀತಾಚಾರ್ಯನಾಗಿ ತನ್ನ ದುರ್ಲಭ ವಿಶ್ವರೂಪವನ್ನು ತೋರಿದಾಗ, ಅರ್ಜುನ ತನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನರಿತು - "ಸ್ವಾಮಿ, ನಿನ್ನನ್ನು ಕೇವಲವಾಗಿ ಕಂಡೆ, ನನ್ನನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸೆಂ"ದು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಭಕ್ತ-ಭಗವಾನರ ನಡುವಣ ಇರುವ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಕುರಿತಲ್ಲ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದು. ಹೇಗೆ ಅಪರೂಪವಾದ ಒಂದು ವಸ್ತುವೇ ನಮಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರೆತಾಗ, ಅದನ್ನು ಅಸಡ್ಡೆ ಮಾಡುತ್ತೇವಲ್ಲ, ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ.

ಈ ರೀತಿಯ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಸುಭಾಷಿತವಿದೆ.
"ಅತಿಪರಿಚಯಾದವಜ್ಞಾ ಸಂತತಗಮನಾದನಾದರೋ ಭವತಿ |
ಮಲಯೇ ಭಿಲ್ಲಪುರಂಧ್ರೀ ಚಂದನತರುಕಾಷ್ಠಮಿಂಧನಂ ಕುರುತೇ||"

ಅತಿಪರಿಚಯದಿಂದ ಅಸಡ್ಡೆಯೂ, ಸತತ ಒಬ್ಬರ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವುದರಿಂದ ಅನಾದರವೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಡಿತಿ ಚಂದನ (ಗಂಧದ) ಮರದ ತುಂಡುಗಳನ್ನೇ ತನ್ನ ಒಲೆಗೆ ಇಂಧನವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾಳೆ.

ನಮ್ಮ ಸ್ವಭಾವ ಹೇಗಾದರೂ ಇರಲಿ. ಆದರೆ ನಾವು ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಣ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನೂ, ನಮಗೆ ಉಪಕಾರ ಮಾಡಿದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು, ಪರಿಸರವನ್ನೂ, ಜನರನ್ನೂ ಕೃತಜ್ಞತೆಯಿಂದ ಸ್ಮರಿಸುವುದು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲವೇ? ನಮ್ಮ ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಮಗ್ರ ದೃಷ್ಟಿಯಿದ್ದ ಹಾಗೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅದರ ಹಲವು ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಕೃತಜ್ಞತೆಯ ಭಾವನೆ ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ನೀರಿನ ಬಗ್ಗೆ "ಆಪೋ ಹಿ ಷ್ಠಾ" ಮಂತ್ರ ಎಷ್ಟು ಸೊಗಸಾದದ್ದು! ಎಷ್ಟು ಅರ್ಥಗರ್ಭಿತವಾದದ್ದು! ಸೂರ್ಯನ ಸ್ತುತಿಯಾದ ಮಂತ್ರಗಳಿವೆ. ಪವನನನ್ನು ಕುರಿತಾದ ಮಂತ್ರಗಳಿವೆ. ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅನೇಕ ಕಡೆ ಹಾಡಿ ಹೊಗಳಿದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅಂಗ-ಅಂಗವನ್ನೂ ಕೃತಜ್ಞತೆಯಿಂದ, ಆದರದಿಂದ ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ. ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರನ್ನು, ಗುರುವನ್ನು ಕೂಡ ಅಷ್ಟೇ ಗೌರವಾದರಗಳಿಂದ ಸ್ಮರಿಸಿದೆ.

ಎಷ್ಟು ವಸ್ತುಗಳಿಂದ, ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ, ಜನಗಳಿಂದ, ನಾವು ಉಪಕೃತರಾಗಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿದಾಗ, ನಾವೇನೇನೂ ಅಲ್ಲ ಎಂಬ ಭಾವನೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆಯೂ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕೃತಜ್ಞತೆಯಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸಿದರೆ ಎಷ್ಟು ಸೊಗಸಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲವೇ?

|| ಇತಿ ಶಮ್ ||

ಚಂದ್ರಗ್ರಹಣ ಮೂಡಿಸಿದ ಚಿಂತನೆ

ಇಂದು ಬೆಳಗ್ಗೆ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನೋದುವಾಗ ಎರಡು ವಿಷಯಗಳು ಒಮ್ಮೆಲೆ ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರವಾದುವು. ಮೊದಲೆನಯದು ಚಂದ್ರಗ್ರಹಣದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮಾಡುವ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಕುರಿತದ್ದು. ಇನ್ನೊಂದು - ಅದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಕಂಡದ್ದು - ಖ್ಯಾತ ಜ್ಯೋತಿಷಿಗಳೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡ ಎಸ್. ಕೆ. ಜೈನ್ ಅವರ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಚಂದ್ರಗಹಣ ಸೂರ್ಯಗ್ರಹಣಗಳು ಒಂದೇ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ (ಹದಿನೈದು ದಿನಗಳೊಳಗೆ) ನಡೆಯುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಇದು ಅವಲಕ್ಷಣವಾದ ನಿಮಿತ್ತ. ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಾಗುವ ದುರಂತಗಳ ಸೂಚನೆ ಇದು ಎಂಬಂತೆ ಹೇಳಿದ್ದರು. ಇದೇ ರೀತಿಯ ಗ್ರಹಣದ್ವಯ ಮಹಾಭಾರತದ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧದ ಮುಂಚೆಯೂ ಆಗಿತ್ತು (ಹದಿಮೂರು ದಿನಗಳು ಈ ಗ್ರಹಣಗಳ ನಡುವಣ ಅಂತರ) ಎಂದು ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿಯೇ ಬಂದಿದೆ. ಗ್ರಹಣಗಳು ಮನುಷ್ಯನ ಮೇಲೆ ಗಾಢವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಕಂಡು ಬರುವ ಸಂಗತಿ.

ಆದರೆ ಇದು ನನ್ನನ್ನು ಯೋಚನೆಗೀಡು ಮಾಡಿತು. ಇದೇ ಜ್ಯೋತಿಷಿಗಳು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೧, ೨೦೦೧ ರ ದುರಂತದ ಬಗ್ಗೆ ಮುಂಚಿನ ಸೂಚನೆಯನ್ನೇನಾದರೂ ನೀಡಿದ್ದರೇ? ಒಂದೊಂದು ದುರಂತವಾದ ಮೇಲೂ ಈ ಜ್ಯೋತಿಷಿಗಳು - "ಆಹಾ ನೋಡಿದಿರಾ ಈ ಗ್ರಹಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಮೊದಲೇ ಕಂಡಿತ್ತು. ಎಂಥ ಒಳ್ಳೆ ಜ್ಯೋತಿಷಿ ನಾನು" ಎಂಬಂತೆ ತಮ್ಮ ಬೆನ್ನನ್ನು ತಾವೇ ತಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವವರೇ! ಇಲ್ಲವೇ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಏನಾದರೂ ಆಗುವಂತೆ ಕಾಣುವ ಒಂದು ವಿಷಯವನ್ನು ತಾವು ಜ್ಯೋತಿಃಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಿದ ಹಾಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಒಮ್ಮೆಯಾದರೂ ಆ ಸುನಾಮಿಯ ದುರಂತದ ಬಗ್ಗೆಯೋ ಅಥವಾ ಈಚೆಗೆ ಹೈದರಾಬಾದಿನ ಬಾಂಬ್ ಸ್ಫೋಟದ ಬಗ್ಗೆಯೋ ಮೊದಲೇ ಹೇಳಿದ್ದರೇ? ಊಹೂಂ.

ಆದರೂ ಜನರು ಇವರನ್ನು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಹೇಳಿದ್ದು ವೇದವಾಕ್ಯಕ್ಕೂ ಮಿಗಿಲು ಎಂಬಂತೆ ಇವರ ನಂಬಿಕೆ. ನಮ್ಮ ಸಮಾಜ ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು ಆಧುನಿಕವಾಗಿದ್ದೂ ಈ ಹಿಂದಿನ ಅಷ್ಟೇನೂ ಪ್ರಗತಿದಾಯಕವಾಗದ (ಜೊತೆಗೆ ಅಷ್ಟು ವಿಚಾರಪೂರ್ಣವಲ್ಲದ) ಒಂದು ನಂಬಿಕೆಗೆ ತಮ್ಮ ಶ್ರದ್ಧಾಭಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಕೊರಗುತ್ತಿದೆ. ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಾನಿನ್ನೂ ಬಾಲಕ. ಆದರೆ ಈ ಮಟ್ಟದ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದ ತಾಂಡವವನ್ನು ಕಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದರ ಹಿಂದೆಯೂ ಹಾಗೆ ನನ್ನ ತಿಳಿದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನಮ್ಮ ತಾತ-ಅಜ್ಜಿಯವರ ಮದುವೆ ಈಗಿನ ಹಾಗೆ ಜಾತಕ ನೋಡಿ ನೋಡಿ ಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲ! ಆದರೂ ಅವರು ಐವತ್ತು-ಅರವತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಲ ಸಂಸಾರ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಈಗ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದ ಉಪಯೋಗ! ಬೆಳಗ್ಗೆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಮುಂಚೆ ರಾಹುಕಾಲದ ಪರೀಕ್ಷೆ! ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಗುಳಿಕ-ರಾಹು-ಯಮಗಂಡಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ! ಹಲವು ಹಳೆಯ ಮನೆಗಳು ಈಗಿನ "ವಾಸ್ತು" ಪ್ರಕಾರ ಕಟ್ಟಿದ್ದಲ್ಲ. ಆದರೂ ಆ ಮನೆಗಳು ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಬಾಳಿ ಬೆಳಗಿವೆ. ಆದರೆ ಈಗ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಟ್ಟಡವೂ "ವಾಸ್ತು ಪ್ರಕಾರ" ಇರಬೇಕು. ಅದಿಲ್ಲವೆಂದರೆ ಯಾರೋ ಬಂದು - ನಿಮ್ಮ ವಾಸ್ತು ಸರಿಯಿಲ್ಲ ಅನ್ನುವುದು, ನಿಮಗೆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬೇಜಾರಾಗುವುದು ಎಲ್ಲ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಗತಿಗಳು. ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ "ಮೂಢನಂಬಿಕೆ" ಎಂದು ಮೂಲೆಗುಂಪು ಮಾಡಬಹುದಾದಂಥ ನಂಬಿಕೆಗಳಿಗೇಕೆ ಮೊರೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ ನಮ್ಮ ಜನ?

ಆಧುನಿಕತೆ ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಐಶಾರಾಮವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ್ದರೂ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡಿದೆಯೆಂದೇ ಹೇಳಬೇಕು. ಭೌತಿಕದ ಆರಾಮದಿಂದ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹಾರಾಡುವುದಕ್ಕೆ ರೆಕ್ಕೆ ಬಂದ ಹಾಗಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲ. ಹಿಂದೆಯಾದರೋ ಊಟಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ನೀರಿಗೆ ಪರದಾಟವಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ರೀತಿಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಯೋಚಿಸಲು ಸಹ ಸಮಯವಿರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಈಗ ಓಡಾಡಲು ಕಾರು-ಪ್ಲೇನು, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಟಿವಿ, ಮಿಕ್ಸಿ, ತಂಗಳು ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಮುಂತಾದ ಉಪಕರಣಗಳು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಇವೆ. ದೇಹಕ್ಕೆ ಸುಖ ಸಿಕ್ಕಿದೆ. ಆದರೆ ಮನಸ್ಸು "idle" ಆಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಖ್ಯಾತವಾದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಗಾದೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗೊತ್ತಲ್ಲ? "An idle mind is the devil's workshop". ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಜನರಿಗೆ ಇದೇ ಆಗಿರುವುದು ಎಂದು ನನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆ (ನಾನೂ ಇದಕ್ಕೆ ಹೊರತಲ್ಲ). ಬೇರೆ ಕೆಲಸವಿಲ್ಲವಲ್ಲ? ಅದಕ್ಕೆ ಪಕ್ಕದ ಮನೆಯ ಟಿವಿ ದೊಡ್ಡದಾದರೆ ನಮ್ಮ ಮನೆಯದು ಇನ್ನೂ ದೊಡ್ಡದಾಗಬೇಕೆಂಬ ಹಂಬಲ ಬರುತ್ತದೆ. ಕೆಲಸ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡದೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಶೇಕಡಾ ಮುವ್ವತ್ತರಷ್ಟು ಸಂಬಳ ಹೆಚ್ಚಬೇಕು ಎಂಬಂಥ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು ಬೇರೆ. ಕೆಲಸ ಆದಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ಆದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಭೋಗಗಳನ್ನು ಸವಿಯಬೇಕೆಂಬುದು ಬಹಳ ಕಾಲದಿಂದ ಮಾನವನ ಹಂಬಲವಾದರೂ ಈಗ ಅದು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಾಗಿಯೇ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು. ಇವೆಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಮನುಷ್ಯಸಮಾಜ ಅತಂತ್ರತೆ ಮತ್ತು ಅಶಾಂತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರ ಬೇಕಾದದ್ದೇ. ಪರಿಹಾರದ ಆಭಾಸವಾಗಿ ಸಾಂಖ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ (numerology), ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ, ಮಂತ್ರ/ತಂತ್ರ ಮುಂತಾದವು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನ ಪಡದೆ ಯಾರಿಗೋ ದುಡ್ಡು ಕೊಟ್ಟು "ಶಾಂತಿ" ಮಾಡಿಸಿಕೊಂಡರೆ ತಮ್ಮ ತೊಂದರೆ ಪರಿಹಾರವಾದ ಹಾಗೆ ಅನ್ನುವ ಯೋಚನೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ನಮ್ಮ ಜನರ ಮೆದುಳುಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೂರಿದೆ. ಸುಖ ದುಃಖಗಳ ಮೂಲಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ನಿಷ್ಕರ್ಷೆ ಮಾಡುವ ಬುದ್ಧಿ ನಮ್ಮ ಜನರಲ್ಲಿದ್ದಿದ್ದರೆ ಈಗ ಕಾಣುವ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಕರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಕ್ಕರ್ಧ ಬೇರೆ ವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಒಂದು ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುವೆ. ನನಗೆ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದ ಶಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಷ್ಟು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರಲ್ಲಿ ದೋಷವಿದೆ ಎಂದು ನಾನು ಹೇಳಲಾರೆ. ಆದರೆ ಸಮಾಜದ ಈ ಹೊಸ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಒಳ್ಳೆಯದಲ್ಲ.

"ಇವೆಲ್ಲ ಗೊಡ್ಡು ಹಿಂದು ಧರ್ಮದ ಕೆಟ್ಟತನ. ಕರ್ಮ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಬುನಾದಿಯಿರುವುದರಿಂದ ಜನರು ಅದನ್ನು ನಂಬಿ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕೈ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಕುಳಿತಿದ್ದಾರೆ. ಇದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಸಮಾಜ ಉದ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ", ಎನ್ನುವುದು "ಪ್ರಗತಿಪರ" ರೆಂದು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವೇ ಬಣ್ಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಬಣ. ಈ ಮಾತು ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಬಹಳ ದೂರವಾಗಿದೆ. ಧರ್ಮದ ಸರಿಯಾದ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯಿಲ್ಲದ ಜನರು ಈ ರೀತಿ ಮಾತಾಡುತ್ತಾರೆ. ಜಾತಕ ನೋಡುವ, ಮುಹೂರ್ತ ಇಡುವ, ಹಸ್ತ ಸಾಮುದ್ರಿಕೆ ಮೊದಲಾದುವೇ ಹಿಂದು ಧರ್ಮ ಎಂದು ಇಂಥವರ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆ. ಪುರಾಣಗಳ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ರಾಮ-ಸೀತೆಯರ, ಕೃಷ್ಣ-ರುಕ್ಮಿಣಿಯರ, ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರ ಮದುವೆಗಳನ್ನು ಜಾತಕ ನೋಡಿಯೇ ಮಾಡಿದ್ದರೆ? ಹೋದರೆ ಹೋಗಲಿ, ದ್ರೌಪದಿಯ ಮದುವೆಯನ್ನು? ದುಷ್ಯಂತ-ಶಕುಂತಲೆಯ ಮದುವೆಗೆ ಮುಹೂರ್ತ ಇಟ್ಟಿದ್ದರೆ? ಈ ದೇವಾಧಿದೇವತೆಗಳ, ನಾಯಕನಾಯಿಕೆಯರ ಚಿತ್ರಪಟಗಳನ್ನಿಟ್ಟು ಪೂಜೆ ಮಾಡುವವರು ಅಥವಾ ಅಭಿಮಾನಿಸುವವರು ಅವರಿಂದ ಕಲಿಯುವುದು ಇಷ್ಟನ್ನೇ?

ನಮ್ಮ ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದ ಪರಿಚಯ ಇತ್ತೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದರೂ, ಪುರುಷ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಅಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟೇ ಇದೆ. ಜೀವನವನ್ನು ಕುರಿತು ಜುಗುಪ್ಸೆಯಿಲ್ಲ; ಅದರ ಬದಲಿಗೆ ಆದರವಿದೆ, ಪ್ರೀತಿಯಿದೆ. "ಪಶ್ಯೇಮ ಶರದಶ್ಶತಂ ಜೀವೇಮ ಶರದಶ್ಶತಂ ನಂದಾಮ ಶರದಶ್ಶತಂ ಮೋದಾಮ ಶರದಶ್ಶತಮ್" ಅನ್ನುವುದು ನಮ್ಮ ವೇದಗಳ ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ಉದ್ಗಾರ. (ನೂರು ಶರತ್ಕಾಲಗಳನ್ನು ನೋಡೋಣ, ನೂರು ಶರತ್ಕಾಲಗಳ ಜೀವನ ಮಾಡೋಣ, ನೂರು ಶರತ್ಕಾಲಗಳ ಆನಂದ ಹೊಂದೋಣ, ನೂರು ಶರತ್ಕಾಲಗಳ ಮುದವನ್ನು ಹೊಂದೋಣ).

ಇನ್ನೊಂದು ಯೋಚನೆ ಕೂಡ ನನಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಕಷ್ಟಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುವುದೇ ಈ ಸಾಮಾಜಿಕ ದೌರ್ಬಲ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಿರಬಹುದೇ? ಹಿಂದೆ ಸವಲತ್ತುಗಳು ಸರಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಜನರು ಕಷ್ಟ ಪಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಷ್ಟ ಪಡಲು ಹೇಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಈಗ ಕಷ್ಟ ಬಂದರೆ ಅದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂದೇ ಮೊದಲು ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ನಾವು ಸುಮ್ಮನೆ ಕಷ್ಟ ಪಡಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಷ್ಟವನ್ನಾದರೂ ಪಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧರಿರಬೇಕು. ಈ ಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಎಂಥ ಕಷ್ಟ ಬಂದರೂ ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ರೂಢಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಗುಣದ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವಿಕೆಯೇ ಈ "ನಕ್ಷತ್ರಜೀವಿಗಳ" (ಜ್ಯೋತಿಷ್ಕರು, ಮಂತ್ರ/ತಂತ್ರ ಮಾಡುವ ಮೊದಲಾದವರು) ಹೆಚ್ಚುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವೇ?

ಅಂದ ಹಾಗೆ, ಎಲ್ಲ "ಪ್ರಗತಿಪರರೂ" ಹೇಯವೆಂದು ತೆಗಳುವ ಮನುಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ನಕ್ಷತ್ರಜೀವಿಗಳು ಪಂಕ್ತಿಭೋಜನಕ್ಕೆ (ಅಂದರೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕರೆದು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕುಳಿತು ಊಟ ಮಾಡುವುದು) ಯೋಗ್ಯರಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಹಿಂದು ಧರ್ಮದ ಆಭಾಸ ಹೀಗೆ ಕಂಡರೆ, ನಮ್ಮ ಸನಾತನ ಧರ್ಮದ ವಾಸ್ತವದ ಪರಿಚಯಕ್ಕೆ ಯಾವುದನ್ನು ನೋಡಬೇಕು? ಗೀತಾಚಾರ್ಯನಾದ ನಮ್ಮ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಹೇಳಿದ ಈ ಮಾತುಗಳೇ! ಸಮಸ್ತ ಹಿಂದೂ ಜನಾಂಗಕ್ಕೆ ಆದರಣೀಯವಾದುದು ಗೀತೆ. ಅದೇನು ಹೇಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ನೆನಪಿಟ್ಟರೆ ಹಿಂದು ಧರ್ಮದ ಸ್ಥೂಲ ಪರಿಚಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಜೀವನ ನಡೆಸಲು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾದರೂ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ, ಮಂತ್ರ/ತಂತ್ರದ ಪ್ರಸಕ್ತಿ ಬರುವುದೇ ನೋಡಿ!

ನನಗೆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬಂದ ಕೆಲವು ಬಹಳ ಪ್ರಿಯವಾದ ಗೀತೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಮತ್ತು ಶ್ಲೋಕಾರ್ಧಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸುತ್ತೇನೆ.

"ಮಾತ್ರಾಸ್ಪರ್ಶಾಸ್ತು ಕೌಂತೇಯ ಶೀತೋಷ್ಣಸುಖದುಃಖದಾಃ |
ಆಗಮಾಪಾಯಿನೋನಿತ್ಯಾಃ ತಾನ್ಸ್ ತಿತಿಕ್ಷಸ್ವ ಭಾರತ ||"

ಸ್ಥೂಲ ಅನುವಾದ : "ಶೀತ-ಉಷ್ಣ, ಸುಖ-ದುಃಖ ಮೊದಲಾದ ದ್ವಂದ್ವಗಳು ಕೇವಲ ಇಂದ್ರಿಯಜನ್ಯಗಳು. ಬಂದು ಹೋಗುವ ಇವು ಅನಿತ್ಯಗಳು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನ್ನು ತಡೆದುಕೋ, ಅರ್ಜುನ".

"ಕರ್ಮಣ್ಯೇವಾಧಿಕಾರಸ್ತೇ ಮಾ ಫಲೇಷು ಕದಾಚನ |
ಮಾ ಕರ್ಮಫಲಹೇತುರ್ಭೂಃ ಮಾ ತೇ ಸಂಗೋಸ್ತ್ವಕರ್ಮಣಿ"

ಸ್ಥೂಲ ಅನುವಾದ : "ಅರ್ಜುನ: ನಿನಗೆ ಕರ್ಮ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ. ಇದರ ಫಲದಲ್ಲಲ್ಲ. ನೀನು ಕರ್ಮಫಲಕ್ಕೆ ಆಸೆ ಪಡಬೇಡ. ಅದೇ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕರ್ಮ ಮಾಡುವುದನ್ನೂ ಬಿಡಬೇಡ"

"ಸ್ವಕರ್ಮಣಾ ತಮಭ್ಯರ್ಚ್ಯ ಸಿದ್ಧಿಂ ವಿಂದತಿ ಮಾನವಃ" - ತನ್ನ ಕರ್ಮದಿಂದ ಭಗವಂತನನ್ನು ಅರ್ಚಿಸಿ ಮನುಜ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.

"ಯೋಗಃ ಕರ್ಮಸು ಕೌಶಲಮ್ " - ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದೇ ಯೋಗ.

"ಸರ್ವಧರ್ಮಾನ್ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಮಾಮೇಕಂ ಶರಣಂ ವ್ರಜ |
ಅಹಂ ತ್ವಾ ಸರ್ವಪಾಪೇಭ್ಯೋ ಮೋಕ್ಷಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಮಾ ಶುಚಃ||"

"ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನನ್ನನ್ನು ಮಾತ್ರ ಶರಣು ಹೊಂದು. ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಂದಲೂ ಬಿಡಿಸುತ್ತೇನೆ. ದುಃಖಿಸಬೇಡ". - ಈ ಮಾತು ಕೊನೆಯದು. ಏನನ್ನೂ ಮಾಡಲು ಆಗದಾಗ ಶರಣು ಹೊಂದುವುದೊಂದೇ ಮಾರ್ಗ.

|| ಇತಿ ಶಮ್ ||

Two lines

This story is about a man. A man that could be anybody. A man who led a regular life. He had a loving wife and two wonderful children. With his amiable personality,he was liked by all. He also had a good job. Everybody at work and outside looked up to him.

One day he came home looking glum. Ever quick to notice, his wife asked him, “Is there anything wrong?”

He just nodded his head and sank into a sofa. Everything seemed lost.

“Our company will be restructured. My division will also be likely downsized” he replied in a way as if that had already happened.

His wife was more practical. She replied in an attempt to lighten his mood – “Is that all? I thought of things far graver” and resumed her work.

He didn’t like his wife’s non-concern. He raised his voice – “You don’t seem to understand! Do you know what can happen? Life as we lead it will not be possible! You can’t have your car and bungalow – you remember the high EMI payments, don’t you? We need a job to pay all that and more!”

At the end of his retort, his voice had come high pitched. His wife became alarmed but managed to calmly say “But you still haven’t lost your job, have you?”

Their children – a five year old girl and a seven year old boy – had worried looks on their faces, almost ready to cry. His wife glared at him. He checked his tone, while she herded them to their room giving them some books and toys.

“No. But the writing is on the wall. The announcement seems to be a mere formality now from what I’ve heard”, he talked in a calmer fashion now.

“You can find a new job if that happens. You are experienced enough” she replied from across the house.

“But it won’t be the same! I’m so used to working there for the past ten years. I’ll have to put in more work if I go to another company”, he pleaded as his wife returned to the living room.

“I know. But haven’t many others moved?”

“Let’s stop this for now” he muttered and went to his room.

The rest of the evening was a dull affair. He ate a silent dinner all by himself and lay down in his bed, feeling sorry for himself at not being sympathized with.

He couldn’t sleep for a long time. She came to the room and without a word, lay on the bed, away from him. From her breathing, he figured that she had fallen asleep.

His gaze fell on a picture of Lord Ganesha.

“God! Why are you making me go through this? Everybody else seems to be so content. She doesn’t even sympathize with my plight. Who do I go to?” he cried mentally.

He felt Ganesha wink at him. “What do you want?”, the elephant-headed being seemed to ask him.

He prayed in his mind – “Please make my problems smaller”.

“Are you sure this is what you want?” He asked him.

“Yes, Lord!”

“So be it!”

Our man felt relieved at this. Taking this to be a sign, he was able to fall asleep soon.

He was soon woken up in the night. His wife was shaking him.

“Wake up! We need to get her to a hospital”

“What happened?” he mumbled sleepily.

“She is vomiting uncontrollably.”

He started up pulling off his covers. He saw his daughter, a tender child of five and touched her. Her skin was scorching hot. He immediately wore whatever he could lay his hands on and ran towards his car. His wife held their daughter. His son was panicky – “What happened to Chikki?” he inquired anxiously.

He started the car quickly after everyone was seated. His daughter looked emaciated. The hospital was a good four kilometers away.

The car moved furiously. When he had driven past three intersections, a drunkard suddenly came walking in his path. Trying to avoid him, he swerved violently, only to lose control. The car somersaulted a few times and hit a wall. Everything suddenly was noisy and silent.

He couldn’t figure out what had happened, as dazed as he was. Through the smashed wind-shield he saw a few people running toward him.

The situation began to dawn upon him. He tried to turn his neck look at his family – but was physically immobile in spite of his best attempts. A few people tried to extricate the family from the wreck while he helplessly watched.

He saw the motionless body of his daughter taken out of the car. His wife and son were bleeding profusely. Using all his strength, he tried to get out of the car in one movement.

He opened his eyes to find everything dark around him. It took him a full twenty seconds to realize that he was lying in his bedroom, on the floor, looking at the ceiling; his body covered with sweat.

The breathing form of his wife on the bed came into view as he turned aside.

It didn’t take long after that to realize that had been dreaming. In a moment, his horror had changed to relief. He couldn’t believe it. He ran to the other room and found his children sleeping peacefully. Ecstatic, he ran all over the house. Rushing to his wife, he hugged and kissed her like one possessed. While she woke up bewildered, he ran to his children and coddled them with many hugs and kisses; they woke up with a start.

He turned on the lights and plopped into the sofa crying; tears of happiness flowing down his cheeks.

His son’s puzzle book lay on the floor. The page was turned up. He read the puzzle – “How do you make a line shorter without erasing it?”

He reflected with closed eyes and bowed gratefully.

Ganesha’s picture in his bedroom seemed to sport a mischievous smile.

What's in a number and other rambling thoughts

The title of this post may be misleading. This is not about mathematical numbers. In fact, mathematical numbers have a lot in them. This is about those "non-mathematical" ones; though numbers have to be inherently mathematical.

Also, this is not about numbers that have their place in nature. I agree that 365 (give and take a couple of days) days make a year and around 9 months is the human gestation period. But my post is not about that.

My post is about man-made numbers and whether we really need to attach so much importance to them. For example, the papers in Bangalore today scream - that this is one day in a thousand years that has 7'O clock, 7 minutes, 7 seconds, 7th day of the 7th month of the year 2007 and it turned out to be a saptami (7th day) in the Indian lunar calendar as well. And so, this is a great day and so on. In fact, last year we did have 6:06:06 6th June 2006. And next year will have a bunch of 8s and so on till 2012.

Now for a different take on it. 2007 is the year according to the Christian calendar. According to the Muslim calendar, this year is numbered something else. And in our Hindu calendar, it is sarvajit samvatsara and the number of the year in vikrama samvat is something else. What would happen if you calculate your date according to any other calendar? Would this headline be still valuable? And what if you measured your time in something like "radians" instead of hours and minutes? Are we mistaking things for units in which they are measured?

Then, you have the other one. Celebrities all over India wanted to get the Taj Mahal in the seven wonders of the world. Now my question to the organizers is : Why seven wonders? Why not 6? What did the other poor numbers like 11 do? Why not say, 35 or 53? Why is 7 any special?

For a number to be special to me, it has to have some counterpart in nature, a counterpart in something that is not man-made. "pi" is one such number. "e" is one such constant. "c" is another one. "h" is yet another. The number 15 as the period in days of our moon's waxing/waning cycle is another number. Two such cycles make a month. A year is fine as it signifies one revolution of the earth around the sun.

But Top Seven and Top 10 and Top 50 or Top 100 seem to be just made up.  What are the organizers trying to convey? That if the Taj Mahal is in the top 7, it is good and that otherwise, it is not? What if the Taj gets the 8th position? Will it stop being as attractive? In the seven wonders case, it looks like people are just having a good time promoting the Taj Mahal and all - which is fine, but is the hype justified?

Next you have the make or break numbers - ranks in education. The ranks themselves are fine, because they just correspond to the indices of a set of sorted marks. But ranks have notions of superiority and inferiority associated with them. The first ranker is somehow perceived as "superior" to the second and so on. But the examinations try to measure ability in a particular field. Rank and ability may not correlate well enough. The first ranker will be better than the ten thousandth one. But the fifth ranker may actually have more ability than the first ranker. But how else would you measure ability? It is an imperfect measuring system, but unavoidable, I feel.

Hierarchy is in our world whether we like it or not. Equality, the politically correct notion, does not have a natural counterpart. Ranks and numbers and our fascination for those reinforce this notion. Isn't it just easier in a limited period of time to see the "7 wonders of the world" rather than make the ranking ourselves? It is just that in these things, we trust the judgment of our fellow beings. We do that implicitly in other things anyway.

When we see two things as different, we begin seeing hierarchy. We can't just see two things and not have an implicit hierarchy formed in our mind. Dvaita philosophy - expounded by shrI madhva, in fact, declares 5 types of differences to be Absolute. Difference between God and the soul, difference between souls, difference between God and inanimate matter, difference between souls and inanimate matter and finally the difference between inanimate matter itself. And with a multitude of souls, Dvaita has a hierarchy of deities with Hari (Lord VishNu) being at the peak.

But who is it that sees the difference? We claim to know the world - but we just know what our senses and intellect tell us. The perceiver is still not "known". What does it mean for the knower to know oneself? This is the domain of several of our philosophies and not all of them are in agreement. Buddhism says there is no abiding soul. Advaita says that the soul is the same as the world and God. Dualist schools (most of the others including mainstream Abrahamic religions such as Christianity, Judaism and Islam, our dvaita and vishiShTAdvaita) say that there is a Supreme Spirit called God and that It and the individual soul are different.

Isn't it strange that we don't know who we are, but, like in this post, ponder about the world and what we see?

ಬದುಕೂ ಬಂಡಿಯೂ

ಹಿಂದಿನ ವಾರ ಒಂದು ಮದುವೆಯ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದೆವು. ಮದುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಸೊಗಸಿರುತ್ತದೆ. ಆ ಹರುಷ, ಸಂಭ್ರಮಗಳು. ಮಕ್ಕಳಿಗೆಲ್ಲ ಓಡುವ ಅಥವಾ ಐಸ್-ಪೈಸ್ ಆಟ. ದೊಡ್ಡವರಿಗೆ ಮಾತಿನ ಆಟ. ಬಹಳ ದಿನಗಳಿಂದ ನೋಡಿರದಿದ್ದ ಬಂಧು-ಮಿತ್ರರನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸುವ ಕಾಲ. ಹೆಂಗಸರು ಸೀರೆಗಳ ಕಂತೆಯನ್ನೇ ಒಯ್ಯುತ್ತಾರೆ. ವಧುವಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ತಾವೂ ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ ಹೇಗೆ? ಹೀಗೆ ವರಪೂಜೆಗೆ ಒಂದು ಸೀರೆಯಾದರೆ, ಊಟಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದು. ಧಾರೆಯ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಒಂದಾದರೆ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು. ಆರತಕ್ಷತೆ (ಈ ಪದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸರಿಯಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಇದನ್ನೇ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ್ದೇನೆ) ಅಥವಾ ರಿಸೆಪ್ಷನ್-ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಂತೂ ಬಿಡಿ! ಆ ಮಿಣಮಿಣ ಬೆಳಕು. ಒಂದೊಂದು ಮದುವೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿ ಬರುವ ಅಬ್ಬರದ ಸಂಗೀತ. ಅಲ್ಲಂತೂ ಝಗಝಗಿಸುವ ಉಡುಪುಗಳೇ. ಯೋಚನೆ ಎಲ್ಲೋ ಹೋಯಿತು. ಇರಲಿ. ಮದುವೆಗೆ ಹೋಗಿದ್ದೆವು ಅಂದಿದ್ದೆ.

ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿದ್ದು ನಮ್ಮ ಮನೆ ಮಂದಿಯೆಲ್ಲ. ಗಾಡಿ ನಡೆಸಿದ್ದು ನಾನೇ. ಅದೇ ಕ್ಲಚ್, ಅದೇ ಗೇರ್, ಅದೇ ಆಕ್ಸೆಲೆರೇಟರ್, ಅವೇ ದಾರಿಯ ವಾಹನಗಳು, ಅವೇ ರಸ್ತೆಗಳು. ಕುಳಿತ ಜನರೂ ಅವರೇ. ಆದರೆ ಮದುವೆಗೆ ಹೊರಟವರ ಹಾಗೆ ಉಡುಪು ಧರಿಸಿದ್ದೆವು. ಮದುವೆಗೆ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿ ಹೋದರೆ ಏನೂ ಚೆನ್ನಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಅಲ್ಲವೇ? ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮದುವೆ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಕಾರನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದೆ. ಕಾರು ನಿಲ್ಲಿಸುವಾಗ, ಹತ್ತುವಾಗ ದೇವರ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಯೋಚನೆ.

ಅದರ ಮುಂದಿನ ದಿನ ನಮ್ಮ ಸಂಬಂಧಿಕರೊಬ್ಬರನ್ನು ನೋಡಲು ಹೋದೆವು. ವಯಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೃಶಾಂಗರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಆಕೆ. ಇಳಿ ವಯಸ್ಸು. ಅದರೊಡನೆ ಮುಂದೇನಾಗುವುದೋ ಅನ್ನುವ ಭಯ ಅವರಿಗೆ. ಬಹಳ ದಿನಗಳಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ನೋಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಪಾಪ ನಮ್ಮನ್ನು ನೋಡಿ ಅತ್ತುಬಿಟ್ಟರು. ಅವರಿಗೆ ಕಿವಿ ಬೇರೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಕೇಳದಿದ್ದರಿಂದ, ಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಮೆಲ್ಲನೆ ಹೇಳದೆ, ಅರಚಬೇಕಾಯ್ತು. "ಅಳಬೇಡಿ" ಎಂದು ಅರಚುತ್ತಿದ್ದುದ್ದನ್ನು ಕೇಳಿ ಬೀದಿಯ ಜನ ಬಗ್ಗಿ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು "ಇಲ್ಲೇನು ಪಾಪ ಇಳಿ ವಯಸ್ಸಿನಾಕೆಯನ್ನು ಬೈಯುತ್ತಿದ್ದಾರಲ್ಲ" ಎಂದು ಕುತೂಹಲದಿಂದ ನೋಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಆಯ್ತು.

ಅಲ್ಲಿ ಕೂಡ ನಾವೆಲ್ಲ ಹೋಗಿದ್ದೆವು. ನಾನೇ ಕಾರೋಡಿಸಿದ್ದು. ಅದೇ ಕಾರು. ಅವರೇ ಜನಗಳು. ಈ ಬಾರಿ ಉಡುಪು ಬೇರೆ ಇತ್ತು! ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದೆ. ಯಾರೋ ಒಬ್ಬರು ಜೋರಾಗಿ ಹಾರ್ನ್ ಮಾಡಿ - "ನಿಮ್ಮದೇನಾ ಗಾಡಿ" ಎಂದು ನಾವು ಹೊರಡಲು ಅನುವಾದಾಗ ಕೇಳಿದರು. "ಹೌದು, ಇನ್ನೇನು ಹೊರಟೆವು" ಎಂದು ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟೆವು. ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಕಾರು. ರಸ್ತೆಯ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಮಾತು.

ಇಂದು ಮುಂಜಾನೆ ನಾನು ನನ್ನ ಹೆಂಡತಿ ಗಾಡಿ ಹತ್ತಿದೆವು. ಒಬ್ಬರ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಬೇಕಿತ್ತು. ದಾರಿ ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿಯದು. ಸುಮಾರಾಗಿ ಜಾಗದ ಪರಿಚಯ ಇತ್ತು, ಅಷ್ಟೆ. ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಕೇಳಿ, ಕೇಳಿ ಆ ಮನೆಯ ಕಡೆಗೆ ಹೋದೆವು. ಆ ಮನೆಯನ್ನು ಎಂದೂ ಮುಂಚೆ ನೋಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದೇ ಮನೆಯೆಂದು ತಿಳಿದು, ಒಳಗೆ ಹೋದೆವು. ಒಳಗೆ ಜನ. ಅಲ್ಲಿ ಕೋಣೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಪುಷ್ಪಾಲಂಕೃತ ನಿರ್ಜೀವ ಶರೀರ. ಇಡೀ ರಾತ್ರಿ ಗೋಳಿಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ದುಃಖವೇ ಸುಸ್ತಾಗಿ ಕೋಣೆಯ ಒಂದು ಕಾಣದೆಡೆ ಕುಳಿತಂತಿತ್ತು. ಸಾಂತ್ವನದ ನುಡಿಗಳು ಇನ್ನು ನಮಗೆ ಸಾಕೆಂಬಂತೆ ಕಂಡ ಮನೆಯವರು. ಮುಂದಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಸಿದ್ಧತೆಗಳು ನಡೆದಿದ್ದವು. ಅಗಲಿದ ಮಹನೀಯರಿಗೆ ನಮನ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಹಿಂದಿರುಗಿ ನೋಡದೆ ಕಾರಿನೆಡೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕಿದೆವು.

ನಮ್ಮ ಕಾರು ಅಲ್ಲಿಯೇ ನಿಂತಿತ್ತು. ಅದೇ ಬಣ್ಣ. ಅದೇ ಕ್ಲಚ್. ಅದೇ ಆಕ್ಸೆಲೆರೇಟರ್. ಅದೇ ಬ್ರೇಕ್. ಅದೇ ಸ್ಟಿಯರಿಂಗ್ ಚಕ್ರ. ನಾವೂ ಅವರೇ.

ಮನೆಯೆಡೆ ಗಾಡಿ ಹೊರಟಿತು.

ಬೊಕ್ಕತನದ ಹೊಳಪು

ನಿನ್ನೆ ಆಫೀಸಿನಿಂದ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ದೃಷ್ಟಿ ನೋಡಿದೆ. ಉದ್ಯಾನವನದ ಬಳಿ ಓಡಾಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ತಲೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಕೂದಲಿಲ್ಲದೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೊಕ್ಕಾದ (completely bald) ಭಾಗ ಕಂಡಿತು. ಆ ಭಾಗದ ತ್ವಚೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ವರ್ತುಲಾಕಾರದ ಚರ್ಮದ ಸುತ್ತಲೂ ಬಾಚಿರದ, ಅ ಗೌರವರ್ಣದ ಚರ್ಮವನ್ನು ಕಂಡು ಭಯಪಟ್ಟು ಹಿಂದೆಸರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೆ ಕಂಡ, ಬಿಳಿ-ಕಪ್ಪು-ಬೆಳ್ಳಿಯ ಕುರುಚಲುಗೂದಲುಗಳ ಕಾಡು. ಹಿಂದಿನಿಂದ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದ ನನಗೆ ಇದು ಮಾತ್ರವೇ ಕಂಡಿತು. ಕಾರ್ ಓಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನಾನು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಧರಿಸಿದ ಉಡುಪನ್ನು ಗಮನಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಅವರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಹಾದು ಹೋದೆ. ಆಗಲೇ ತಿಳಿದಿದ್ದು ಅದು ಪುರುಷನಲ್ಲ, ಮಹಿಳೆಯೆಂದು! ಒಮ್ಮೆ ನನಗೆ ದಿಗ್ಭ್ರಾಂತಿಯಾಯ್ತು; ಕಸಿವಿಸಿಯೂ ಆಯ್ತು.

ಬೊಕ್ಕತಲೆಯಾಗಿರುವ ಗಂಡಸರು ಹೇರಳವಾಗಿ ಸಿಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ತಲೆಯನ್ನು ಸಿಂಗಾರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ವಲ್ಪ ಬೊಕ್ಕಾದವರು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಿಂಗಾರ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾದರೂ ಪಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಈ ರೀತಿ ಎಲ್ಲ ಕೂದಲುಗಳು ಸಮೂಹ ಮುಷ್ಕರ ಹೂಡಿಬಿಟ್ಟರೆ ಇವರಾದರೂ ಏನು ಮಾಡುವರು? ಅದಕ್ಕೆ "ಬಾಂಡ್ಲಿ" ಯೆಂದೋ "ತಾಮ್ರದ ಬಿಂದಿಗೆ" ಯೆಂದೋ ಹಾಸ್ಯಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾದರೂ ತಲೆಕೆಡಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಅಫ್ ಕೋರ್ಸ್, ಮೊದಲ ಸಲ ಅವರನ್ನು ಯಾರಾದರೂ ಹೀಗೆ ಕರೆದಾಗ ಬಹಳ ಬೇಜಾರಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕ್ರಮೇಣ, ಬಹಳಷ್ಟು ಮಹನೀಯರಿಗೆ, ಅಭ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದ ಹಾಗೆ.. ಖಲ್ವಾಟ (ಬೊಕ್ಕತಲೆಯವರ)ರ ಬಗ್ಗೆ ಇಷ್ಟು ಸಹಾನುಭೂತಿಯಿಂದ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವ ನನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕೂದಲು, ದೈವವಶಾತ್, ಇನ್ನೂ ಇದೆ! ಒಂದು ಪ್ಯಾಚೂ ಇಲ್ಲದೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಾಚುವಷ್ಟು! ಆದರೆ ಈಗಿನಿಂದಲೇ ಅದರ ಮೇಲೆ ಅಷ್ಟು ಆಸೆ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ಬೇಡ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದೇನೆ ಅಷ್ಟೆ!

ಗಂಡಸರ ವಿಷಯ ಹೀಗಿದ್ದರೂ ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್(?) ಸ್ತ್ರೀಯರದ್ದು ಹೀಗಲ್ಲವಲ್ಲ! ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹೇಗಿದ್ದರೂ ಹೆಂಗಸರು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಉಡುಪು ಧರಿಸಿ ಸಿಂಗರಿಸಿಕೊಂಡಿರಬೇಕೆಂಬುದು ಅವರಲ್ಲಿರುವ ಅಲಿಖಿತ ನಿಯಮವೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಬಹುತೇಕ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಇದು ಇಷ್ಟವಾಗಿರುವ ಹಾಗೆಯೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅಥವಾ ಇದು ನನಗೆ ಕಂಡು ಬಂದ ಒಂದು ಸ್ಟೀರಿಯೋಟೈಪೆ? ಸೌಂದರ್ಯ ಪ್ರಸಾಧನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಂತೂ ಇದನ್ನೇ ತಮ್ಮ ಬಂಡವಾಳವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದೇ ಸ್ಟೀರಿಯೋಟೈಪನ್ನು ಒಂದೊಂದು ಮಹಿಳಾಕುಲದಲ್ಲೂ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವುದು ಆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಉಳಿವಿಗಾಗಿ ಅಲ್ಲವೇ? ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಹವಣಿಸುತ್ತಿರುವ ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ಬೊಕ್ಕತನ ಕಂಡರೆ ?! ಇದನ್ನು ಯುವತಿಯರ ಮುಂದೆ ಹೇಳಿದರಂತೂ ಭಯಗ್ರಸ್ತರೇ ಆಗಿಬಿಡಬಹುದು!

ಈಗಂತೂ, ಎಂಭತ್ತು ವರ್ಷದ ಆಸುಪಾಸಿನ ಜನರು ಕೂಡ ತಲೆಗೆ ಡೈ ಹಚ್ಚಿ, ಕೃತಕ ಹಲ್ಲು ಕಟ್ಟಿಸಿ, ಯುವಜನರ ಹಾಗೆ ಕಷ್ಟ ಪಟ್ಟು ವರ್ತಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುವುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ಇದು ಹೇಗೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ? ನನಗಂತೂ ದೇವಾನಂದ್ (ಖ್ಯಾತ ಹಿಂದೀ ಚಿತ್ರನಟ) ನನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಈ ನಡುವೆ ಅನುಕಂಪದ ಭಾವನೆಯೇ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ಏಕೆ ಹೀಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ನನಗಾಗ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಯೋಚಿಸಿದಾಗ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ನಾವೇಕೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಾಣಬೇಕು ಎಂಬ ಮೂಲಭೂತ ಪ್ರಶ್ನೆ ಏಳುತ್ತದೆ. ಅದು ಬೇರೆಯ ದಿನದ ಮಾತು. ಇರಲಿ.

ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಬೊಕ್ಕತಲೆಯಾಕೆ ಇವಿಷ್ಟೂ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಚಾರ ಮೂಡಿಸಿದರು. ಆದರೆ ನನಗೆ ಆಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಉಳಿದ ಭಾವನೆ ಗೌರವದ್ದು. ಈ ರೀತಿಯ ಸ್ಟೀರಿಯೋಟೈಪುಗಳನ್ನು ಧಿಕ್ಕರಿಸಿ, ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬಂದದ್ದನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸದೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಿ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುವುದನ್ನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಗೌರವಿಸಬೇಕಾದದ್ದು. ಅಲ್ಲವೇ?

ಸಟೆಯೋ ದಿಟವೋ?

ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದುಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಾರ್ಕಿನಲ್ಲಿನ ಹುಲ್ಲು ಹಾಸಿತ್ತು. ಗಾಳಿಯು ತಂಪಾಗಿ ಬೀಸುತ್ತಿದ್ದು ಬಿಸಿಲಿನ ಝಳ ಅಷ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಹ್ಲಾದಕರವಾದ ವಾತಾವರಣ. ನೆಲದೆಡೆ ದಿಟ್ಟಿಸುತ್ತಾ ನಡೆದ ನನಗೆ ಒಮ್ಮೆ ಮೇಕೆಮರಿಯೊಂದರ "ಮ್ಯಾ" ದನಿ ಕೇಳಿತು. ಹಿತವಾದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದ ನನ್ನನ್ನು ಆ ದನಿ ಎಲ್ಲಿಗೋ ಒಯ್ಯಿತು. ಒಮ್ಮೆಲೇ ಪರ್ವತದ ಮೇಲಿನ ತಂಪಾದ ಗಾಳಿಗೆ ಮೈಯೊಡ್ಡಿದವನಾಗಿ ನಾನು; ಕುರುಬನೊಬ್ಬನು ಒಂದು ಮೇಕೆ ಕುರಿಗಳ ದಿಂಡನ್ನು ಮೇಯಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೆ; ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳೆಲ್ಲವೂ ಆನಂದದಿಂದ ನಲಿಯುವ ಹಾಗೆ ಆಗಿತ್ತು. ನನ್ನಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದು ಆನಂದ, ತೃಪ್ತಿ ತುಂಬಿತ್ತು. ಈ ತೃಪ್ತಭಾವನೆಯ ಮೂಡಿಸಿದ ಮೇಕೆಯ ಕೇಕೆಯ ದನಿಯೆಡೆ ಕಣ್ಣು ಹಾಯಿಸಿದೆ.

ಆದರೆ ಕಂಡದ್ದೇನು? ಅಲ್ಲೊಂದು ವಿಕಾರವಾದ ಲಾರಿಯಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಮೇಕೆಗಳನ್ನು ಹಿಂಡು ಹಿಂಡು ತುಂಬಿದ್ದರು. ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ಮೇಕೆಯಿದ್ದು ಅವುಗಳಿಗೆ ನಿಲ್ಲಲೂ ಜಾಗವಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೇಗೆ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಿದ್ದವೋ! ಆ ಮೇಕೆಯ ದನಿ ಆನಂದದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದಾಗಿರದೆ ಆ ಮೂಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಾಹಾಕಾರವಾಗಿದ್ದಿತು. ಕಟುಕರ ಬಳಿ ಒಯ್ಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಮುಗ್ಧ ಮೇಕೆಗಳ ದನಿ ಹಿಂದಿನ ಘಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಮುದ ನೀಡಿತ್ತೋ, ಈಗ ಅಷ್ಟೇ ಕಠೋರವಾಗಿ ಕೇಳಿಸಿತ್ತು. ನನ್ನ ಕರುಳನ್ನು ಕಿವುಚಿದ ಹಾಗಾಗಿತ್ತು.

ಕೇಳಿದ್ದು ಅದೇ ದನಿ. ಆ ದನಿ ಬಿದ್ದದ್ದು ಅದೇ ಕಿವಿಗೆ. ಕೇಳಿದವನೂ ನಾನೇ. ಸಂತೋಷ ನೀಡುವ ಅದೇ ದನಿ ಮರುಘಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವಿಪರೀತಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿತ್ತು.

ಪರ್ವತದ ಗಾಳಿ ನೀಡಿದ್ದ ಆಹ್ಲಾದವು ನಿಜವಾಗಿರಲಿಲ್ಲವೇ? ಅನುಭವಿಸಿದ ಮನಸ್ಸು ಅದನ್ನು ಆ ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸತ್ಯವೆಂದು ಒಪ್ಪಿರಲಿಲ್ಲವೇ?
ಕನಸಿನಲ್ಲಿನ ಸತ್ಯವೂ ಹೀಗೆಯೇ ಅಲ್ಲವೇ? ನನಗಂತೂ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಕನಸುಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಬರುತ್ತಿದ್ದುವು. ನಾನು ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಲಾಗದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು; ಶಾಲೆಗೆ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ವೇಳೆಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ತಲುಪದಿರುವುದು; ಎಲ್ಲ ಹೀಗೆಯೇ! ಎದ್ದ ಮೇಲೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು ನಿಜವಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು.

ಇವೆಲ್ಲ ಸಂಗತಿಗಳಲ್ಲಿ; ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಸಂಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅರಿವಾಗುವುದು ಒಂದು ವಿಷಯ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮನಸ್ಸಿನ ಕಲ್ಪನೆಗಳೆಂಬುದು. ಇರುವ ನಿಜದ ಮೇಲೆ ನಮ್ಮ ಅಪೇಕ್ಷೆ-ಭಯಗಳ ಇಷ್ಟ-ಅನಿಷ್ಟಗಳ ಲೇಪವನ್ನು ಮಾಡಿ ನೋಡುವುದನ್ನು ನಾವು ಸದಾಕಾಲವೂ ನಮಗೆ ತಿಳಿಯದ ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತೇವೆ; ನಮಗೆ ತೀರ ಅಭ್ಯಾಸವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಅನುಭವಗಾಳಾದಾಗ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮ ಒಳ ಸರಿದು ನೋಡುವ ಅವಕಾಶ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಇಷ್ಟು ನೈಜ ಅನುಭವ ಕೊಡುವ ಮನಸ್ಸು ಎಷ್ಟು ಶಕ್ತಿವಂತವಾದುದೋ ಊಹಿಸಿ ನೋಡಿದರೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವೇ ಆಗುವುದು. ಸಂತೋಷದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದುಃಖವನ್ನೂ, ಏನೂ ಇರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆತಂಕವನ್ನೂ, ಒಂದನ್ನು ಇನ್ನೊಂದಾಗಿ ಕಾಣುವುದನ್ನು; ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಶಕ್ತಿಯ ಅರಿವಾಗುವುದು. ಆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರೆ ಈ ಜಗತ್ತೇ ಮನೋಮಯ.

ಇದರ ಬಗ್ಗೆಯೇ ದೊಡ್ದವರ ಮಾತು ಹೇಳಿರುವುದು. "ಮನ ಏವ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಕಾರಣಂ ಬಂಧಮೋಕ್ಷಯೋಃ" ಎಂದು. ಮನಸ್ಸೇ ಬಂಧಕ್ಕು ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೂ ಕಾರಣ. ಬಂಧವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವುದು ಮನಸ್ಸು. ಕಲ್ಪಿತಬಂಧದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗುವುದೂ ಮನಸ್ಸೇ!

ಭೈರಪ್ಪನವರ ಪರ್ವ: ಚಿಂತನೆಗಳು - ಭಾಗ ೧

ಗದುಗಿನ ನಾರಣಪ್ಪ ತನ್ನ ಕರ್ಣಾಟಭಾರತಕಥಾಮಂಜರಿಯಲ್ಲಿ - "ತಿಣಿಕಿದನು ಫಣಿರಾಯ ರಾಮಾಯಣದ ಕವಿಗಳ ಭಾರದಲಿ" ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿದ್ದಾನೆ. ರಾಮಾಯಣವು ಹಿಂದಿನ ಅನೇಕ ಕವಿಗಳಿಗೆ ಕಾವ್ಯಸ್ಫೂರ್ತಿಯನ್ನೊದಗಿಸಿದ್ದರೂ ಆಧುನಿಕರಿಗೆ ಅದರಲ್ಲಿನ ಕಥೆ ಚರ್ವಿತ-ಚರ್ವಣವಾಗಿ ಕಂಡಿದೆ ಎಂದು ನನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆ. ರಾಮಾಯಣದ ಕಥೆಯ ಮುಖ್ಯ ಧಾರೆ ಉಪಕಥೆ ಉಪಾಖ್ಯಾನಗಳೆಂಬ ಹೆಚ್ಚು ಕವಲುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರದೆ ನೇರವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಭಾರತ ಹಾಗಲ್ಲ. ರಾಮಾಯಣ ದೊಡ್ಡ ನದಿಯಾದರೆ ಭಾರತ "ಮಹಾ" ಎಂಬ ಅನ್ವರ್ಥ ಬಿರುದನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಸಾಗರಸದೃಶವೆನಿಸಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ನಿತ್ಯನೂತನವಾಗಿ ಕೂಡ ಕಂಡಿದೆ. ರಾಮಾಯಣ ಭಾರತಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನೇ ಗಮನಿಸಿದರೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಗಾತ್ರದಲ್ಲೂ ವಿಷಯವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲೂ ಮಹಾಭಾರತಕ್ಕೆ ಮಹಾಭಾರತವೇ ಸಾಟಿ.

ಇಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾದ ಭಾರತವನ್ನು ಸ್ವಂತ ಕಾವ್ಯಪ್ರತಿಭೆಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯವೇ. ಆದರೂ ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಪಂಪರಾದಿಯಾಗಿ ಹಲವು ಕವಿಗಳು ಕನ್ನಡದಲ್ಲೂ, ಕಾಲಿದಾಸ, ಭಾರವಿ, ಮಾಘ, ರಾಜಶೇಖರ, ಭಾಸ, ಭಟ್ಟನಾರಾಯಣ ಮೊದಲಾದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಕವಿ-ನಾಟಕಕಾರರೂ ಮಹಾಭಾರತದಿಂದ ಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಮಹಾಭಾರತದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ಉತ್ತಮ ಕೃತಿಗಳ ಸಾಲಿಗೆ ನಮ್ಮ ಭೈರಪ್ಪನವರ ಪರ್ವವನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಸೇರಿಸಬಹುದು, ಸೇರಿಸಲೇ ಬೇಕು.

ಮಹಾಭಾರತದ ಕಥೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದಿರುವಂಥದು. ಅದನ್ನಾಧರಿಸಿ ಕೃತಿನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುವವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಡಿಯ ಕಥೆಯ ನಿರೂಪಣೆಗೆ ಹೋಗದೆ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಮಾತಿನ ಚಮತ್ಕಾರವನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ ಹೆಚ್ಚು ರಂಜಕವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಭೈರಪ್ಪನವರ ಪರ್ವ ಈ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗದ ಭಿನ್ನ ಕೃತಿ.

"ಪರ್ವ" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲೇ ಸಾಕಷ್ಟು ಅರ್ಥ ಅಡಗಿದೆ. ಮಹಾಭಾರತದ ಪರ್ವಗಳನ್ನು ಜ್ಞಾಪಿಸುವಂಥ ಈ ಪದ ಎರಡು ಯುಗಗಳ ಮಧ್ಯೆ, ಆ ಯುಗಗಳ ಧರ್ಮಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಇರುವ ಸಂಧಿಕಾಲ ಅನ್ನುವುದನ್ನು ಕೂಡ ತನ್ನ ಅರ್ಥವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಒಳಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆ. ಈ ಅರ್ಥವು ಇಡೀ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಫುಟವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ. ದ್ವಾಪರ ಮತ್ತು ಕಲಿಗಳ ನಡುವೆ ಇದ್ದ ಕಾಲವನ್ನು ಮಹಾಭಾರತ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದು ತಿಳಿದ ಸಂಗತಿಯೇ. ಯುಗಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸದೆ ಆ ಅರ್ಥ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿಯುವ ಹಾಗೆ ಕಥೆ ಹೆಣೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ಮದ್ರ ದೇಶದ ಶಲ್ಯ ಮಹಾರಾಜನ ಮಗ ರುಕ್ಮರಥನ ಚಿಂತನೆಗಳಿಂದ ಕಥೆಯ ಆರಂಭ. ಆ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪಾಂಡವರು ತಮ್ಮ ಅಜ್ಞಾತವಾಸದ ನಂತರ ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಯುದ್ಧಸನ್ನಾಹದಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ. ಕೌರವರು ಪಾಂಡವರು ತಮ್ಮ ಸುತ್ತಣ ಪ್ರದೇಶಗಳ ರಾಜರನ್ನು ಓಲೈಸುವ ಯತ್ನ ನಡೆದಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ಸಿಂಹಾವಲೋಕನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಥೆಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಅದೇ ಒದಗಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ.

ಒಂದು ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲೇಬೇಕು. ಮಹಾಭಾರತದ ಕಥೆಯನ್ನು ಸುಮಾರು ಚೆನ್ನಾಗಿಯೇ ತಿಳಿದ ನನಗೆ "ಪರ್ವ" ಪಾತ್ರಗಳ ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ಹೊಕ್ಕು ತೋರಿಸಿದ್ದು ಚೆನ್ನಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಮಹಾಭಾರತದ ಕಥೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ ಅಂದರೆ ಅದರ ಕಥೆಯ ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಪರಿಚಯವಿಲ್ಲದೆ "ಪರ್ವ"ವನ್ನು ಸವಿಯಬಹುದೇ? ನನ್ನ ಪ್ರಕಾರ : ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಭಾರತೀಯರು ಯಾರಾದರೂ ಮಹಾಭಾರತದ ಸ್ಥೂಲಪರಿಚಯವನ್ನಾದರೂ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಭೈರಪ್ಪನವರಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಕೂಡ ಇದು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಷ್ಟವೇ ಇರಬಹುದು.

ಧರ್ಮದ್ವಯದ ನಡುವೆ ಇರುವ ಸಂಗ್ರಾಮವೆಂಬುದಾಗಿ ಪಾಂಡವ-ಕೌರವರ ಯುದ್ಧ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದು ಯಾವ ಧರ್ಮವೆಂದರೆ ಕಥೆಯ ಮೊದಲಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕು. ಅಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ "ನಿಯೋಗ" ವೆಂಬುದು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಸರ್ವರಿಂದಲೂ ಮಾನ್ಯವಾದ ಪದ್ಧತಿ. ಇಂದು "In vitro fertilization" ಅನ್ನು ಎಷ್ಟು ಸಹಾನುಭೂತಿಯಿಂದ ನೋಡುತ್ತೇವೆಯೋ ಅಷ್ಟೇ ಮಾನ್ಯತೆ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿಯೋಗ ಪದ್ಧತಿ ಕೂಡ ಪಡೆದಿತ್ತೆಂಬಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಪತಿ ಅಶಕ್ತ ಅಥವಾ ಮೃತನಾದಾಗ ವಂಶವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಲು ಒಬ್ಬ ಶುದ್ಧಚಾರಿತ್ರ್ಯದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ವೀರ್ಯದಾನ ಪಡೆದು ಗರ್ಭಧರಿಸುವುದೇ ಈ ಪದ್ಧತಿ. ಈಗ ಇದರ ಮತ್ತೊಂದು ರೂಪ ವೀರ್ಯ"bank" ಗಳಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದೆ.

ನಿಯೋಗ ಮಹಾಭಾರತದ ಕಥೆಗೆ ಎಷ್ಟು ಮುಖ್ಯವೆಂಬುದನ್ನು ನಾನು ಅಷ್ಟು ಮನಗಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಭೈರಪ್ಪನವರಿಗೆ ಇದು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಕಂಡಿದ್ದರಲ್ಲಿ ಆಶ್ಚರ್ಯವೇನಿಲ್ಲ. ಭೀಷ್ಮನು ಸತ್ಯವತಿಯನ್ನು ತನ್ನ ತಂದೆಗೆ ಕೊಡಿಸಿ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಸುವಾಗ ಮಾಡಿದ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯೇ ಮುಂದಿನ ಕಥೆಗೆ ಕಾರಣ. ನಂತರ ಸತ್ಯವತಿಯ ಮಕ್ಕಳಿಬ್ಬರೂ ಮಡಿದಾಗ ಅವಳು ಭೀಷ್ಮನನ್ನೇ ತನ್ನ ಸೊಸೆಯರನ್ನು ಕೈಹಿಡಿಯಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಬದ್ಧನಾದ ಭೀಷ್ಮನು ಹಾಗೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಸತ್ಯವತಿ ತನ್ನ ಮದುವೆಗೆ ಮುಂಚೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಗನಾದ ವ್ಯಾಸಮಹರ್ಷಿಯನ್ನೇ ಸೊಸೆಯರೊಂದಿಗೆ ನಿಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಕರೆಯುತ್ತಾಳೆ. ಇದು ನಿಯೋಗದ ಮೊದಲ ಸಂಗತಿಯಾದರೆ ಕುಂತೀ-ಮಾದ್ರಿಯರದು ಇನ್ನೆರಡು.

ಪಾಂಡು ಮಹಾರಾಜನು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅಶಕ್ತನಾದಾಗ ಕುಂತಿಯು ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ. ಭೈರಪ್ಪನವರು ತಮ್ಮ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ "ದೇವ" ಎಂಬ ಜನಾಂಗದ ಮುಖ್ಯರಿಂದ ಕುಂತಿಗೆ ನಿಯೋಗ ನಡೆದ ಹಾಗೆ ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹೆಂಡತಿಯಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಹೆಂಡತಿಯಾಗಿ ಕುಂತಿ "ದೇವ" ಜನಾಂಗದ ಪ್ರಮುಖರನ್ನು ಸಂತಾನಕ್ಕಾಗಿ ಸೇವಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಮಾದ್ರಿಯೂ ಹೀಗೇ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಈ ಸಂಗತಿ ನಮ್ಮಲ್ಲಿನ ಮಡಿವಂತರಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇದನ್ನು ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅವಹೇಳನವೆಂದೂ ಕೆಲವರು ಹೇಳಬಹುದು. ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ನನಗೆ ಇದು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಾಮಾನ್ಯವಲ್ಲದ್ದೆಂದು ಅನಿಸಿದರೂ ತೀರ ಅಸ್ವಾಭಾವಿಕವಲ್ಲವೆಂದೆನಿಸುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವತೆಯನ್ನು ಭೈರಪ್ಪನವರು ಕೈಬಿಡದೆ ಕಥೆಯ ಮುಂದಿನ ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಇದು ಹೇಗೆ ಕಾರಣವಾಯ್ತೆಂದು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ.

"ಪರ್ವ"ದಲ್ಲಿ ದುರ್ಯೋಧನ ಈ ಸಂಗತಿಯನ್ನುಪಯೋಗಿಸಿ ಪಾಂಡವರು ತಂದೆಗೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲವೆಂಬುದನ್ನೇ ಯುದ್ಧದ ಮುಖ್ಯಕಾರಣ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಹುಟ್ಟಿನ ಕಥೆಯನ್ನು ಜಾಣತನದಿಂದ ಮರೆಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನಿಗೆ ಪಾಂಡವರ ಬಗ್ಗೆ ಇದ್ದ ಮತ್ಸರವೇ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಮೂಲಕಾರಣವಾದರೂ ನಿಯೋಗಪದ್ಧತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅವನು ಮಾಡುವ (ಅಪ?)ಪ್ರಚಾರ ಅವನ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಬಲವನ್ನಂತೂ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ನಿಯೋಗಪದ್ಧತಿ ಧರ್ಮವೋ ಅಧರ್ಮವೋ ಎಂಬುದು ದೊಡ್ಡ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೊರಗಿನ ಹಾಗೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟದ ಒಳಗಿನ ಕಾರಣವೂ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಭೈರಪ್ಪನವರಿಗೆ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಬೀಜಗಳ ವಿಷಯ ಬಹಳ ಚಿಂತನೆಯನ್ನೊದಗಿಸಿದೆ. ಸಂತಾನ ಸೇರುವುದು ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೋ ಬೀಜಕ್ಕೋ? ವಂಶವೃಕ್ಷದಲ್ಲೂ ಇದೇ ಜಿಜ್ಞಾಸೆ. ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಭೀಷ್ಮನಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ, ಪಾಂಡುಗಳ ಹುಟ್ಟು, ಪಾಂಡವರ ಹುಟ್ಟು, ಘಟೋತ್ಕಚನ ಹುಟ್ಟು, ಕರ್ಣನ ಹುಟ್ಟು - ಹೀಗೆ ಬರುವ ಕಥೆಯ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆ ನೋಡಿದಾಗ ವಸ್ತುತಃ ಪಾಂಡು ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ಬರುವ ಸಂತಾನವೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ವ್ಯಾಸರೇ ಕಾರಣ! ವ್ಯಾಸರ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳೇ ಪರಸ್ಪರ ಯುದ್ಧವಾಡಿ ಸಾಯುತ್ತಾರೆ!

ಜೊತೆಗೆ ನಿಯೋಗವನ್ನು ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಧರ್ಮದ ಆಚರಣೆಯ ಸ್ವರೂಪ ಹೇಗೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದೂ ತೋರಿದ್ದಾರೆ. ವ್ಯಾಸರ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರು ಮಾಡಿದ ನಿಯೋಗದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ರಾಣಿಯ ಅಲಂಕಾರವನ್ನು ಸಂತಾನಾಪೇಕ್ಷಿಯಾದ ರಾಜನೇ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ವ್ಯಾಸರೇ ನಿಯೋಗ ಮಾಡುವ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಭೀಷ್ಮ - "ನಿಯೋಗವು ಕೇವಲ ದೈಹಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಾಗಬೇಕು, ಮನಸ್ಸು ಅಚಲವಾಗಿರಬೇಕು. ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಇಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ದೇಹಗಳನ್ನು ಆದಷ್ಟು ಕುರೂಪಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು" ಎಂಬ ಕಟ್ಟಳೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಕುಂತಿಯದು ಸ್ವಲ್ಪ ಭಿನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧದ ನಂತರ, ಉತ್ತರೆ(ಅರ್ಜುನನ ಸೊಸೆ)ಯ ಮಗು ಹುಟ್ಟುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆಯೇ ಸತ್ತಾಗ ವಂಶಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ಗತಿಯಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆಗ ದ್ರೌಪದಿ ಮತ್ತೆ ಗರ್ಭ ಧರಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದಾಗ ಉತ್ತರೆಗೆ ನಿಯೋಗಮಾಡಿಸುವ ವಿಚಾರ ಬರುತ್ತದೆ. ಕುಂತಿಯೇ ಸ್ವಯಂ ನಿಂತು ನಿಯೋಗವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಇದು ಅಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಸಂಗತಿ. ಹಲವು ಧರ್ಮಾಚರಣೆಗಳು ಹೇಗೆ ರೂಪಗೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂದು ಊಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಇದು ಒಂದು ನಿದರ್ಶನ.

ಇಂಥ ದೊಡ್ಡ ಕೃತಿಯನ್ನು ಕುರಿತು ಬರೆಯುವಾಗ ಮೂಲ ಮಹಾಭಾರತದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಅನಿವಾರ್ಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ಒಂದೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿರುವಷ್ಟು ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ನನ್ನಲ್ಲಿ "ಪರ್ವ" ಪ್ರಚೋದಿಸಿದೆ.

ನನಗನ್ನಿಸಿದ ಕೆಲವು ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದೇನೆ. ಮುಂದಿನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಪಾತ್ರಗಳ, "ಪರ್ವ"ದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಕಾಣಿಸಿದ ಚಿಂತನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯುತ್ತೇನೆ. ಈ ಲೇಖನವನ್ನು ಓದಿದವರು ಪ್ರತಿಕ್ರಯಿಸಿದರೆ ಸಂತೋಷ.

ನಮ್ಮ ಜನರು: ಜಿಪುಣರು ಮತ್ತು ಆತುರಗಾರರು

ನನಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಚೆನ್ನ. ಆಫೀಸಿನಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಚೆನ್ನ. ಇವೆರಡರ ನಡುವೆ ಇರುವ ನಗರವೂ ರಸ್ತೆಗಳೂ ಚೆನ್ನ. ಆದರೆ ನಗರದ ಮೂಲಕ ಆ ವಾಹನಗಳ ಮತ್ತು ಜನಗಳ ಜಂಗುಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುವುದು ಚೆನ್ನಾಗಿಲ್ಲ. ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಚೆನ್ನಾಗಿಲ್ಲ. ಇನ್ನೂ ಹೇಳಬೇಕಾದರೆ ಬಹಳ ಕಷ್ಟ ಎಂದೇ ಹೇಳಬೇಕು. ಈ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಎಂಬ ಪೆಡಂಭೂತ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಷ್ಟ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ - ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನಾನೂ ಜವಾಬ್ದಾರ. ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಭೂತದ ಒಂದು ಅಣುವಾದರೂ ಆಗಿರುತ್ತೇನೆ.

ಅಮೇರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಾಹನಗಳೇ. ಬಹಳಷ್ಟು ನಾಲ್ಕು ಚಕ್ರದವುಗಳೇ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿನ ಶಿಸ್ತು ಎಂಥ "ಜ್ಯಾಮ್" ಬಂದರೂ ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಬೆಂಗಳೂರೋ! ಬಿಡಿ! ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ವಾಹನಗಳು. ಒಂದು ಚಕ್ರದ ವಾಹನದಿಂದ ಹತ್ತಿಪ್ಪತ್ತು ಚಕ್ರಗಳ ವಾಹನಗಳ ವರೆಗೆ. ಎತ್ತಿನ ಗಾಡಿಯ ಮರದ ಚಕ್ರಗಳಿಂದ ರೋಡ್ ರೋಲರಿನ ಲೋಹದ ಚಕ್ರಗಳ ವರೆಗೆ. ಇವೆರಡರ ನಡುವೆ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ರಬ್ಬರಿನ ಚಕ್ರಗಳು. ವಿಶೇಷವೇನೆಂದರೆ ಈ ಎಲ್ಲ ಚಕ್ರಗಳು ಒಂದೇ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲೇ ಓಡಾಡುತ್ತವೆ! ವಿವಿಧಭಾರತಿಯ ಹಾಡಿನ ಹಾಗೆ "ವಿವಿಧ ಗತಿ, ಏಕ ಶ್ರುತಿ" ನಮ್ಮ ವಾಹನಗಳವು. ಒಟ್ಟಿಗೆ ಓಡಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೇ? ಅಸಾಧ್ಯವಲ್ಲದ್ದು ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಜನರನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಸುಲಭಸಾಧ್ಯವಾದದನ್ನೂ ಅಸಾಧ್ಯ ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ.

ಇಲ್ಲಿ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುವ ಒಂದು ಜೋಕನ್ನು ಹೇಳಬೇಕು. ಸಾಕಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯವೇ ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು. ಕಷ್ಟ ಪಟ್ಟು ಟೈಪಿಸಿದ್ದೇನೆಂದು ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ಓದಿಬಿಡಿ. ಪರವಾ ಇಲ್ಲ. ಒಂದು ಲ್ಯಾಬಿನಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಜಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೇಶಗಳ ಕಪ್ಪೆಗಳನ್ನಿಟ್ಟಿದ್ದರಂತೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜಾಡಿಯ ಮೇಲೂ ಮುಚ್ಚಳವಿತ್ತಂತೆ. ಆದರೆ ಇಂಡಿಯ ದೇಶದ ಕಪ್ಪೆಗಳಿಗೆ ಮುಚ್ಚಳವೇ ಇರಲಿಲ್ಲವಂತೆ. ಏಕೆ ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ ಬಂದ ಉತ್ತರ ಈಗ ಸರ್ವವಿದಿತ. ಒಂದು ಕಪ್ಪೆ ಪರಾರಿಯಾಗಲು ಯತ್ನಿಸಿದಾಗ ಮತ್ತೊಂದು ಕಪ್ಪೆ ಅದನ್ನು ಕೆಳಗೆಳೆದು ತಾನು ಮೇಲೆ ಹೋಗಲು ಯತ್ನಿಸುವುದು. ಅದನ್ನು ಮಗುದೊಂದು ಕೆಳಗೆಳೆಯುವುದು. ಹೀಗೆ ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಶೋಚನೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಾವು ಜೋಕ್ ಮಾಡಿ ವಿಷಾದದ ನಗೆ ನಗುವ ಹಾಗೆ ಆಗಿದೆ ಎಂಬುದೇ ಶೋಚನೀಯ.

ಇದಿರಲಿ. ಈ ಜೋಕನ್ನು ಕೇಳಿ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಒಬ್ಬ ದಾರ್ಶನಿಕನ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯ ನಗುವನ್ನು ನಗುವವರೇ. ಆದರೆ ನಾವು ಈ ಕಪ್ಪೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪೆಗಳಲ್ಲವೇ? ನನ್ನ ಪ್ರಕಾರ ಹೌದು. ಈ ಕಾಲೆಳೆಯುವ "ಕಪ್ಪೆತನ" ನಮ್ಮನ್ನು ಸದಾಕಾಲವಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಆಗಾಗ ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಕಪ್ಪೆತನೆ ಈ ಟ್ರಾಪಿಕ್ ಭೂತಕ್ಕೂ ಕಾರಣ ಎಂದರೆ ಅಚ್ಚರಿ ಪಡಬೇಕಾದದ್ದೇನೂ ಇಲ್ಲ.

ಈಗ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ವಾಹನಗಳು ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿವೆ ಎಂದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳೋಣ. ಯಾವನೋ ಒಬ್ಬ ಕಾರಿನವ ಅಥವಾ ಒಬ್ಬ ಆಟೋದವ ಅಥವ ಒಬ್ಬ ಬೈಕಿನವ ಮಾಡುವ ಅಚಾತುರ್ಯದಿಂದ ನೂರಾರು ಜನರು ಹತ್ತಿಪ್ಪತ್ತು ನಿಮಿಷಗಳ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಸಮಯ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಪಿರಿಪಿರಿಯಾಗುವುದಂತೂ ಆಗುವುದು. ಜೊತೆಗೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ವಿಳಂಬ. ಅದರಿಂದ ಮತ್ತಷ್ಟು ಕಿರಿಕಿರಿ. ದೇಶಕ್ಕೇ ಹಾನಿಯೆಂದರೂ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯಲ್ಲ.

ಆ ಅಚಾತುರ್ಯದ ರೀತಿ ಹೇಗಿರುತ್ತದೆಯೆಂಬುದು ನಮಗೆಲ್ಲ ತಿಳಿದ ವಿಷಯವೇ! ಒಬ್ಬ ಆಟೋದವ ಹಠಾತ್ತನೆ ಎಡಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬ ಕಾರಿನವನ ಮುಂದೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಬರುವುದಕ್ಕೆ ಆ ಆಟೋದವನಿಗೆ ಮತ್ತೇನೋ ಕಾರಣವಿರುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಬಿಡಿ. ಹೀಗೆ ಹಠಾತ್ತನೆ ಮುಂದೆ ಬಂದಾಗ ಆ ಕಾರಿನವನು ಜಾಗರೂಕನಾಗಿದ್ದರೆ ಸರಿ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ತಾಕಿ ಗಾಡಿಗಳಿಗೆ ಪೆಟ್ಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆಟೋದವರು (ಎಲ್ಲರೂ ಅಲ್ಲ, ಆದರೆ ನಾನು ನೋಡಿದ ಬಹಳ ಮಂದಿ) ಜಗಳಗಂಟರೆಂದೇ ಹೇಳಬೇಕು. ಚಕ್ಕನೆ ಗಾಡಿಯಿಂದ ನೆಗೆದು ಅವಾಚ್ಯ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಕಾರಿನವನನ್ನು ಬೈಯುತ್ತಾನೆ. ಕಾರಿನವನು ಭಯಸ್ಥನಾಗಿದ್ದರೆ ವಾಕ್ಪ್ರವಾಹ ಏಕಮುಖಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕಾರಿನವನಿಗೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಕೈಕೆರೆದಿದ್ದರೆ ಅವನು ಇಳಿದು ಈ ಕಡೆಯಿಂದ ವಾಕ್ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅವರ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ವಾಹನಗಳಿಂದ ಶಂಖನಾದವೇರಿ ಇವರಿಬ್ಬರ ವಾಗ್ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಪ್ರೇರಣೆ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಅವರ ಹಿಂದೆ ಬಂದ ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳವಿಲ್ಲದೆ ಮಹಾವಾಹನಸಂದಣಿ ಅಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಚಾಲಕರಿಬ್ಬರೂ ರಾಜಿಯಾಗಿ ದುಡ್ಡಿನ ಆದಾನಪ್ರದಾನವಾದ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಿಂದ ಜಾಗ ಖಾಲಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಆ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅನೇಕರಿಗೆ ಇಪ್ಪತ್ತು-ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ನಿಮಿಷ ಹೋಗಿಬಿಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ.

ಜಗಳ ನಡೆಯಬೇಕಾದರೆ ರಸ್ತೆಯೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಅವರು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದೆರಡು ಗಾಡಿ ಹೋಗಲು ಜಾಗ ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಜನರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಆ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ನಾ ಮುಂದು ತಾ ಮುಂದು ಎಂದು ನುಗ್ಗಿದಾಗಲೇ ತೊಂದರೆ ಆರಂಭವಾಗುವುದು. ನಾನು ಜಗಳವಾಡುವವರ ಬಗ್ಗೆಯಲ್ಲ ಮಾತನಾಡಲು ಹೊರಟದ್ದು. ಈ ಬಿಟ್ಟ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ನುಗ್ಗಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರಲ್ಲಾ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಳ್ಳೆಯವರಾಗಿಯೇ ಇರುವ ಇವರು (ಇವರನ್ನು ಮನೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ನೋಡಿ - ಒಂದು ಲೋಟ ಕಾಫಿಯ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನಂತೂ ಮಾಡಿಯೇ ತೀರುತ್ತಾರೆ) ಹೀಗೆ ಹೊರಗೆ ವಾಹನಾರೂಢರಾಗಿ ತಲೆಯೇ ಕೆಟ್ಟವರ ಹಾಗೆ ಆಡುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಬರುವ ಇವರ ಯೋಚನೆ ಸ್ವಲ್ಪ ನೋಡಿ. ಆ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವಲ್ಪ ಜಾಗದ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋದರೆ ದೊಡ್ಡ ರಸ್ತೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಬೇಗ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ ತಮ್ಮ ಜಾಗವನ್ನು ಬೇಗೆ ಸೇರಬಹುದು. ಇವರು ಮಾತ್ರ ದಾಟಿದರೆ ಸಾಕು. ಪಕ್ಕದ ಗಾಡಿಯವ ಹಾಳಾದರೆ ಹೋಗಲಿ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವ ಸೌಜನ್ಯ ಇವರನ್ನು ಅ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ನುಗ್ಗಬೇಕು, ನುಗ್ಗಿ ಮುಂದೆ ಹೋಗಬೇಕು. ಅಷ್ಟು ಮಾಡಿದರೆ ಸಾಕು! ಒಂದು ಐದು ಸೆಕೆಂಡ್ ಯೋಚನೆ ಮಾಡಿದರೂ ಈ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಅವರು ಬರುವುದಿಲ - ಅವರು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಅಷ್ಟು ಒಳ್ಳೆಯವರೇ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ವಾಹನಗಳ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಒಳಗೆ ಕುಳಿತ ಜನರ ವಿವೇಕವೂ ಸೌಜನ್ಯವನ್ನು ಕೂಡಿ ಮಾಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಈ ರೀತಿಯ ವರ್ತನೆಗಳು ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆಯಾದರೆ ಪರವಾ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಿತ್ಯವೂ ಇದೇ ರಗಳೆಯೇ? ಈ ರೀತಿ ಮಾಡುವವರನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಲೇ ಬೇಕು. ಈ ರೀತಿ ಆತುರದಿಂದ ನುಗ್ಗಿ ಹೊರಟು ಅವರ ಜಾಗವನ್ನು ಐದು ನಿಮಿಷ ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಸೇರಿದರು ಎಂದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳೋಣ. ಆ ಐದು ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಥ ಘನಕಾರ್ಯ ಮಾಡಬಹುದು? ಐದು ನಿಮಿಷಗಳು ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಸಮಯವೇನೋ ಹೌದು. ಆದರೆ, ಇಂಥ ಸಮಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಜನರೇ ಇವರಾಗಿದ್ದರೆ ನಮ್ಮ ದೇಶ ಇನ್ನೂ ಮುಂದೆ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವೇ?

ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇವರ ಸಮಯಪ್ರಜ್ಞೆ ಜಾಗೃತವಾಗುವುದು ಸೋಜಿಗದ ವಿಷಯವೇ ಸರಿ. ಅವರ ಐದು ಸೆಕೆಂಡಿನ ಸಮಯವನ್ನು ಯೋಚನೆಮಾಡಿ ಸರಿಯಾಗಿ ವರ್ತಿಸಿ ಜ್ಯಾಮನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರೆ ಅವರಿಗೆ ಸಮಯದ ಜೊತೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಸಂತೋಷವೂ ಸಿಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವೇ? ಆದರೆ ಪಾಪ! ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರೇ ಮಾಡಿದರೆ ತಮಗೇ ಕಷ್ಟ ತಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಅಷ್ಟೆ. ಎಲ್ಲರೂ ಹೀಗೆ ತಮ್ಮ ಆ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಐದು ಸೆಕೆಂಡಿನ ಅವಧಿಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದರೆ - ಇಷ್ಟು ಭಾರೀ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಕೂಡ ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಹಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನಮ್ಮವರು ಆತುರಗಾರರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಕಿಂಚಿತ್ ಸಮಯವನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ನೀಡಲು ಮನಸ್ಸು ಬಾರದ ಜಿಪುಣರು.

ಈ ಆತುರ-ಜಿಪುಣತೆಗಳು ತೊಲಗಿದರೆ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ನಗರ ಸಂಚಾರ ಬಹಳಷ್ಟು ಸುಲಭವಾಗುವುದು ಎಂದು ನನ್ನ ನಂಬಿಕೆ. ನೀವೇನನ್ನುತ್ತೀರಿ?

The Bhagavad Gita and the example of the hedgehog

I was browsing Jim Collins's site - a great site for management enthusiasts and generally for people who want to get some good insights into management - when I came across this story of the fox and the hedgehog.

You can find that story here

While reading the story, the following shloka of the gItA echoed in my mind almost in a flash.

Lord Krishna says in the gItA:
vyavasAyAtmikA buddhirekeha kurunandana |
bahushAkhAhyanantAshcha buddhayo.avyavasAyinAm ||

A rough translation - the buddhi of the industrious is one pointed. But the intellects of the unindustrious are many branched.

It may be also interpreted as - the intellect (buddhi roughly translated) that is single-pointed yields to industriousness. But if the intellect is numerously branched, it leads to one becoming an "avyavasAyi" or an unindustrious one.

Reading the shoka, I recognize myself to be an "avyavasAyi" as my intellect is spread across too many things to be able to do something meaningful in a single area.

Going back to Jim Collins's example/parable, it looks like I am a fox. I may be smart, but definitely ineffective when compared with hedgehog-like people.

The fox-hedgehog/one-pointed-many-directional intellect idea seems to be applicable on multiple levels.

We can see that single-mindedness yields success as a student, happiness in the family and a prosperous career.

Single-mindedness yields benefits even on the spiritual plane. A seeker sticking to one particular path that suits him most succeeds whereas a dabbler in different traditions will gain more intellectual knowledge, but will fall short of that ultimate goal of True Understanding.

Upon reflection, we see that what is said here is commonsense. If we lavish our attention on multiple goals, some of which may be mutually contradictory, we become too weak to concentrate on anything substantial and failure becomes inevitable. However, if we concentrate on a few essential things, the chance of succeeding becomes that much higher.

A simple truth, but really difficult to implement. It is so for me at least. I should try and minimize my areas of action so that I can be successful in a few. But numerous interests drag me hither and thither so that I just accomplish something minimal. This minimization becomes possible by mindful prioritizing. But we have to keep prioritizing things ceaselessly to succeed. It is pretty difficult to do that and needs a lot of mental energy. But in perseverance is the secret (and the difficulty). Doing it one week may be easy, but doing it on every day of one's life is pretty challenging. One has to be really strong-willed to succeed.

As Krishna, again so pithily, states :
abhyAsena tu kaunteya vairAgyena cha gR^ihyate |

By practice and dispassion, the mind can be controlled.

Again, simple to intellectually understand - but the implications of this statement are profound. And internalizing it is not exactly simple.

The gItA is indeed a valuable medicine chest - we go to it when we are unwell and upon following the Lord's prescription, we become well again.

Sometimes, though, we need the sugar coating of a story and some lively language to ingest a bitter pill (as in Jim Collins's article). But we see that the gItA within the mahAbhArata has already done it for us. This is not to belittle Jim Collins's wonderful insights, but only to recognize an alternate and older (read time-tested) encyclopedic source. I mentioned the mahAbhArata because, to understand the gItA, one must have a fairly good idea on the events that had transpired before the delivery of the teaching. I feel that aspiring and practising managers will benefit immensely by a serious study of the mahAbhArata (with or without the gItA in it).

Coincidentally, now is mArgashIrSha, the month in which gItA-jayantI (the anniversary of the descent of the gItA) falls - on the 11th day of the bright fortnight.

Reflecting on the teachings of the gItA will do well for us both in this life and beyond.

|| iti sham ||

Why do such things happen?

HoustonChronicle.com - Hindu killed while meditating in park honored

Akhil Chopra was killed when he was apparently meditating in a Houston park. His boss at work said that Akhil Chopra was quite deep in meditation; so deep as to not even hear a robber. The robber shot him at point blank range.

I really find it difficult to understand how someone could shoot an innocent person and that too when he was meditating peacefully. What sort of a crazed person could this be?

But the deed has been done. I don't know if the perpetrator of the crime has any remorse or not. But I feel a deep sense of sorrow at this incident, though I don't know Akhil Chopra.

What has humankind come to? On one hand we have senseless violence like this whereas you have such spontaneous outpouring of concern from the other end. But even one act like this tarnishes the entire society as society is partly, if not wholly, responsible for the creation of such criminals.

All I can do is to pray for the peace of the departed soul. But questions remain. Why did this happen? What sort of a person could have done this? How can we prevent such things?

History has known tyrants and sadists of an even worse nature. One example I read about in an Amar Chitra Katha book is that of the Huna tyrant Mihirakula. When his army was navigating a mountain pass, an elephant accidentally slipped and plunged to its death. This man, instead of expressing concern, was intoxicated. He then began pushing more elephants so that he could have his 'high'. What kind of a man could that be? There have been many tyrants throughout history in Attila, Genghiz Khan, Idi Amin, Hitler, Stalin and even in Mahmud Ghazni, Ghauri and so on.

An article I read on redherring.com talks about recent research that people are not happy just because of their material possessions but are so because of their relative affluence over other people they know. If this is true, isn't this a sad commentary on human condition? If their happiness can be made "higher" by making someone less happier, people end up doing that. Is that not the seed of sadism?

Humans endowed with their so-called intellects need more avenues to feel happy and engaged. Their intellects give them new ways too. Drugs are one way. Torturing fellow beings is another. But animals indulge in violence only when they need food or are defending themselves. Aren't animals better than such humans? So isn't calling a particularly cruel man an animal wrong?

The perpetrator could probably be just a stupid teenager, getting his highs on video games or from violent movies. In video games one can kill and die without any real side-effects. In America, it is pretty easy to get a gun (at least much easier than in India). So a gun-toting teenager is walking in a Houston park. He sees this poor guy meditating; he decides in an impulse to show his power (to himself or to his accompanying friend) over Akhil Chopra by killing him with his gun. He presses the trigger a couple of times and the act is done. A video game or a movie could have caused the mind of the perpetrator to be so numb to reality that Akhil Chopra's death might not even have registered in his mind. He probably got a small "high" from this. All this for a small "high"? Akhil's family devastated because of one man's high?

Violent movies and video games are partly to blame. They are only partly to blame because they wouldn't have been made if there was no demand. But crime has existed even before movies and video games. Did not these tyrants exist before these technical advancements? As I think and write through this, I am more and more reminded of the analysis that I read in Freakonomics. The factors that make a person are first and foremost genetic. Upbringing is secondary. But then there are the unknowns. In Freakonomics especially, we see a teen gang member becoming a professor, whereas someone from a "better" family turned out to be the Unabomber! It becomes an increasingly difficult problem to solve intellectually. It looks like we can seek refuge only in Karma and adRShTa for an explanation.

Akhil's episode reminds me of Lord Krishna's departure. When Krishna was meditating in a forest, a hunter shoots an arrow at Krishna's foot taking it to be the mouth of a deer. Krishna died a slow death from the wound, but not before consoling the hunter. While the whole episode is immensely saddening, Akhil's departure from the world shows how great a soul he must be (not must have been because the soul is immortal).

May Almighty grant peace to the departed soul!

Srirangapatna and Tipu Sultan

I had written this post up as a very longish one - but Firefox crashed on me and I hadn't saved a draft! I wasn't inclined on typing the whole thing up again - but I will try typing a much shorter version of what I wanted to say. IE otoh is far more reliable. Firefox 1.0 is not stable at all.

This post was inspired by a trip to the Mysore-Srirangapatna area. We went from Bangalore to Kengal, from there to Nimishamba and Chamundi Hills and then returned to Bangalore via Srirangapatna. We had a brief refreshing stopover at Gosai Ghat where the kAverI river flows softly.

The region we visited last Sunday was once ruled by Tipu Sultan - the son of Haider Ali who managed to vest power from the ruling Wodeyars of Mysore. Tipu Sultan was called the Tiger of Mysore before he fell to British bullets during the fourth Anglo-Mysore War in 1799. He is widely acknowledged in several parts of India and by modern Indian historians as the first freedom fighter who fought against the British.

When we reached Srirangapatna, it was around 7PM. The last pUja of the evening was being performed and the main deities - shrI ranganAtha and shrI-ranganAyakI were resplendent. The atmosphere was charged with devotion towards the Emperor and Empress of the Universal Stage. The pillared hall brought back memories of a bygone era when devotees thronged the temple and illuminated the then electricity-free temple with their devotional fervor. As luck would have it, there was a power cut when we were inside the temple and it made us see how life was without electricity. But the Lamp in the Deity's Sanctum Sanctorum provided us with much needed light - just as the Almighty is the only source of Light during troubling darknesses of life.

When returning to Bangalore, I saw remnants of fortifications around the temple town and this immediately brought Tipu to mind. The interesting thing is that Tipu, though much loved and respected in the Old Mysore area which he ruled, is widely reviled in other parts of South India. It is especially so in Kerala where the mention of Tipu's name brings terror and sadness to the locals' hearts even now. Tipu is supposed to have had thousands of people - Hindus and Christians - hanged from trees to give a very public display of his authority and tyranny. He is also notorious for converting a large chunk of the local Hindus to Islam by the sword - which is the reason for a substantial Muslim population in Kerala today.

But he has committed an equally if not graver atrocity closer home. This was in the temple town of Melkote.

Melkote is a centre of Vishishtadvaitic learning (Vishishtadvaita being one of the principal schools of Vedanta philosophy). This was the place to which Ramanujacharya regarded as the founder of the Vishishtadvaita philosophy sought refuge in from the persecution of the Shaivite Chola rulers. A temple dedicated to Cheluvanarayana Swamy ( a form of Vishnu) flourishes there even today. Known as a center of learning in those days, Tipu caused the place to become almost desolate.

A branch of Iyengars known as Mandyam had made Melkote their home. They had apparently pledged allegiance to the Hindu kings of Mysore. They were quite a learned sect too. On Deepavali day in 1783, Tipu's army descended on the town and massacred close to eight hundred people. What the immediate reason was, I don't know. But this kind of a massacre - just thinking about it - chills me to the bone.

On the way back from Srirangapatna, this incident haunted me - I don't know for what reason. I thought of what a happy day it might have been when Melkote was getting ready for the festive occasion. When Tipu's army went there, most people might not have bothered to run for their lives as they themselves were a non-violent bunch. When this kind of killing began - how horrified they must have been! Most of the families were destroyed and the temple apparently became a ghost town - houses without people, tanks running dry, uncultivated land! During those years, eight hundred was a pretty large number for the population of a town. How mean and cruel must Tipu have been to inflict such a horror on his own subjects!

In sad memory of that horrible incident, Mandyam Iyengars apparently do not celebrate Deepavali even today. I can imagine their state of mind when they realize that their forefathers were butchered at the hands of an inhuman band of soldiers.

This incident is enough in my mind to conclude that Tipu was a bloodthirsty tyrant. But there have apparently been worse incidents attributed to Tipu in Kerala. He is not well-regarded by people of Chitradurga whose ruler Madakarinayaka was killed by Tipu's army.

Yet, Tipu is regarded highly as a 'secular' king and even as a freedom fighter. Why, even my father regards Tipu as quite a good human being. It is not the case that my father does not know. Tipu had a Hindu, Purnaiah as his Diwan (Chief Minister). He had quite a few Hindus in his army. There is proof to show that he had donated land and money to the temples of Srirangapatna, Nanjangud and even Sringeri. The novel - the sword of Tipu sultan - by Bhagwan Gidwani was written with Tipu as its hero. And so were plays and novels in Kannada. So there is data which can be construed to show that Tipu was a good human being. So was Tipu a schizophrenic then?

I need to get more information that conclusively proves Tipu as a tyrant or as a well-intentioned ruler. I suppose I have to ask more knowledgeable people about that.

But the image of a festive town turning into a graveyard in a single day continues to haunt me.

From Joyce to vAk

Author James Joyce's short stories: Dubliners

I had heard of James Joyce as the author of the apparently utterly incomprehensible 'Finnegan's Wake' from which the term Quark was taken by Murray Gell-Mann and subsequently used to denote a class of fundamental particles. There is this category of people in Bangalore that prides itself immensely on its trivia knowledge. I used to be a part of this group - but was simultaneously an outsider too - for they were more Western in their outlook and I was more rooted to my traditions. Nothing wrong about both. So the name James Joyce conjures up some weird images in me. But he was never a litterateur/author to me - till about now.

Three or four years ago during my stay in the US, this name began to be heard more and more. That may be because that was around the time I began frequenting the libraries there. And Joyce was mentioned in the most reverential and hushed tones. After reading observations that "Ulysses" was the best English Novel of the twentieth century I was intrigued to say the least. How could I have skipped him? But then when I actually ventured to look at the first couple of pages - the book threw me off. With a name like Buck Milligan mouthing something in Latin - I did not feel like reading it at all.

After this, I read of many people considering Ulysses as something to be read once in their lifetime and telling others that they had in fact read it. One of my acquaintances (I don't know him well enough to call him a friend) - who is a voracious reader - also had the same idea. My interest perked up again.

So a couple of days ago, I actually made bold to visit a James Joyce admirer site and saw that it required the same level of preparation and study as a complete baccalaureate course in English. To fully understand Ulysses - I apparently needed to study Homer (as Ulysses and its characters is apparently parody Odysseus) and the Bible of course and a host of other works. I then thought if Joyce had ever written something shorter and simpler and landed up on the site featured in this blog.

I read "Araby" and "A Little cloud" in a matter of twenty minutes. I must say now that Joyce is definitely a great story teller. The narration is light but does not allow you to lose focus. The choice of words is exquisite. The character development is fantastic. I could clearly identify with the boy in Araby (I am sure every boy in his adolescence must have had a similar experience). Little Chandler is something else too. Both are amazingly well-crafted stories by a master craftsman. So my next job is to read through Dubliners.

After this I will probably look at the Portrait of the Artist as a young man. I will look at Ulysses only after that.

Taking a step back, I see that Language and Literature are amazing windows to one's mind. As much as one can say "bhAShe oraTu yAna" (a line in a poem by Dr. GS Shivarudrappa, a renowned Kannada poet) - Language is a crude vehicle - it is still a vehicle and quite a useful one at that. I never looked at Language this way till now. Good literature being the finest expression in a language has the ability to look and talk directly to the reader's innermost mind. From being a caveman, Man has surely traveled beyond the edge of the universe to his inner mind. Isn't the inner mind of Man farther than the darkest corner of the Universe ? Language is trying to bring a light into the depths of the mind. Which is probably why a kannada poet said that "mAtembudu jyOtirlinga" (the spoken word is indeed the Divine Light).

Language is rightly praised in sanAtana dharma. vAk or speech has been identified by Vedic seers to be of 4 kinds - parA, pashyantI, madhyamA and vaikharI. parA is the Absolute and that streams down from the undifferentiated heights of mental clarity to normal speech (vaikharI). It is really amazing that so many great truths and nuggets we see in literature have come down from the parA vAk itself. The insight in a statement makes the source of the statement quite evident. It depends on the reader's culture and refinement too.

The study of literature has another wonderful benefit. It is a lasting intellectual and mental stimulation which can be had by Nature or sublime music. Most of the other pursuits have this fleeting feeling. They leave the experiencer hollow once a pursuit is complete. The pursuit of Literature is enriching by itself. The after-effects are desirable too. This is one of the few heavenly delights available in this earthly life.

|| iti sham ||